Αθανάσιος Αλεξανδρίδης: Παιδικοί φόβοι…ανήσυχων γονέων

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

 

Οι Παιδικοί φόβοι, το δεύτερο βιβλίο της σειράς «Σχολή Ανήσυχων Γονέων», εκδόσεις Ίκαρος, προέκυψε, όπως και το πρώτο, οι Παιδικοί έρωτες, από μαγνητοφωνημένες βραδινές συζητήσεις του συγγραφέα με μια ομάδα γονέων. Ανήσυχων για αυτά που συμβαίνουν στα παιδιά τους, στο σπίτι, στο σχολείο, στην κοινωνία. Ανήσυχων επειδή δεν επαναπαύονται αλλά ζητούν να μάθουν.Ξεκινώντας κάθε φορά από κάποιο συγκεκριμένο ερώτημα γονέα, τοποθετώντας το στο γενικό του πλαίσιο και προσφέροντας θεωρητικά και επιστημονικά κλειδιά, ο διάλογος τότε, το βιβλίο τώρα, προσπαθεί να δώσει απαντήσεις και να δημιουργήσει νέα ερωτήματα. Όλα αυτά μοιάζουν, και είναι, πολύ σοβαρά, αλλά, όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης που θα αφεθεί στο κλίμα της κάθε «βραδιάς», οι αφηγήσεις, άλλοτε συγκινητικές, άλλοτε κωμικοτραγικές, βρίσκουν στο τέλος ανακούφιση χάρη στη σωκρατική μαιευτική ειρωνεία, εαυτού και αλλήλων, και λύση χάρη στην οργάνωσή τους από τον ψυχαναλυτικό λόγο.

Ο Αθανάσιος Αλεξανδρίδης είναι ψυχίατρος, παιδοψυχίατρος, ψυχαναλυτής, μμέλος της Γαλλικής, της Ελληνικής και της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Εταιρείας. Από την «Εικόνα του σώματος των σχιζοφρενών” (1982) μέχρι σήμερα έχει ανακοινώσει και δημοσιεύσει μεγάλο αριθμό εργασιών σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια, περιοδικά και βιβλία. Κύριοι τομείς των ενδιαφερόντων του είναι η ψυχοπαθολογία των ψυχώσεων, των αρχαϊκών τραυμάτων και των ψυχοσωματικών αποδιοργανώσεων, η ψυχογλωσσολογία και η αισθητική. Από το 1992, με τη συστηματική παράλληλη έκδοση της ποιητικής του παραγωγής, δημοσιοποιεί και τον επέκεινα της σκέψης λόγο του. Πρόσφατα εκδοθέντα έργα «Φύση και Λόγος στην ψυχανάλυση” (2011) και «Υπέρθλιψη” (2011) στις εκδόσεις «Ίκαρος”, όπου διευθύνει και την «Ψυχαναλυτική σειρά”.

-«Παιδικοί φόβοι», το δεύτερο βιβλίο της σειράς Σχολή ανήσυχων γονέων;

Πράγματι, ένα χρόνο μετά την έκδοση των «Παιδικών ερώτων» έρχεται ο άμεσα συμπληρωματικός τόμος των «Παιδικών φόβων».  Αν σκεφθεί κανείς ότι ο Έρωτας,  η ενόρμηση ζωής κατά τους ψυχαναλυτές, ή η Φιλία κατά τους αρχαίους  έλληνες φιλοσόφους, ενώνει τα πράγματα αυτού του κόσμου, ήταν φυσικό να δούμε τη δράση της επιθετικότητας που τα χωρίζει ή τα καταστρέφει και που αποτελεί την αιτία της γένεσης των φόβων.

-Τι περιλαμβάνει αυτός ο τόμος;

