Λουδοβίκος Κ. Βασενχόβεν: «Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός: Ευρώπη και Ελλάδα»

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ 

 

Οι θάλασσες αποτελούσαν πάντοτε µεγάλη πρόκληση για τον άνθρωπο. Αυτήν τη φορά, η πρόκληση δεν είναι η εξερεύνηση ή η εκµετάλλευσή τους, αλλά η διασφάλιση της χρήσης τους: τούτο τον σκοπό υπηρετεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασµός, δηλαδή ο σχεδιασµός του χρόνου και του τόπου της άσκησης ανθρώπινων δραστηριοτήτων στη θάλασσα, φιλοδοξία που, όπως οφείλει, βρίσκεται σήµερα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ελλάδας και πολλών ακόµη χωρών. Μιλάμε με τον Λουδοβίκο Κ. Βασενχόβεν
Ομότιμο Καθηγητή ΕΜΠ

-Σε ποιους απευθύνεται το βιβλίο σας «Θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός» από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης;

Σε πρώτη προτεραιότητα, απευθύνεται σε όσους ασχολούνται με την χωροταξία ή απλώς ενδιαφέρονται για την δραστηριότητα και σημασία της, επιστήμονες, σπουδαστές και επαγγελματίες. Το βιβλίο όμως ενδιαφέρει και ένα ευρύτερο φάσμα επιστημονικών κλάδων, των γεωγράφων, περιβαλλοντολόγων, κοινωνικών επιστημόνων, νομικών και μηχανικών. Καταβλήθηκε ιδιαίτερη προσπάθεια να είναι ενδιαφέρον και για όσους απλώς νοιάζονται για το μέλλον, την χρήση και προστασία των θαλασσών. Ακόμη και η παρεμβολή αποσπασμάτων από λογοτεχνία και ποίηση, σχετικών με την θάλασσα, είχε αυτό το στόχο.

-Γράφτηκε στην Ικαρία;

Στον Άγιο Κήρυκο της Ικαρίας άρχισε να γράφεται το καλοκαίρι του 2013. Εκεί καταστρώθηκε ο βασικός σκελετός του βιβλίου.

-Ξεκινάμε με το δεδομένο πως η θάλασσα είναι μέρος του υποσυνείδητου όλων μας;

Ασφαλώς ναι. Πρόκειται για μια αλήθεια που, ειδικά στην Ελλάδα, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Ο θαλάσσιος χώρος διαμόρφωσε τις ιδέες μας, τις αντιλήψεις μας, τις αναζητήσεις μας, τις ονειροπολήσεις μας.

-Χωροταξία στη θάλασσα, μήπως είναι οξύμωρο;

Είναι αλήθεια ότι ως τώρα είχαμε συνδέσει την έννοια της χωροταξίας με τον χερσαίο χώρο. Εντούτοις η αυξανόμενη σημασία του θαλάσσιου χώρο, που βέβαια πάντοτε είχε ιδίως στη Μεσόγειο, και κυρίως ο ανταγωνισμός χρήσεων δημιούργησαν την ανάγκη να προβούμε σε ρυθμίσεις, συντονισμένες και όχι αποσπασματικές. Έτσι φτάσαμε να μιλούμε για χωροταξικό σχεδιασμό και στις θάλασσες. Πολλές χώρες το συνειδητοποίησαν εγκαίρως και έχουν κάνει μεγάλα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Τελικά, και η Ευρωπαϊκή Ένωση χάραξε πολιτική για την ολοκληρωμένη διαχείριση των θαλασσών και ειδικότερα, προ λίγων ετών, για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (maritime spatial planning).

-Πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε το χρόνο και τον τόπο άσκησης ανθρώπινων δραστηριοτήτων στη θάλασσα;

Χρειαζόμαστε πρώτα απ’ όλα μια καλή καταγραφή των συνθηκών που επικρατούν στον θαλάσσιο χώρο, μια ανάλυση που πάντα αποτελεί το πρώτο βήμα του σχεδιασμού, αλλά ειδικά στις θάλασσες έχει συχνά πρόσθετη δυσκολία, λόγω του ότι οι ρυθμίσεις δεν έχουν ως τώρα ενταχθεί σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα σχεδιασμού όπως έχει γίνει από καιρό στην ξηρά. Υπάρχουν χρήσεις που μπορούν να συνυπάρξουν στον ίδιο θαλάσσιο «τόπο», αν και συχνά με περιορισμούς, υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου μια χρήση αποκλείει μια άλλη. Είναι αλήθεια πως και η διάσταση του χρόνου παίζει ρόλο, ιδίως όταν προκύπτουν θέματα περιβαλλοντικής προστασίας, άρα και απαγόρευσης κάποιων χρήσεων για ορισμένα χρονικά διαστήματα. Η εφαρμογή του σχεδιασμού έχει βέβαια διαφορετικές δυσκολίες και προϋποθέσεις από εκείνη της ξηράς, διότι το φυσικό περιβάλλον, το νομικό καθεστώς και η μορφή των δραστηριοτήτων  διαφέρουν.

