Θανάσης Δρίτσας: Το μαρτύριο του Σταυρού ως σπουδή πόνου και οδύνης

 

 Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Το μαρτύριο του Σταυρού και τα Θεία Πάθη βρίσκουν διαχρονικά απήχηση διότι αντιπροσωπεύουν τον διαρκή πόνο του Ανθρώπου κατά τη διάρκεια της ζωής του και ο Εσταυρωμένος αποτελεί  δοκίμιο πάνω στην έννοια του ανθρώπινου πόνου. Ερχεσαι στη ζωή για να πονέσεις και να υποφέρεις και αυτό αποτελεί βεβαιότητα. Συνήθως σύρεται σε σταυρούς ο αθώος άνθρωπος όπως ακριβώς και ο Ιησούς. Ιδιαίτερα επιρρεπείς σε «σταυρώσεις» είναι μάλιστα οι ανιδιοτελείς, οι ιδεολόγοι, οι οραματιστές, οι ανάργυροι (όσοι δηλαδή δεν χρηματίζονται), οι καθαροί και έντιμοι που ενοχλούν με την προκλητική λευκότητα και διαφάνεια της ψυχής του. Εξηγεί ο Θανάσης Δρίτσας, Καρδιολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής, Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, συνθέτης και συγγραφέας

Πόσο απήχηση βρίσκει στον άνθρωπο της εποχής μας το μαρτύριο του Σταυρού;

Ας μην είμαστε αφελείς και ας καταλάβουμε ότι η αντίστροφη μέτρηση για την εξόντωση του Ιησού από την καθεστυκία τάξη της εποχής του άρχισε από την στιγμή που πέταξε έξω τους εμπόρους από τον Ναό του Σολομώντος. Τους πέταξε έξω οργισμένος και θυμόμαστε βέβαια την περίφημη φράση του όταν εξεδίωξε τους εμπόρους: Το σπίτι του πατέρα μου καταντήσατε σπίτι εμπορίου! Αυτό οι έμποροι δεν του το συγχώρησαν γιατί έτσι μπήκε εμπόδιο στην κερδοσκοπία και παρενόχλησε τα εμπορικά συμφέροντα. Για τον ίδιο ακριβώς λόγο «σταυρώνονται» διαχρονικά οι ιδεολόγοι, οι ανθρωπιστές, οι ανιδιοτελείς, οι αθώοι άνθρωποι. Για τον ίδιο λόγο βομβαρδίζονται σήμερα άμαχοι και γυναικόπαιδα, εξορίζονται γηγενείς πληθυσμοί, γίνονται ολόκληροι λαοί πρόσφυγες σε άλλες χώρες. Εσταυρωμένοι δεν είναι πχ όσοι απαρτίζουν τον άμαχο πληθυσμό της Συρίας αυτή την εποχή; Εσταυρωμένοι δεν είναι όσοι ρίχνονται στα κύματα προκειμένου να γλυτώσουν από την λαίλαπα των πολέμων αναζητώντας ξένες πατρίδες; Εσταυρωμένοι δεν υπήρξαν όσοι ιστορικά υπέστησαν εξορίες και διώξεις για τις όποιες πολιτικές ή ιδεολογικές τους πεποιθήσεις;

Πόσο μπορεί ο άνθρωπος να μάθει από τον πόνο του και να αξιοποιήσει την εμπειρία της οδύνης;

Το αίνιγµα του πόνου και της ασθένειας βασανίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσµο. Οι αρχαίοι πολιτισμοί συµβίωναν περισσότερο ρεαλιστικά µε την ασθένεια και τον πόνο σε σχέση µε τους σύγχρονους ανθρώπους. Το προσδώκιµο της επιβίωσης ήταν πολύ βραχύτερο, πολλά παιδιά πέθαιναν πριν γιορτάσουν τα πρώτα τους γενέθλια, ελάχιστοι άνθρωποι δεν είχαν προσβληθεί απο σοβαρές ασθένειες στη διάρκεια της ζωής τους. Οι ανθρωποι δεν είχαν καταφέρει να δώσουν βιολογικές εξηγήσεις στό φαινόµενο του πόνου και ο πόνος είχε αποδοθεί στούς θεούς, ήταν σταλµένος απο τους θεούς σαν συνέπεια παράβασης των ηθικών νόµων και είχε σκοπό την παιδαγωγία η τον εξιλασµό: τον φρονείν βροτούς οδώσαντα, τον πάθει µάθος θέντα κυρίως έχειν, (βλ. Αισχύλου Ορέστεια).