Στις 280 μεγάλου σχήματος σελίδες του ο τόμος επιχειρεί μια πλήρη ή τουλάχιστον εκτενή περιγραφή των φόβων των παιδιών αλλά και των φόβων των γονέων σχετικά με την ανάπτυξη των παιδιών τους. Διαιρείται σε δώδεκα κεφάλαια που κατά σειράν είναι: εισαγωγή στην έννοια του φόβου, χρόνιοι και ευκαιριακοί φόβοι, εκφοβισμός μέσα και έξω από την οικογένεια, ο φόβος της απώλειας, ο φόβος θανάτου, ο υπαρξιακός φόβος, ο του αποχωρισμού, της κατασκήνωσης, του εθισμού στη χρήση ηλεκτρονικών μέσων, ο φόβος της διαφοροποίησης, της πολιτικοποίησης και της τρομοκρατίας. Κατά κάποιον τρόπο μπορούμε να πούμε ότι η θεματική ακολουθεί μια σπείρα που ξεκινά από τους φόβους του πολύ μικρού παιδιού, αυτά που ψυχαναλυτικά αποκαλούμε αρχαϊκά άγχη, και που αφορούν το «υπάρχω ή όχι;» , «υπάρχει ο άλλος ή είμαι μόνος στον κόσμο;» , και προχωρά στους φόβους που σχετίζονται με το ότι έχω ανακαλύψει τον άλλο άνθρωπο ως κάποιον που τον έχω ανάγκη ή που τον επιθυμώ, και άρα φοβάμαι την εγκατάλειψη από αυτόν, τον θυμό του, την απόρριψή του, την απόσυρση της αγάπης του από εμένα. Η σπείρα προχωρά με την ανάμειξη των γονέων σε αυτούς τους φόβους που είναι αρκετά σύνθετοι γιατί πολλές φορές ανακαλούν και δικούς τους παιδικούς ή διαχρονικούς φόβους. Η ανάλυση ολοκληρώνεται με την είσοδο του κοινωνικού μέσα στην οικογένεια που ως ρόλοι, κανόνες ή προκαταλήψεις είναι πάντα παρόν.

-Αποδιοργανωτικός ή οργανωτικός ο φόβος; Πώς μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα; 

Ο φόβος είναι, όπως και το άγχος, σημάδι συναγερμού για τον ψυχικό κόσμο.  Η διαφορά είναι ότι στις περισσότερες των περιπτώσεων φόβου γνωρίζω, τουλάχιστον σε πρώτο επίπεδο, τι φοβάμαι. Για παράδειγμα, φοβάμαι τον θάνατό μου ή αυτόν των αγαπημένων μου, φοβάμαι ότι θα αρρωστήσω κλπ. Δηλαδή υπάρχει η έννοια της απώλειας της κατάστασης στην οποία βρίσκομαι, άρα στην πρώτη φάση ο φόβος είναι αποδιοργανωτική διαδικασία. Με υποχρεώνει να οπισθοχωρήσω για να ανασυγκροτηθώ. Αυτή μου η υποχώρηση, η παλινδρόμηση σε προγενέστερα στάδια της ανάπτυξης, μπορεί να με βοηθήσει να ανασυγκροτηθώ γιατί θα ξαναχρησιμοποιήσω δοκιμασμένες θετικές εμπειρίες. Η υποχώρησή μου αυτή μπορεί να γίνει αντιληπτή και από το περιβάλλον μου, π.χ. αν εμφανίσω ξανά νυχτερινή ενούρηση,  τότε το περιβάλλον μου θα με πιστέψει (γιατί δυστυχώς το περιβάλλον τους λεκτικά διατυπωμένους φόβους συχνά τους υποτιμά «ως βλακείες») και θα σταθεί κοντά μου ώστε να ξεπεραστεί το πρόβλημα. Όπως βλέπετε με τη διπλή αυτή διαδικασία ο φόβος γίνεται ευκαιρία για νέα οργάνωση τόσο στο ενδοψυχικό επίπεδο του παιδιών και των γονέων, όσο και οικογενειακό επίπεδο επικοινωνίας, γνώσης, κατανόησης και αποδοχής των μελών του. Αν όμως αποτύχει η ενδοψυχική προσπάθεια του παιδιού και το περιβάλλον αποδειχθεί απόν, τιμωρητικό ή συγχυτικό, τότε ο φόβος θα προκαλέσει μεγαλύτερη αποδιοργάνωση και την εμφάνιση και άλλων μεγαλύτερων φόβων. Μέχρι «να ακούσουν» οι γονείς ότι το παιδί τους υποφέρει!

-Πόσο καιρό κράτησαν αυτές οι μαγνητοφωνημένες βραδινές συζητήσεις με την ομάδα γονέων;

Αν σκεφθούμε ότι είναι δώδεκα κεφάλαια , μάλλον αντιστοιχούν σε ισάριθμες  μηνιαίες συναντήσεις, άρα σε ενάμιση χρόνο. Δεν πρέπει όμως να το σκεφθούμε με το πανεπιστημιακό μοντέλο, σαν ένα σεμινάριο που θα αναπτύξει μια θεματική σε ένα, δύο, τρία εξάμηνα. Οι μηνιαίες συναντήσεις βρίσκουν το θέμα τους κάθε φορά από κάτι που έντονα απασχολεί τους γονείς ή το σχολείο, δηλαδή αυτοί έχουν το «αίτημα» και ορίζουν το θέμα. Αν το θέμα τους διακινεί πολύ τότε συνεχίζεται και τον άλλο μήνα, αλλιώς μπαίνει μια νέα θεματική, από την «τρέχουσα ζωή» ή από αυτό που εγώ θεωρώ ότι αναδύθηκε ως λανθάνον θέμα κατά την προηγούμενη συνάντηση. Με άλλα λόγια το θέμα προκύπτει διαδραστικά και όχι μόνο σαν θέμα θεωρίας αλλά σαν θέμα προς επίλυση, όπου η βραδινή συνάντηση είναι ένα εργαστήριο σκέψης.

