‘Το τραγούδι επαίνου για τη μητέρα μου’ – Ένα ποίημα της Γκρέις Νίκολς

 

 

 

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

Ήσουν

Νερό για  μένα

βαθύ και τολμηρό και μετρημένο

 

Ήσουν

Το μάτι του φεγγαριού  για μένα

τραβηγμένο  με κόκκους και αποσυναρμολογημένο

 

Ήσουν

ανατολή του ήλιου για  μένα

πηγή και ζεστασιά και ρεύμα

 

Ήσουν

Το κόκκινο βράγχιο του ψαριού για μένα

Η ξαπλωμένη φωτιά του δέντρου σε μένα

το πόδι του καβουριού η μυρωδιά της τηγανισμένης μπανάνας ανανεωμένη

ανανεωμένη

 

Πήγαινε στο μεγάλο σου μέλλον, είπες

 

Από την ποιητική  συλλογή της Γκρέις Νίκολς, ‘The Fat Black Woman’s Poems’

(Virago, 1984)

Praise Song for My Mother

You were/water to me/deep and bold and fathoming

You were/moon’s eye to me/pull and grained and mantling

You were/sunrise to me/rise and warm and streaming

You were/the fish’s red gill to me/the flame tree’s spread to me/the crab’s leg/the fried plantain smell replenishing replenishing

Go to your wide futures, you said

————————-

Το ποίημα είναι γραμμένο σε παρελθόντα χρόνο, προκαλώντας μια ερώτηση. Όταν γράφτηκε, η μητέρα της ποιήτριας ήταν άραγε νεκρή, ή απλώς τόσο μακρυά  ώστε η μνήμη εκείνου  που ήταν κάποτε, είχε προτεραιότητα σε σχέση με αυτό που εξακολουθεί  να είναι.  Αλλά αυτό σημαίνει ότι σε κάθε περίπτωση, το ποίημα είναι μια εξερεύνηση της μνήμης καθώς  και της εξουσίας. Το ποίημα έχει πέντε σύντομες στροφές με διαφορετικό μήκος, τις τρεις πρώτες κανονικές, την τέταρτη εκτεταμένη και την πέμπτη πολύ σύντομη.

Το ποίημα είναι μια συλλογή από αλληγορίες, που η  κάθε μια απεικονίζει το θέμα από διαφορετική οπτική γωνία.  Το ‘νερό’ είναι το πιο εύκολο μέρος για να ξεκινήσει, δίνει ζωή, ρέει, είναι εκφραστικό και προτρέπει, παρακινεί την ποιήτρια να περιγράψει τη μητέρα της με τρεις λέξεις, ‘βαθύ και τολμηρό και μετρημένο’ (deep and bold and fathoming).  Ο τρόπος με τον οποίο η ποιήτρια    απλώνει την έννοια κάποιων λέξεων, επαναλαμβάνεται. Το ‘Mantling’ πρέπει να είναι μια ενέργεια που σχετίζεται με ένα μανδύα, ένα κάλυμμα της μητέρας που το  τυλίγει γύρω από την κόρη της προστατεύοντάς την.

‘Ήσουν/ανατολή του ήλιου για  μένα/πηγή και ζεστασιά και ρεύμα’, λέει λίγο παρακάτω.  Η μητέρα της ποιήτριας ήταν, όπως μας λέει, η ανατολή που έφερε στην κόρη της όσα φέρνει ο ήλιος όταν ανατέλλει το πρωί, αλλά ο ακριβής τρόπος, τι ήταν αυτό το δώρο και πώς το έφερε είναι κρυμμένο από εμάς, ίσως λόγω αδυναμίας έκφρασης, ή ίσως λόγω της μη επιθυμίας αποκάλυψης της ιδιωτικής ζωής της ποιήτριας.   Το ποίημα περιγράφει μια γενική αίσθηση δέους, αγάπης και ευγνωμοσύνης σ’ έναν γονέα διατηρώντας παράλληλα ένα συγκεκριμένο μυστήριο.

‘Το κόκκινο βράγχιο του ψαριού… ’, φαίνεται ως άλλη μια εικόνα της ζωτικότητας, αφού τα πλούσια σε οξυγόνο βράγχια εξασθενίζουν γρήγορα σε χρώμα από τη στιγμή που το ψάρι βγει από το νερό, η  ‘ξαπλωμένη φωτιά του δέντρου…’, υποδηλώνει ένα βαθμό καταφυγίου, αν και εξωτικό, και ‘το πόδι του καβουριού’ μια αγαπημένη οικογένεια. Ωστόσο, το μεγαλύτερο δώρο της μητέρας είναι η ελευθερία που δίνει στην κόρη της να φύγει και να ζήσει τη δική της ζωή. Το ‘μεγάλο μέλλον’,  μπορεί να βρίσκεται εκτός της παραδοσιακής κληρονομιάς της Αφρικής ή της Καραϊβικής.

Αυτό το ποίημα της Νίκολς, είναι ένα τραγούδι επαίνου, ένα παραδοσιακό αφιέρωμα  αφρικανικού στυλ, στο οποίο η κόρη / γιός γιορτάζει την εργασία, την προσφορά και τις ιδιαίτερες ιδιότητες των μητέρων τους. Η υπερβολή ίσως είναι χαρακτηριστικό αυτών των ποιημάτων και πιστοποιεί τη δύναμη και ειδικότερα τη δύναμη της αγάπης της μητέρας και την  ιδιαίτερη  θέση  που κατέχει στα μυαλά και τις καρδιές των μεγάλων γιων και θυγατέρων. Μαζί με όλα αυτά, τα χαρακτηριστικά ενός παιδικού σπιτιού με τις μυρωδιές και τα χρώματα να αιωρούνται αθέατα.

