Βασίλης Σεϊτανίδης, «Οι Μπαχάμες είναι τώρα εδώ», Εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2018

 Της Γεωργία Κακούρου Χρόνη

 

O Βασίλης Σεϊτανίδης, ύστερα από μια πενηντάχρονη ιατρική προσφορά σε πανεπιστημιακά νοσοκομεία της Αθήνας, Λονδίνου, Σαν Φρανσίσκο, Νέας Υόρκης, Σίδνεϋ και με σπουδαίο συγγραφικό έργο στην κλινική αιματολογία, αποφασίζει να δοκιμαστεί στη λογοτεχνία. Το 2015 δημοσιεύεται το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο «Το νόημα»· ένα χρόνο αργότερα οι «Παρεξηγήσεις» (δύο νουβέλες) και πρόσφατα το μυθιστόρημα «Οι Μπαχάμες είναι τώρα εδώ», όλα από τις εκδόσεις «Γαβριηλίδης», με εξώφυλλα του Αλέκου Φασιανού.

Αν ακολουθήσουμε μια αφαιρετική διαδικασία αποσκοπώντας σ’ αυτό που έλεγε ο Σαρτρ «αφαιρώ σημαίνει προσθέτω» – αφαιρώ, δηλαδή, λεπτομέρειες, για να προσεγγίσω την ουσία -, θα φτάναμε να περιορίσουμε τα θέματα της λογοτεχνίας, και της τέχνης γενικότερα, σ’ εκείνα που διαπραγματεύονται τον έρωτα, τον θάνατο και το νόημα του ανθρώπινου βίου. Επομένως, επειδή για το «τι» της αφήγησης, είμαστε κατά κάποιον τρόπο προϊδεασμένοι, επικεντρωνόμαστε στο «πώς». Με αυτή την εισαγωγική επισήμανση προσδιορίζω την προσωπική μου αναγνωστική προσέγγιση.

O συγγραφέας από τις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου του – που ενέχουν θέση εισαγωγής – στέκεται ξεκάθαρα απέναντι στον αναγνώστη. Συστήνει τον ήρωά του: Νίκος Πετρής, πενήντα δύο ετών, «ανώτατο στέλεχος μεγάλης πολυεθνικής αμερικανικής εταιρείας».

Ο ήρωας, στο «μεσοστράτι» της ζωής, αναρωτιέται εάν υπήρξε τυχερός ή άτυχος με τις επιλογές του. Τελικός απολογισμός: «τυχερός», γιατί, όσο ασθένειες και διαζύγια να γέρνουν προς την πλευρά της ατυχίας, εκείνος κατάφερε να αντιμετωπίσει αμφότερα. Το «θέμα» του, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο τυχερός ή άτυχος, αλλά επεκτείνεται και εμμένει στη νοηματοδότηση του βίου.

Με αυτό το ερώτημα (ποιό το νόημα;) θα ανοίξει ο κύκλος της αφήγησης και θα κλείσει με την απάντηση του ήρωα, όπως θα την δώσει, στα πενήντα του έξι χρόνια, στο τέλος του βιβλίου, εν είδει «επιλόγου», ισομεγέθους με την «εισαγωγή». Την περιφέρεια του αφηγηματικού κύκλου διαγράφει, όχι ο χρόνος της αφήγησης που μοιάζει να είναι αυτά τα τέσσερα χρόνια, αλλά ο αφηγούμενος χρόνος που καλύπτει όλη τη ζωή του κοσμοπολίτη Νίκου Πετρή.

Η αφήγηση ακολουθεί παλαιότερα πρότυπα: ο παντογνώστης, εξωδιηγηματικός αφηγητής, αποστασιωποιημένος από τα δρώμενα, παρατηρεί και εκθέτει. Ο ρόλος του, ωστόσο, μετριάζεται, γιατί είναι ο διάλογος που προωθεί τη δράση. Ο διάλογος προσφέρει χώρο στα πρόσωπα του μυθιστορήματος να αναπτυχθούν και μέσα από τις δικές τους αντιδράσεις, και τις αντιδράσεις των συνομιλητών τους, αποκαλύπτεται ο χαρακτήρας τους χωρίς να παρεμβαίνει ο αφηγητής.

Έτσι ο πραγματικός χαρακτήρας του Νίκου Πετρή, και κυρίως η προσήλωσή του στον αξιακό του κώδικα, σκιαγραφείται από τη στάση που τηρεί συνομιλώντας, και αντιπαρατιθέμενος, με άλλα πρόσωπα· οι απαντήσεις του, η αντιμετώπιση των διλημμάτων του και οι επιλογές του, οι επιθυμίες του και τα κίνητρα που ρυθμίζουν τη δράση του, όπως εμφαίνονται μέσα από τους διαλόγους, μάς τον γνωρίζουν πολύ καλύτερα από όσο ο τριτοπρόσωπος παρεμβατικός αφηγητής.