Τα βιβλία συγκροτούνται θεματικά συμπεριλαμβάνοντας «βραδιές» από όλα τα χρόνια αυτής της συνεργασίας. Η ομάδα των γονέων σταδιακά ανανεώνεται, αν και κάποιοι, που ήρθαν στην ομάδα όταν τα παιδιά τους μπήκαν στον παιδικό σταθμό,  συμμετέχουν ανελλιπώς την τελευταία οκταετία.  Η μακρόχρονη συνεργασία  μας επέτρεψε να βρούμε ένα επίπεδο επικοινωνίας που είναι σαφές, απλό, επιστημονικό και που νομίζω ότι ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των καλοπροαίρετων και φιλομαθών ανήσυχων γονέων.

-Διαφαίνεται από την απάντησή σας αλλά και είναι εμφανές στο κείμενο ότι δίνετε μεγάλη σημασία στον διάλογο και θα έλεγα ότι αποτελεί το κύριο μέσον «της διδασκαλίας σας».

Το είδατε πολύ σωστά. Πρόκειται για την κύρια μέθοδο «διδασκαλίας» που θα μπορούσα να πω ότι εμπνέεται από τον Σωκράτη ως προς την μαιευτική μέθοδο, από τους κυνικούς φιλοσόφους ως προς τον αυτοσαρκασμό (γιατί φυσικά δεν επιτρέπω άλλες μορφές σαρκασμού ή ειρωνείας) και από την ψυχαναλύτρια Φρανσουάζ Ντολτό ως προς τον απλό ψυχαναλυτικό λόγο.

-Τι θέματα τυραννούν την παιδική ψυχή; Πώς να απαντήσεις σε όλα αυτά, όταν μάλιστα αφορούν όχι φανταστικές καταστάσεις αλλά αληθινές, καταστάσεις αγαπημένων προσώπων ή και του ίδιου του παιδιού; 

Τα θέματα είναι τόσα που θα έπρεπε για να σας απαντήσω να αναπαράξουμε εδώ τους δύο ήδη εκδοθέντες τόμους. Ας πω λοιπόν επιγραμματικά ότι οι «παιδικοί» φόβοι συνεχίζονται διαχρονικά και μέσα στην ενήλικη ζωή και ενεργοποιούνται συχνά. Αν θυμηθούμε αυτά που έλεγα προηγουμένως για την σπειροειδή πορεία και τη συνεχή αλληλοεπίδραση του ατομικού, του οικογενειακού και του κοινωνικού, μπορεί κάποιους φόβους να τους έχουμε «δουλέψει» σε μεταγενέστερα στάδια και η νέα συνάντηση μαζί τους να μην είναι τόσο τραυματική. Κάποιους όμως ανεπεξέργαστους, αν η ζωή μας τους φέρει μπροστά μας, και συχνά έρχονται με τους φόβους του συντρόφου μας ή του παιδιού μας, τότε η συνάντηση μπορεί να είναι πολύ δύσκολη και τραυματική για περισσότερους από έναν ανθρώπους.

Μιλάτε  με τα παιδιά για τη διαρκώς παρούσα βία, κρίση, τρομοκρατία;

Προτρέπω τους γονείς να μιλούν ανοιχτά με τα παιδιά τους για την κρίση της κοινωνίας και της οικονομίας και το πώς αυτή υποχρεώνει την οικογένεια να προσδιορίσει τις αξίες της και τις προτεραιότητές της. Με τέτοιες συζητήσεις τα παιδιά αισθάνονται ότι οι γονείς τα αναβαθμίζουν. Θεωρώ επίσης ότι η διάχυτη βία και η τρομοκρατία φθάνει στα παιδιά άμεσα από τα ΜΜΕ και το διαδίκτυο, τα παιδιά είναι τα περισσότερα φοβισμένα και κάποια, δυστυχώς, σαγηνευμένα από τη βία,  και γι’ αυτό επιβάλλεται να συζητιέται ανοιχτά μέσα στην οικογένεια.

 

-Αντικλείδι η ψυχανάλυση;

Κλειδί για πολλά!

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here