Δήμητρα Κολλιάκου: «24 έντομα-τομές στον σύγχρονο προβληματισμό για τη Δύση»

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Πλησιάζοντας τώρα στην άκρη του νερού, σκέφτηκα να βγάλω τα παπούτσια μου. Και τότε το είδα. Στην αρχή νόμισα πως το έκανε ο αέρας. Ότι μετακινούσε κόκκους άμμου χτίζοντας ένα γλυπτό εν κινήσει. Ένα πολύ χαμηλό κι εφήμερο γλυπτό, σχεδόν στην επιφάνεια της άμμου, που απλωνόταν γρήγορα. Γη και αέρας συνομιλούσαν σε μια γλώσσα ακατάληπτη, κι όμως αντιληπτή. Σκύβοντας να δω καλύτερα στο εσπερινό φως, διαπίστωσα πως ήταν έντομα. Πολύ ψιλά, σε μια ανοιχτόχρωμη απόχρωση της άμμου που τα έκανε ακόμη πιο δυσδιάκριτα. Ήταν παντού, κι όλα μαζί ανέβαιναν προς τα μέσα. Κινούνταν εκτελώντας μικρά άλματα – ένα σάλτο κάθε φορά, πράγμα που δημιουργούσε την εντύπωση ότι σηκώνεται άμμος με τον αέρα. Σε λίγο άρχισα να τα βλέπω όπου έπεφτε το μάτι μου. Από πού έβγαιναν; Ήταν μια μεταγλωττισμένη πλημμυρίδα. Τα 24 γράμματα, και πίσω από κάθε γράμμα ένα έντομο και οι άνθρωποι με τους οποίους διασταυρώθηκε. Ένα αλφαβητάρι εντομολογικό, εμπνευσμένο από την Ευρώπη που γοητεύει, την Ευρώπη που απογοητεύει. Κάθε γράμμα κι ένας αυτοτελής μικρόκοσμος, μαζί και τμήμα ενός όλου. «Αλφαβητάρι εντόμων», της Δήμητρας Κολλιάκου, εκδόσεις Πατάκη.

-Εντομολόγος – κοινωνιολόγος στο νέο σας βιβλίο;

Παραμένω πεζογράφος και το Αλφαβητάρι Εντόμων είναι λογοτεχνία. Όμως γι’ αυτό το βιβλίο συγκέντρωσα ποικίλο υλικό: κείμενα λογοτεχνικά και ιστορικές πηγές, αλλά και πολλά άρθρα εντομολογίας. Κι ήταν το ίδιο το υλικό που έγινε αφορμή για να εστιάσω σε κάποια κοινωνιολογικά, και όχι μόνο, θέματα.

-Γιατί προτάξατε τον μικρόκοσμο των εντόμων;

Ίσως γιατί τα έντομα συνδυάζουν την απέχθεια ή τον φόβο που μας προκαλεί η φύση (π.χ. κατσαρίδα, σφήκα) με τον θαυμασμό (π.χ. λεπιδόπτερα, μέλισσα, μυρμήγκι). Με αυτή τη διττή τους υπόσταση φωτίζουν πλάγια εδώ τις γοητευτικές και τις απογοητευτικές πλευρές της Ευρώπης. Ο μικρόκοσμος των εντόμων έχει να επιδείξει μια απαράμιλλη ποικιλία σχημάτων, χρωμάτων και μορφών, που επιχειρώ να την αποδώσω χρησιμοποιώντας διαφορετικούς αφηγηματικούς τρόπους στα επιμέρους κεφάλαια του βιβλίου. Τέλος, τα έντομα είναι μικρά. Πιστεύω πως στον δικό μας γεμάτο «θόρυβο» και προσποίηση κόσμο, πρέπει να σκύψει κανείς σε κάτι μικρό. Να υπερασπιστεί τον χαμηλό φωτισμό. Όπως έχει ειπωθεί τόσο από εντομολόγους όσο και από φιλοσόφους (Υμπερμάν, «Η επιβίωση των πυγολαμπίδων»), τα δυνατά φώτα συμβάλλουν στην εξαφάνιση των πυγολαμπίδων.

-Πίσω από κάθε γράμμα ένα έντομο;

Πίσω από κάθε γράμμα ένα έντομο και οι άνθρωποι με τους οποίους διασταυρώθηκε. 24 ανθρωποκεντρικές ιστορίες, σε μη αλφαβητική σειρά. Μου έδωσαν ερεθίσματα και κάποιες από τις πρακτικές δυσκολίες: πώς θα εντάσσονταν τα έντομα που διεκδικούσαν το ίδιο γράμμα (μέλισσα, μύγα, μυρμήγκι), τι θα γινόταν με τα γράμματα για τα οποία έμοιαζε να μην υπάρχει έντομο (ήτα, θήτα, νι, ωμέγα). Το κάθε «γράμμα» διαθέτει αυτοτέλεια, ωστόσο οι «απόηχοι» από τα υπόλοιπα γράμματα-κεφάλαια παίζουν στην ανάγνωση έναν ρόλο, κι όλα μαζί στήνουν μια (ευρωπαϊκή) τοιχογραφία.