Ο πόνος αγγίζει συνολικά την ανθρώπινη ύπαρξη και δεν υπάρχει σωματικός πόνος που δεν αντανακλάται στον ψυχισμό αλλά και αντίστροφα κάθε ψυχικός πόνος έχει σωματικά επακόλουθα. Με αφορμή τα δρώμενα της Μεγάλης Εβδομάδος θα αναφέρω εδώ τον ψυχικό πόνο και την θλίψη που βίωσε ο Πέτρος, ο μαθητής του Ιησού, όταν συνειδητοποίησε ότι ο φόβος της σύλληψης τον οδήγησε να αρνηθεί τρεις φορές τον δάσκαλο του.

Σήμερα όμως βιώνουμε έναν ευδαιμονιστικό πολιτισµό που ανάγει την καλοπέραση σε ύψιστη αξία και έτσι κάθε µορφή πόνου είναι ανεπιθύµητη. Επιπλέον αποκλείεται το ενδεχόµενο ο πόνος ή η ασθένεια να ενταχθεί στο πλαίσιο της ζωής µε φυσικό τρόπο και αποκλείεται επίσης κάθε αναζήτηση ωφέλειας στο στοιχείο του πόνου οπως και άλλος τρόπος αντιµετώπισης της ασθένειας πλην µηχανικής ή φαρµακευτικής ιατρικής παρέμβασης. Μάλιστα η συνηθέστερη κατάληξη όσων υποφέρουν (χωρίς αποδεδειγμένο οργανικό αίτιο πόνου) είναι στην εποχή μας και ο ψυχίατρος ο οποίος βάζει τη σφραγίδα κάποιας ψυχικής διαταραχής και ακολουθεί τον εύκολο δρόμο των ψυχοφαρμάκων.  Μάλιστα ο αριθμός των ασθενών που απευθύνονται σε ειδικούς χωρίς να υπάρχει σοβαρή οργανική αιτία βαίνει σταθερά αυξανόμενος και (με τις ευλογίες της φαρμακοβιομηχανίας) ουδείς πλέον μένει αχαπάκωτος. Βρήκα εξαιρετικά εύστοχα τα λόγια του γνωστού γελοιογράφου Μπόστ σε από τις τελευταίες του συνεντεύξεις (1995) όταν μιλούσε για τον ευδαιμονισμό της εποχής: Τα σηµερινά παιδιά στερούνται ολοένα και περισσότερο το αίσθηµα του πόνου, για αυτό το λόγο έχουν µια τάση να προκαλούν τον πόνο γύρω τους. Θεατές του πόνου κατάντησαν τα σηµερινά παιδιά ενώ εµείς, η γενιά της κατοχής και του εμφυλίου είμασταν οι τελειόφοιτοι του πόνου, αυτή είναι η διαφορά.

Ποσο αδύναμοι είμαστε απέναντι στον πόνο και πόσο είμαστε σκλάβοι του πόνου ως ανθρώπινο είδος;

Θυμάμαι κάποτε το θέαμα ενός εξουθενωμένου μαραθωνοδρόμου που μπήκε στο στάδιο προκειμένου να τερματίσει και έμεναν ακόμα 400 μέτρα. Παραληρούσε από την αφυδάτωση και οι κράμπες έκαναν τα πόδια του να τρικλίζουν, από στιγμή σε στιγμή έτοιμος να καταρρεύσει. Επίσημοι και θεατές είχαν σηκωθεί όρθιοι και παρατηρούσαν με ανάμεικτα συναισθήματα τρόμου και θαυμασμού. Δεν κέρδισε μετάλλια και δεν κατέρριψε κανένα ρεκόρ. Ο στόχος ήταν μόνον η γραμμή τερματισμού. Εκείνη τη στιγμή το πλήθος παρακολουθούσε τον πόλεμο ανάμεσα στην ανθρώπινη θέληση και τον ανθρώπινο πόνο. Κανείς δεν μπορούσε να βοηθήσει μέχρι που το ανθρώπινο εκείνο ερείπιο πέρασε τη γραμμή τερματισμού και αμέσως μετά μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο όπου και ανέρρωσε σύντομα. Κανείς δεν του είχε επιβάλλει να μετέχει, δεν έτρεχε για να σώσει την οικογένεια του ή για να βγάλει το ψωμί του. Ισως αν το τέρμα ήταν 50 μέτρα μακρύτερα να είχε πάθει ανακοπή και να είχε πεθάνει. Αυτή την ικανότητα και την δύναμη για ένα ιδανικό να πηγαίνει κόντρα στον αφόρητο πόνο δεν την διαθέτει κανένα άλλο είδος στον πλανήτη παρά μόνον ο άνθρωπος. Φαίνεται ότι η ανθρώπινη θέληση μπορεί να νικήσει ξεκάθαρα τον ανθρώπινο πόνο.