-Εννοείται πως για να υπάρξει μια ολοκληρωμένη στρατηγική χρειάζεται μια βαθειά κατανόηση του θαλάσσιου χώρου, της γεωγραφίας του αλλά και των διεθνών κανόνων που διέπουν τις θάλασσες και τις ακτές;

Προφανώς, ναι. Ο θαλάσσιος χώρος χαρακτηρίζεται από λεπτές ισορροπίες φυσικού, πολιτικο-κοινωνικού και νομικού χαρακτήρα που απαιτούν την επιλογή του καταλληλότερου, και βέβαια πρακτικά εφικτού, τρόπου παρέμβασης και ελέγχου. Χρειάζεται κατανόηση του χώρου, από πάρα πολλές επιστημονικές οπτικές, διότι ο σχεδιασμός δεν είναι απλώς θέμα καθορισμού περιοχών με επιτρεπόμενες χρήσεις, είναι και θέμα συνεννόησης, διαλόγου και κοινής αντίληψης.

-Τι ενότητες περιλαμβάνει το βιβλίο;

Το βιβλίο περιλαμβάνει στην αρχή κεφάλαια που στοχεύουν να δώσουν μια συνολική εικόνα του θαλάσσιου χώρου σε παγκόσμια, ευρωπαϊκή και ελληνική κλίμακα. Πρόκειται για ένα θέμα που ο συγγραφέας αντιμετώπισε με δισταγμό και πλήρη συνείδηση ότι το αντικείμενο αφορά πολλές επιστημονικές ειδικότητες, συνείδηση που επιβάλλει ιδιαίτερη προσοχή. Αυτό όμως είναι πάντα το πρόβλημα όσων ασχολούνται με θέματα, που από την φύση τους είναι διεπιστημονικά. Στην συνέχεια, στα μεσαία κεφάλαια του βιβλίου γίνεται μια επισκόπηση των εννοιών, της διαδικασίας και των μεθόδων του χωροταξικού σχεδιασμού γενικά, και του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού ειδικότερα. Επισημαίνονται οι ομοιότητες και οι διαφορές. Στο σημείο αυτό γίνεται και συσχέτιση με το θέμα της διαχείρισης και του σχεδιασμού των παράκτιων ζωνών, που αποτελούν κρίσιμο «κρίκο» ανάμεσα στις δύο μορφές σχεδιασμού (θαλάσσιου και χερσαίου), που θα πρέπει να συνεργασθούν στενά. Στο τρίτο και πιο εκτεταμένο τμήμα του βιβλίου γίνεται επισκόπηση της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις θάλασσες, σε συσχέτιση με άλλες πολιτικές της Ε.Ε. (για το περιβάλλον, την βιώσιμη ανάπτυξη, την συνοχή και την χωροταξία), των εμπειριών διεθνών συνεργασιών για την προστασία και ρύθμιση των θαλασσών, και του έργου που έχουν ήδη επιτελέσει άλλες χώρες με πρωτοπορία στο αντικείμενο. Τέλος αναπτύσσεται η μέχρι τώρα, ομολογουμένως αποσπασματική, εμπειρία της χώρας μας και γίνεται μια συνολική σύνθεση. Το βιβλίο κλείνει με μια εκτεταμένη βιβλιογραφία, που θα είναι χρήσιμη για τους μελετητές του αντικειμένου.

-Ως ειδικός που είστε τι κάνει η χώρα μας για τη ρύθμιση της ανθρώπινης δραστηριότητας στις θάλασσες και τις ακτές όσο και για την προστασία του περιβάλλοντος και την βιώσιμη ανάπτυξη;

Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός δεν είναι αντικείμενο μιας και μόνης επιστημονικής ειδικότητας. Αν και γράφοντας ένα βιβλίο, ο συγγραφέας αναγκάζεται να υπεισέλθει σε θέματα που άλλοι γνωρίζουν καλύτερα από αυτόν, στην πράξη, όταν επιχειρείται ρύθμιση δραστηριοτήτων στον θαλάσσιο και παράκτιο χώρο, χρειάζεται συνεργασία επιστημόνων πολλών ειδικοτήτων. Αυτή η συνεργασία, ιδιαίτερα αναγκαία σε θέματα προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος, έχει αρχίσει να υλοποιείται και στην Ελλάδα, αρχικά σε κάποια επιμέρους αντικείμενα, αλλά σταδιακά και με μια συνολικότερη θεώρηση. Υπάρχουν ασφαλώς δυσκολίες, που απορρέουν μεταξύ άλλων από το νομικό καθεστώς κρίσιμων θαλάσσιων ζωνών, αλλά και ευκαιρίες κυρίως στις παράκτιες ζώνες όπου έπρεπε από καιρό να έχουμε επιδείξει μεγαλύτερο έργο.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here