-Ενα αλφαβητάρι με λογοτεχνικές, ιστορικές και βιωματικές πληροφορίες;

Οι πληροφορίες έδωσαν το έναυσμα για να γράψω για τη σύγχρονη Ευρώπη. Κάποιοι στίχοι του Ρεμπώ από το ποίημά του «Ψειροανιχνεύτριες», και η βοϊδόμυγα Οίστρος απ’ τον αρχαίο μύθο της Ιούς. Εντομολογικές πληροφορίες για τη διαφορά ανάμεσα στις θηλυκές πυγολαμπίδες που λάμπουν αλλά δεν πετάνε, και σ’ εκείνες με την αμυδρή λάμψη και τα φτερά. Η σχέση ανάμεσα στο έντομο που στ’ αρχαία ελληνικά λέγεται «Τέττιξ» (το τζιτζίκι) και το σπάραγμα «Τιθωνός» της Σαπφούς. Τέτοιου είδους πληροφορίες ήταν η «άκρη του νήματος» που μου επέτρεψε να επιχειρήσω μια περιπλάνηση σ’ έναν λαβύρινθο υλικού. Το αποτέλεσμα είναι ένα αλφαβητάρι για τις ανθρώπινες σχέσεις, την εκπαίδευση, το περιβάλλον, το προσφυγικό, την ανισότητα, την τρομοκρατία, τα μίντια, την έρευνα, την τέχνη, τη μνήμη, την απώλεια. 24 έντομα-τομές στον σύγχρονο προβληματισμό για τη Δύση.

-Με ποιό έντομο μοιάζει περισσότερο η σημερινή Ευρώπη;

Αυτό εξαρτάται από τη «ματιά», από την οπτική γωνία. Γι’ αυτό δεν περιορίστηκα σε ένα έντομο, αλλά έφτιαξα ένα αλφαβητάρι που «ανοίγεται» και σε κάποια αρθρόποδα, όπως ο σκορπιός. Στο κεφάλαιο Σ (Σκορπιός) οι ήρωες βρίσκονται στη λεγόμενη Ζούγκλα, στον προσφυγικό καταυλισμό του Καλαί, και επιθυμούν διακαώς να περάσουν στη Βρετανία, που όμως ούτε κι αυτή τους θέλει. Η ματιά τους είναι προφανώς πολύ διαφορετική από τη ματιά της έφηβης σε κρίση που φοιτά σ’ ένα από τα πιο φημισμένα λύκεια στο Παρίσι στο κεφάλαιο Μ (Μυρμήγκι), ή από τη ματιά του σπουδαίου Αυστριακού συνθέτη που οι όπερές του έχουν απαγορευτεί στη Γερμανία του ’34 και που είναι ο ήρωας του κεφαλαίου Υ (Υμενόπτερα).

-Η καγκελάριος Μέρκελ σε ποια συνομοταξία ανήκει;

Δεν γίνεται ονομαστικά λόγος για τη Μέρκελ, παρά μόνο σε κάποιο σχόλιο που εμφανίζεται αναρτημένο σε «κατακίτρινη» εφημερίδα. Όμως στο κεφάλαιο Κ (Κατσαρίδα), κάποιος κάνει ένα αντιγερμανικό αστείο: «Είναι κατώτερο είδος οι γερμανικές κατσαρίδες, γι’ αυτό είναι άτρωτες.» Ωστόσο μια ηλικιωμένη γυναίκα με σοβαρά προβλήματα υγείας διαμαρτύρεται που οι άλλοι στην παρέα θεωρούν κατώτερο ένα ον που είναι ανθεκτικό και επιβιώνει ακόμη κι όταν εκτίθεται σε ακτινοβολία.

-Διπλα σε κάθε έντομο βάλτε ενα όνομα σχετικό με την Ευρώπη, θεσμού, αξιωματούχου, οργανισμού, κυβερνητικού, που σας έρχεται στο νου, και γιατί:

μέλισσα, μύγα….

 

Αρνούμαι να κάνω κάτι τέτοιο. Στο βιβλίο δεν επιχειρώ πουθενά να συνδέσω ένα έντομο με μια ιδιότητα που θα μπορούσε να χαρακτηρίζει ένα πρόσωπο ή έναν θεσμό. Θα ήταν απλουστευτικό τόσο για τα έντομα, όσο και για τους ανθρώπους. Το κεφάλαιο Β (“Bee” – μέλισσα) αντλεί από ένα παλιό ευρωπαϊκό έθιμο –την «ανακοίνωση» των σημαντικών συμβάντων στις μέλισσες, όπως γίνεται εδώ με την είδηση του θανάτου του μελισσοκόμου–, και εστιάζεται στη συμφιλίωση και στην επικοινωνία. Το κεφάλαιο Ζ για τη μύγα («Ζβουβ» – εβραϊκή λέξη που συνδέεται ετυμολογικά με το β’ συνθετικό του «Βεελ-ζεβούλ») αναφέρεται στη δολοφονία μιας νεαρής φοιτήτριας από έναν μετανάστη, και στον τρόπο με τον οποίο την εκμεταλλεύονται τα μίντια και ο κίτρινος τύπος. Το Μ (Μυρμήγκι) επικεντρώνεται στο σχολείο, στον δάσκαλο και στην εφηβεία. Η ακρίδα κι ένα σπάνιο είδος γρύλου κάνουν την εμφάνισή τους στο κεφάλαιο Γ (Γρύλος), που καταπιάνεται με την αδελφική αντιζηλία και τη μητρική αγάπη. Τέλος, στο Π (Πασχαλίτσα), κεντρικό ρόλο παίζουν μια ελβετική εταιρεία και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here