Θεωρώ ότι η επιλογή του αφηγηματικού τρόπου εκπηγάζει από τη συγγραφική ανάγκη του σεβασμού προς τον αναγνώστη. Αλλά εκφράζει και τον ίδιο τον συγγραφέα, χωρίς να υποκύπτει σ’ έναν υποτιθέμενο ορίζοντα υποδοχής του βιβλίου.

Σε ένα κλίμα σχετικότητας, γενικής αμφισβήτησης, όπου όλα επιτρέπονται, ο Νίκος Πετρής, με όλους τους κλυδωνισμούς του, εμμένει σταθερός σε αξίες που είναι αποδεκτές και από τον ισχύοντα ηθικό κώδικα. Αυτός ο ήρωας αναπτύσσεται, αναπνέει καλύτερα, σ’ αυτό το αφηγηματικό περιβάλλον. Η αφηγηματική επιλογή και το περιεχόμενο του βιβλίου είναι σύμφυτα και μοιάζουν να ενδυναμώνουν την εμπιστοσύνη και του ίδιου του συγγραφέα στην τάξη ενός κόσμου που στις μέρες μας μοιάζει να τελεί εν πλήρει αταξία.

Ο αναγνώστης δεν είναι ξένος με τις υπαρξιακές αγωνίες του ήρωα και μαζί με εκείνον υποβάλλει τα ίδια ερωτήματα:

H αγωγή των παιδιών αποτελεί προέκταση των φιλοδοξιών των γονιών τους; Ποιοι οι κίνδυνοι – κυρίως ψυχολογικοί – που ελλοχεύουν κατά την εφηβεία;

Καλλιεργείται η εντιμότητα στους κόλπους της ελληνικής οικογένειας;

Διαφέρει η συναισθηματική νοημοσύνη ανάμεσα στα δυο φύλα;

Είναι μετανάστης ο νέος που επιλέγει τα ξένα πανεπιστήμια και τελικά αποξενώνεται από την Ελλάδα, με την έννοια της πατρίδας να ωχριά ακόμη περισσότερο, όταν επιστρέφει στη χώρα του τελικά μόνον για διακοπές; (σελ. 75).

Η εργασιακή και επαγγελματική κουλτούρα του αγγλοσαξωνικού κόσμου, συνεπικουρούμενη από την προτεσταντική ηθική, διαφέρει, και εάν «ναι» σε τι, από την αντίστοιχη ελληνική;

Παγκοσμιοποίηση: ανάπτυξη ή εκμετάλλευση; (σελ. 50-51, 269).

Εταιρεία, μια πολυεθνική παντοδύναμη εταιρεία, ισούται με οικογένεια, θρησκεία, πατρίδα. Ισχύει η εξίσωση;

Αρκεί η επαγγελματική καταξίωση, και η δύναμη που απορρέει από αυτή, ως νόημα βίου; (σελ. 67).

Διαζύγιο: πώς το διαχειρίζεται κανείς, ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά;

Ποια τα όρια της αλήθειας; (σελ. 53, 208).

Ποιος ο ρόλος της πίστης;

Λάθη: μαθαίνουμε απ’ αυτά;

Αξίζει επιείκεια ο εαυτός μας;

Οι απαντήσεις του Νίκου Πετρή δεν προεξοφλούν και τις δικές μας. Ο Νίκος Πετρής, ίσως alter ego του συγγραφέα, διέπεται από έναν ηθικό κώδικα βίου, καταλυτικό για τις οριστικές του αποφάσεις. Ο συγγραφέας δεν τον προβάλλει ως διδαχή· ο λόγος του είναι μακρά από κάθε διδακτισμό· το όποιο δίδαγμα – εάν το συλλάβει ως τέτοιο και το ενστερνιστεί ο αναγνώστης – υφέρπει.

Αλλά τα ερωτήματα μάς επιβάλλονται και νιώθουμε, κατά τη ρήση του Ευαγγελίου, ότι, ενώ περί πολλά τυρβάζομεν, «ενός εστί χρεία»: η νοηματοδότηση του βίου μας με έναν αξιακό κώδικα που θα μας επιτρέπει να εξακολουθήσουμε να συνυπάρχουμε ως κοινωνία.[1]

 

[1] Το κείμενο αυτό διαβάστηκε στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Σεϊτανίδη, στις 21 Νοεμβρίου, στο Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Αθηνών.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here