Η ανατολή δημιουργεί την  εικόνα της νέας ζωής που έρχεται σιγά-σιγά. Τα ζώα και τα φυτά κερδίζουν ζωή από τον ήλιο, κι’ αυτό απεικονίζεται με λέξεις όπως ‘κόκκινο’ και ΄φωτιά’. Σε αυτό το ποίημα, η Νίκολς απεικονίζει τη ζωή ως ένα κύκλο, υποστηρίζει την ιδέα της σχέσης γονέα και παιδιού, κι’ επίσης κάνει αναφορά στην ιδέα της ‘ανανέωσης’. Το ποίημα χρησιμοποιεί φυσικές εικόνες, όπως το νερό, το φεγγάρι και τον ήλιο, για να δείξει ότι η μητέρα ήταν τα πάντα για την κόρη της. Ο εορταστικός χαρακτήρας αυτού του ποιήματος αποδεικνύεται από τη θετική γλώσσα που χρησιμοποιείται από την ποιήτρια για να επαινέσει τη μητέρα. Η μητέρα αποτελεί έμπνευση για την κόρη της, το παράδειγμα της μητέρας της είναι εκείνο που οδηγεί την κόρη να πάει στο μεγάλο της μέλλον.

Το ποίημα επιφανειακά επαινεί την μητέρα, αλλά το πιο σκοτεινό μήνυμά του υπονοεί και μια υποδόρια σχέση δυσαρέσκειας ανάμεσα σε μια αποφασισμένη κόρη και την μακρινή μητέρα της. Από μια διαφορετική άποψη, είναι πραγματικά ένα τραγούδι μάλλον για αντι-έπαινο!

Η Γκρέις Νίκολς γεννήθηκε στην Γουιάνα της Καραϊβικής, σ’ ένα μικρό παραθαλάσσιο χωριό, και στην ηλικία των οκτώ ετών, μετακόμισε στην Τζορτζ Τάουν. Το 1977, πήγε για  στην Αγγλία με σκοπό τη μόνιμη διαμονή και βρέθηκε με τημοιρασμένη αίσθηση μεταξύ δύο διαφορετικών πολιτισμών. Η ποίησή της εμπνέεται απ’ την κληρονομιά της από την Καραϊβική, τις λαϊκές ιστορίες, την παράδοση της προφορικής αφήγησης και την μετακίνησή της ανάμεσα σε δύο πολύ διαφορετικές κουλτούρες. Στο παραπάνω ποίημα, είναι εμφανής η προσπάθεια να τονισθεί ότι οι μητέρες αποτελούν πηγή τροφής για τα παιδιά, παρέχοντάς τους όλα τα σταθερά και βασικά   στοιχεία που απαιτούνται για να πετύχουν στην ενηλικίωση. Η επανάληψη της λέξης ‘ανανέωση’, είναι μια υπενθύμιση γι’ αυτό. Πολλές από τις εικόνες που χρησιμοποιούνται στο ποίημα προέρχονται από τη Γουιάνα και δημιουργούν μια ισχυρή σχέση μεταξύ μητέρας και πατρίδας. Ο τελικός στίχος του ποιήματος υποδεικνύει ότι η σχέση έμεινε πικρή και επιθετική, αλλά στους πρώτους δεν υποδηλώνεται με κανένα τρόπο ότι η σχέση αυτή παραμένει ανεπίλυτη. Η μητέρα στο ποίημα, ήταν το μάτι του φεγγαριού, που θα μπορούσε να σημαίνει ότι η μητέρα της παρακολουθεί από πάνω, ή μια αναφορά σε έναν αφροαμερικανό μύθο που μιλά για τη θεά του φεγγαριού που αντιπροσωπεύει τη βασιλεία των μητέρων πάνω από τα πάντα. Αυτό θα μπορούσε να υπαινίσσεται ότι η μητέρα της ποιήτριας είναι ισχυρή ως προσωπικότητα και αυταρχική. Η μητέρα αυτή, περιγράφεται ως το κόκκινο βράγχιο του ψαριού (the fishes red gill) που υποδηλώνει ότι η μητέρα της ποιήτριας είναι η αναπνοή της, επειδή το βράγχιο αποτελεί την  αναπνευστική συσκευή του ψαριού. Ωστόσο, το βράγχιο είναι κόκκινο, και το χρώμα αυτό ενέχει υποδηλώσεις κινδύνου.  Όταν ένα βράγχιο δεν έχει νερό, γίνεται κόκκινο, κι’ αυτό δείχνει ότι η αφηγήτρια  αισθάνεται ασφυκτικά ή παγιδευμένη από τη μητέρα της, ίσως να αισθάνεται σαν ένα ψάρι έξω απ’ το νερό. Η φωτιά θα μπορούσε επίσης να αντιπροσωπεύει τον θυμό που είναι κόκκινος και η εξάπλωσή της θα μπορούσε να δείξει ότι η μητέρα της αφηγήτριας, της έδωσε μια ‘πνιγμένη’ παιδική ηλικία. Το ‘πόδι του καβουριού’ ίσως υποδηλώνει ότι η αφηγήτρια δεν μπορεί να προχωρήσει στη ζωή μόνη της, και  μπορεί να κινηθεί μόνο με την μητέρα δίπλα της.

Έτσι το ποίημα θα μπορούσε τελικά να είναι ένα τραγούδι επαίνου για τη μητέρα της ποιήτριας, αλλά και θα μπορούσε να ειδωθεί και να συνδυασθεί με κάποιες άλλες αρνητικές παραμέτρους.

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here