Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΟΥ

Αναπληρωτή Καθηγητή Ευρωπαϊκών Σπουδών, Τμήμα ΔΕΣ, ΠΑΜΑΚ

 

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή φαίνεται να διαμορφώνουν το momentum για τη δημιουργία ενός Κουρδικού κράτους. Η εκπαραθύρωση σε επίπεδο χωροταξίας του Ισλαμικού Κράτους θα πολλαπλασιάσει τις πιέσεις για έναν νέο εδαφικό διακανονισμό. Αυτός δεν θα επιλύει τις ιστορικές εκκρεμότητες της Συμφωνίας Sykes-Picot του 1916 που υπεγράφει από Μ. Βρετανία και Γαλλία αλλά θα επαναφέρει στην επιφάνεια τους τουρκικούς εφιάλτες της Συνθήκης των Σεβρών. Ουσιαστικά σήμερα επαναπροσδιορίζονται οι ζώνες επιρροής που χαράχτηκαν εκείνη την εποχή με την ανοχή αν όχι συγκατάθεση της Ρωσίας. Ωστόσο σήμερα η Ρωσία αποτελεί συνδιαμορφωτή του νέου εδαφικού διακανονισμού.

Σημαντικό ιστορικό και γεωστρατηγικό γεγονός για τη σημερινή χωροταξική αναδιάταξη της περιοχής αποτελεί η Συνθήκη των Σεβρών. Και στις δύο ιστορικές αναφορές (Συμφωνία Sykes-Picot – Συνθήκη των Σεβρών) οι Ευρωπαίοι διαδραμάτισαν καταλυτικό ρόλο στον σχεδιασμό των συνόρων με τρόπο που να εξυπηρετούν τα συμφέροντα τους. Εντός αυτού του πλαισίου θα πρέπει να αναλυθεί και η βραχύβια όπως απεδείχθη πρόβλεψη της Συνθήκης των Σεβρών [1] για δημιουργία μίας αυτόνομης Κουρδικής οντότητας. Η ακύρωση των εδαφικών κερδών για τους Κούρδους από τη Συνθήκη της Λωζάννης επανέφερε την τουρκική λογική σε μία «κανονικότητα» και περιθωριοποίησε την Κουρδική απειλή υπό το βάρος πολιτικών εξανδραποδισμού και απομόνωσης.

Ο νέος χάρτης που θα προκύψει θα περιλαμβάνει εξ ανάγκης οντότητες με μικρή ή περιορισμένη κυριαρχία, ή / και θνησιγενή καθεστώτα, η σταθερότητα των οποίων θα εξαρτηθεί, μεταξύ άλλων, από την εμπλοκή εξωσυστημικών παραγόντων. Ο ρόλος των εξωσυστημικών παικτών θα είναι διεμβολυτικός, αφού ούτως ή άλλως ισχυρά κράτη έχουν εμπλακεί στις πολυμερείς συγκρούσεις μέσω ενός παρατεταμένου πολέμου δια αντιπροσώπων.

Η Τουρκία βρίσκεται μπροστά σε μία μεγάλη πρόκληση, αυτήν της δημιουργίας ενός Κουρδικού Κράτους. Η Συμφωνία  Sykes-Picot υπεγράφει (1916) πριν την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1918), την οριστική εκπαραθύρωση των Τούρκων από την περιοχή και τον έλεγχο της από Βρετανούς και Γάλλους. Αυτό ενδεχομένως εξηγεί και σειρά κινήτρων των τζιχαντιστών που έχουν στοχοποιήσει τις δύο χώρες. Η ενίσχυση της επιρροής των δύο αυτών χωρών συνετελέσθη σε βάρος της Οθωμανικής επιρροής. Η οριστική διαμόρφωση των συνόρων έλαβε χώρα με τη Διάσκεψη του Σαν Ρέμο το 1920.

Σήμερα η Άγκυρα επιδιώκει να αποτελέσει συνδιαμορφωτή λήψης αποφάσεων που αφορούν το μέλλον της περιοχής. Αυτό με απώτερο σκοπό να αποτρέψει τη δημιουργία Κουρδικού κράτους, κάτι που θα επαναφέρει στο προσκήνιο την τραυματική εμπειρία της Συνθήκης των Σεβρών. Δύο παράμετροι καθιστούν τους Κούρδους μήλο της έριδος για ΗΠΑ και Ρωσία. Πρώτον, είναι μάλλον απίθανο η Κουρδική οντότητα που θα δημιουργηθεί να μην συνορεύει με την Τουρκία. Δεύτερον οι Κούρδοι έχουν εξελιχθεί σε κρίσιμη παράμετρο της εξίσωσης ασφαλείας και συμφερόντων και αποτελούν τον πλέον αξιόπιστο σύμμαχο των ΗΠΑ. Ήδη οι φωνές για συνέχιση της αμερικανικής στήριξης στους Κούρδους στις ΗΠΑ ενισχύονται [2], αφού αποτελούν την αιχμή του δόρατος κατά του Σαλαφισμού, γεγονός που πάντα τονίζουν οι Κούρδοι στην αμερικανική πλευρά.