Φαίνεται ότι η σύγχρονη απρόσωπη κοινωνία του μαζικού ελέγχου αυξάνει το αίσθημα ασφυξίας και πόνου στο άτομο. Υπάρχει άραγε διέξοδος;

Επαληθεύονται σήμερα αρκετά σημεία από το προφητικό βιβλίο «1984» του Τζώρτζ Όργουελ όπως πχ η φοβερή δήλωση (προς τον κρατούμενο Ουίλσον) του εξουσιαστή  Ό Μπράιεν (εκπροσώπου του Μεγάλου Αδελφού και του Κόμματος) που περιγράφει με ακρίβεια γεγονότα που βιώνουμε σήμερα ως κοινωνία στο πετσί μας: «Ηδη καταστρέφουμε τις συνήθειες της σκέψης που έχουν επιζήσει από την προεπαναστατική εποχή. Σπάσαμε τα δεσμά που ενώνουν τους γονείς με τα παιδιά, τους άνδρες με τους άνδρες και του άνδρα με την γυναίκα. Κανένας δεν τολμά πλέον να εμπιστευτεί τη γυναίκα του ή το φίλο του. Στο μέλλον δεν θα υπάρχουν ούτε γυναίκες ούτε φίλοι. Τα παιδιά θα τα παίρνουμε από τη μητέρα τους μόλις γεννηθούν. Το σεξουαλικό ένστικτο θα ξεριζωθεί και η αναπαραγωγή θα είναι μια ετήσια τυπική διαδικασία όπως το δελτίο τροφίμων. Δεν θα υπάρχει ούτε αγάπη ούτε πίστη παρα μόνον για τον Μεγάλο Αδελφό. Δεν θα υπάρχει γέλιο-παρά μόνο το γέλιο του θριάμβου για κάποιο νικημένο εχθρό, δεν θα υπάρχει τέχνη, λογοτεχνία, επιστήμη. Δεν θα υπάρχει διάκριση ανάμεσα στην ομορφιά και την ασχήμια. Δεν θα υπάρχει πια η περιέργεια ούτε η χαρά της ζωής. Δεν θα υπάρχει άμιλλα. Πάντα όμως θα υπάρχει η μέθη της δύναμης που ολοένα θα μεγαλώνει και θα οξύνεται περισσότερο. Σε κάθε στιγμή θα υπάρχει η αγαλλίαση να ποδοπατάς έναν ανήμπορο εχθρό. Αν θέλεις μια εικόνα του μέλλοντος φαντάσου μια μπότα να πατάει το πρόσωπο ενός ανθρώπου για πάντα».

Ότι και να έχουν σχεδιάσει κάποιοι για εμας χωρίς εμάς αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να βουτήξει στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής διότι η ανθρώπινη ψυχή δεν εξουσιάζεται. Θα παραθέσω ένα ακόμη απόσπασμα από το «1984» του Τζώρτζ Όργουελ, προφητικό έργο της κοινωνίας του μαζικού ελέγχου, που μοιάζει να συμβαίνει σήμερα με διαφορά περίπου 30 χρόνων: «Τα γεγονότα οπωσδήποτε δεν μπορούσαν να παραμείνουν κρυφά. Τα ανακάλυπταν με τις ανακρίσεις, αναγκάζοντας σε να ομολογήσεις με βασανιστήρια. Όμως αν ο σκοπός σου δεν ήταν να παραμείνεις ζωντανός αλλά να παραμείνεις άνθρωπος τότε τι σημασία είχαν τελικά όλα αυτά; Δεν μπορούσαν να αλλάξουν τα αισθήματα σου. Το Κόμμα μπορούσε να ξεγυμνώσει και τις παραμικρές λεπτομέρειες από όσα είχες κάνει ή πεί ή σκεφτεί. Αλλά τα βάθη της ψυχής σου, που οι ενέργειες της ήταν μυστήριες ακόμα και για σένα τον ίδιο, έμεναν απαραβίαστα».

