Φωτεινή Στεφανίδη: «Το πολυτονικό μας που συνεχίζει και μας λείπει»

 

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Έψαχνα νοερά καιρό αυτά τα δυο κείμενα, τα είχα επιθυμήσει. Εντελώς συμπτωματικά τα συνάντησα χτες. Ξεκινώ την ανάγνωση αμέσως και με δίψα· όμως κάτι μου φταίει, ακούω φωνές, και τι φωνές. Ας διαβάσουμε μαζί λίγο το πρώτο (όπου παράταιρη φωνή και κεφαλαίο γράμμα):
«ΤΟ πρώτο βιβλίο ποΥ εικονογράφησα ήταν τΑ «Ποιήματα» του Μαλλαρμέ. Έφτιαξα χαλκογραφίες μΕ λεπτές, κανονικΕς γραμμές, χωρΙς εγκοπές, έτσι ποΥ τΟ τυπωμένο φύλλο νΑ μένει σχεδΟν τόσο λευκΟ όσο ήτανε καΙ πρΙν τΟ τύπωμα»


Ανρί Ματίς, «Η μέθοδός μου να εικονογραφώ», περιοδικό «Η λέξη», Μάρτης 1989

Κάποτε είχε γίνει ένας ακόμη ντόρος με το πολυτονικό, θαρρώ αρκετά αργότερα από την κατάργησή του με πρωταγωνιστή-υποστηρικτή του επώνυμο τραγουδοποιό. Επιστρατεύτηκε μέχρι και παλμογράφος για να φανούν οι διαφορές, πχ ανάμεσα στο «ακριβός» και το «ακριβώς» (με περισπωμένη) και δώσ’ του οι διαφωνίες και τα κονταροχτυπήματα. Ε, λοιπόν, δεν χρειάζεται παλμογράφος. Σ’ ένα κείμενο, στοιχειοθετημένο με ύστερο πολυτονικό, δηλαδή χωρίς βαρείες (και που δεν αντέδρασε κανείς ποτέ), που μάλιστα με τρελή αποθυμιά άρχισα να διαβάζω, η οξεία στις λήγουσες –στα σημεία που δεν ακολουθούσε σημείο στίξης– κραύγαζε σε βαθμό που δεν μπορούσα να το απολαύσω. Φταίει ίσως και η πλαγιογραφή που έκανε τις οξείες πιο οξείες.

Και πριν δυο χρόνια, που τρωγόντουσαν όλοι αν και τι και πώς για τα αρχαία στο σχολειό… να μείνουν, να φύγουν… Εικοσιτέσσερα γραμματάκια είναι όλα όλα (κι ας γεμίζουν το σακί), και μπόλικες χιλιάδες υπέροχες λέξεις. Ας μάθουμε από πού κατάγονται, έστω λίγες, όσες έρθουν στον δρόμο μας, ας μάθουμε τη νοστιμιά τους. Κι αυτές που μαθαίνουμε, είτε μόνες τους είτε σε λειτουργία η μια με την άλλη, ας γράφονται με συνείδηση, και –τι όνειρο πια– να τονίζονταν με τη χάρη και την ακρίβεια του πολυτονικού, όμορφα κι ωραία.


Από το «Αλφαβητάριο», των Κ. Γιαννέλη, Γ. Σακκά και Ι. Συκώκη, με την εικονογράφηση του Κ. Γραμματόπουλου. Οξείες, βαρείες στις θέσεις τους, τραγουδάνε

 

Ο τόνος (τόνος), είναι το άλφα και το ωμέγα στη ζωγραφική, πόσο μάλλον στη μουσική, πόσο μάλλον στο λόγο. Το χρώμα (γράμμα), επίσης. Αφού τα λέμε (ακόμη όσο αντέξει) σωστά μέχρι ένα σημείο, γιατί να τα γράφουμε και να τα τονίζουμε λάθος; Υπάρχουν δάσκαλοι με γνώση και κουράγιο που δεν μπαίνουν στο καλούπι, υπάρχουν γονείς, υπάρχουν φίλοι και βιβλία. Αλλά και πόσες φορές δεν υπάρχει τίποτε απ’ όλα αυτά στον κατάλληλο τόπο και χρόνο. Χώρια που υπάρχει και το καλούπι της αταξίας, της δήθεν γνώσης, αυτό κι αν είναι σκληρό και άμορφο. Η τάξη φέρνει την ισορροπία, κι εκείνη με τη σειρά της την ελευθερία.

Υ.Γ. Αν το κείμενο του Ματίς (μτφρ. Αντώνης Φωστιέρης) ήταν γραμμένο σε μονοτονικό, ίσως να διαβαζόταν ορθότερα. Αν πάλι ήταν σε κανονικό μη κουτσουρεμένο πολυτονικό, θα έβγαζε όλη τη μουσικότητά του. Γιατί και «τΑ γραψίματα των ζωγράφων», όπως γράφει ο Γιάννης Τσαρούχης στο δεύτερο άρθρο απ’ όπου και η φωτογραφία, στο ίδιο περιοδικό, «είναι σκίτσα δροσερΑ καΙ εκτΟς εξαιρέσεων ανώτερα απ’ τΑ σχέδια τΩν λογοτεχνών».


Γιάννης Τσαρούχης, «Τι μπορεί να κάνει ένας ζωγράφος με τις λέξεις», περιοδικό «Η λέξη», Μάρτης 1989

 

Σημ.: Στην εικόνα αρχής, στο γνωμικό του Γιάννη Τσαρούχη κραυγάζουν επίσης οι οξείες στις λήγουσες. Το 1987 που εκδόθηκε το λεύκωμα από τη Βουρκαριανή, θα ήταν δύσκολο, αν όχι αδύνατο να το δει ο ίδιος. Αλλιώς, θα είχε παρέμβει.

Print Friendly, PDF & Email

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Τό πήραμε, τό πήγαμε, τό άγιο λείψανον άλλού.
    Τό πήραμε, τό πήγαμε έν άγάπη κ’ έν τιμή.

    Το κάλλος δίχως τη λάμψη του, Φωτεινούλα μου. Και η μουσική χωρίς την μέθεξη.
    Και σαν τι θα μπορούσα να πω για τα κείμενα-ζωγραφιές του Ματίς και του Τσαρούχη.
    Κι εκείνο το αλφαβητάριο… με σκλάβωσε. Τώρα πια ασκούμαι να ακούω την μουσική τους μέσα μου.
    Το τριαντάφυλλο και από εμένα, παρακαλώ. Στη χάρη τους τη μεγάλη.

    • Καλή και αγαπημένη μου, χωρίς υπολογιστή μετά τη δημοσίευση, τώρα είδα τ’ όμορφο σχόλιο κι ένιωσα τη ζεστή σου συντροφιά. Το ρόδο της αγάπης σου κρατώ ευωδιαστό!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here