 

Μια πτυχή της ιστορικής «επιχειρηματολογίας» των τζιχαντιστών και της δράσης τους στο χώρο της Μέσης Ανατολής αναφέρεται στο Σύμφωνο Sykes-Picot και την έξωθεν επιβολή των τότε συνόρων. Αυτό αποτελεί μία επιμέρους διάσταση. Η δεύτερη που συνδέεται με την Τουρκία αλλά και τις χώρες της Δύσης αφορά τη δημιουργία ζωνών επιρροής στην περιοχή όπως διαμορφώθηκαν με τη Συνθήκη των Σεβρών. Για την Άγκυρα το Κουρδικό Ζήτημα αφορά την επιβίωση της Τουρκίας εντός της οποίας οι Κούρδοι αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη εθνότητα. Οι εξελίξεις αναπόφευκτα θα οδηγήσουν σε αντιπαράθεση με την Ουάσινγκτον η οποία είναι απίθανο να μην τηρήσει τις δεσμεύσεις της έναντι των Κούρδων. Η αμερικανική πολιτική έχει επενδύσει στρατηγικά στο Κουρδικό στοιχείο. Η πολιτική Κλίντον στόχευσε και πέτυχε σε μεγάλο βαθμό τη συμφιλίωση ανάμεσα στο Kurdistan Democratic Party (KDP) και το Patriotic Union of Kurdistan (PUK) με την υπογραφή το 1998 του Washington Agreement. Η Συμφωνία αποτέλεσε τον πρώτο πυλώνα αναμόχλευσης του Κουρδικού Ζητήματος. Η στήριξη των Κούρδων από τις ΗΠΑ θα κρίνει το βαθμό αξιοπιστίας της Ουάσινγκτον έναντι τοπικών συμμάχων οι οποίοι μάλιστα τους προσέφεραν πολύ περισσότερα από την Άγκυρα στον πόλεμο κατά των τζιχαντιστών.

Το φθινόπωρο του 2017 οι Κούρδοι του KPG-Kurdish Regional Government (Ιράκ) θα διεξάγουν δημοψήφισμα προκειμένου να αποφασίσουν αν θα αποσχιστούν από το Ιράκ [3]. Η εξέλιξη αυτή λειτουργεί ως ένας μοχλός πίεσης προς την Άγκυρα. Ο Τ. Ερντογάν γνωρίζει ότι οδηγούμαστε προς ένα συντριπτικό ΝΑΙ, οπότε καλείται να διαχειριστεί την αναπόφευκτη δημιουργία Κουρδικού κράτους που θα αποτελέσει την εδαφική βάση του κατακερματισμένου κουρδικού έθνους. Το ερώτημα που αφορά τη δημιουργία Κουρδικού κράτους δεν αφορά το «αν» αλλά το πότε». Ουσιαστικά η Άγκυρα λειτουργεί υπό το βάρος του «Συνδρόμου των Σεβρών» [4] μια ιστορική εξέλιξη που προκαλεί υψηλές προσδοκίες στους Κούρδους, επιθετικότητα από πλευράς Άγκυρας και πανικό στην προοπτική κατάρρευσης της εδαφικής χωροταξίας του ΙΚ.

Οι παραπάνω εξελίξεις θα επηρεάσουν άμεσα τις ελληνο-τουρκικές σχέσεις. Όσο θα πλησιάζουμε στη δημιουργία ενός Κουρδικού κράτους τόσο θα αυξάνεται η επιθετικότητα της Τουρκίας. Ίσως μάλιστα η ιστορία επιβάλλει στην Ελλάδα δύσκολες επιλογές που θα υπερβούν την έννοια της αποτροπής.

[1] Treaty of Sevres,  https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Sevres

[2] «Why Trump Should Support a Kurdish State», The National Interest, January 18, 2017

[3] Βλ. την διεξοδική ανάλυση στο “A Kurdish Referendum: Unforeseen Benefits”, The Washington Institute, POLICYWATCH 2798, 3-5-2017

[4] “Forget Sykes-Picot. It’s the Treaty of Sèvres That Explains the Modern Middle East”, Foreign Policy, 10-8-2015.

Χρήσιμο άρθρο

Is this the end of Sykes-Picot? By F. Gregory Gause III May 20, 2014, The Washington Post

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here