Η απάντηση στο αρχικό ερώτημα αν υπάρχει διέξοδος είναι ότι υπάρχει διέξοδος εφόσον αποφασίσουμε να παραμείνουμε άνθρωποι. Η θέληση να παραμείνει ο άνθρωπος δεμένος με τις αξίες του υπερβαίνει λοιπόν τον πόνο και τη θλίψη της κοινωνίας του μαζικού ελέγχου. Στο ίδιο ερώτημα ακριβώς απαντά η σταυρική θυσία του Ιησού, η θυσία του διασώζει τις ανθρώπινες αξίες και την ιερότητα του ανθρώπινου προσώπου. Ο πόνος γίνεται εδώ διασώστης.

Πόσο αποτελεσματικές μπορεί να είναι οι εναλλακτικές θεραπείες του πόνου εκτός από τα φάρμακα ή τις χειρουργικές επεμβάσεις;

Υπάρχουν πλέον κάποιες αναγνωρισμένες μορφές εναλλακτικών θεραπειών και από την ιατρική επιστήμη απλά χρειάζεται μεγάλη προσοχή να μην πέσει κανείς σε χέρια απατεώνων οι οποίοι μπορούν να εκμεταλλευτούν όσους υποφέρουν από χρόνιους πόνους. Πάντως κάθε μορφή θεραπείας μπορεί να γίνει αποτελεσματική όταν δίνεται στον πάσχοντα με μεγάλες δόσεις φροντίδας, ενδιαφέροντος και καλωσύνης. Για παράδειγμα μπορεί ο βελονισμός να έχει ελάχιστη επιστημονική αντικειμενική στήριξη αλλά ένας βελονιστής μπορεί να συνεισφέρει στη θεραπεία εφόσον περνάει πολλές ώρες με έναν ασθενή και του μιλάει, τον αγγίζει και του δίνει προσοχή. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ένας εναλλακτικός θεραπευτής εισχωρεί στην φαντασία του ασθενή και του προσφέρει αίσθηση φροντίδας. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την μηδαμινή επαφή και επικοινωνία που προσφέρουν γιατροί οι οποίοι χορηγούν τηλεφωνικές συνταγές επιστημονικά αποδεκτών φαρμακευτικών αναλγητικών σκευασμάτων. Η άμεση επικοινωνία, η αγάπη στον πάσχοντα και η διαρκής ανθρώπινη φροντίδα είναι στοιχεία εξαιρετικά σημαντικά στην αντιμετώπιση του πόνου.

Βοηθάει ή πνευματική ζωή και η θρησκευτική πίστη στην αντιμετώπιση του πόνου και της ασθένειας;

Το να έχει η ζωή αποκλειστικά υλιστικό προσανατολισμό είναι μάλλον αρνητικό γεγονός για την διαχείριση της ασθένειας και του πόνου. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι άνθρωποι που διατηρούν κάποιας μορφής πίστη, όχι αναγκαστικά θρησκευτική πίστη αλλά προσήλωση σε στόχους με πνευματικό χαρακτήρα, δείχνουν μια μεγαλύτερη δύναμη στο να αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας σε σχέση με όσους δεν ακολουθούν πνευματική στάση ζωής. Επίσης εξαιρετικά σημαντικό στην αντιμετώπιση του δικού μας πόνου είναι το να βοηθάμε με κάθε τρόπο άλλους ανθρώπους που επίσης πονούν. Για κάποιους που βιώνουν πόνο η αναζήτηση νοήματος τους φέρνει περισσότερο κοντά με το θρησκευτικό συναίσθημα. Για άλλους φαίνεται ότι λειτουργεί αποτελεσματικά μια πιο κοσμική προσέγγιση όπως για παράδειγμα η εθελοντική προσφορά βοήθειας σε άτομα που αντιμετωπίζουν παρόμοιο πρόβλημα, η συγκέντρωση χρημάτων, η διοργάνωση εκδηλώσεων ευαισθητοποίησης.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here