Το Βιβλίο, ο Άνθρωπος και η Κοινωνημένη Ευαισθησία

 

Του Νικόλαου Τουλαντά

 

Ένα βιβλίο είναι ο συγγραφέας του σε μία διαδοχή εναρμονισμένων λογισμών, πάντα εντός μοναξιάς. Κι εντός της μοναξιάς του, ένας αναγνώστης στη συνέχεια, κάνει παρέα με τη μοιρασμένη μοναξιά του γράφοντος. Σε θετική κατάληξη, η παρέα του βιβλίου σπάει κόμπους και πιασίματα στη νοόσφαιρα του αντιλήπτωρα του μηνύματος του συγγραφέα.

Ένα βιβλίο είναι μία αποθήκη – κωδικοποιημένων και μη – βιωμάτων, που μιλούν για την πορεία της ευαισθησίας ενός ανθρώπου. Η ευαισθησία, βρίσκεται στο βιβλίο, ως αίσθηση ζωής και  νοοτροπίας, ως κοινωνούμενη πραγματικότητα.

Πόσα πολλά κρύβει αυτό το λίγο, αρκεί να είναι αληθινό: πρώτα είναι αληθινό ένα βίωμα και μετά είναι έτοιμο να πλαισιοποιηθεί σε μήνυμα, που θα πλαισιοποιηθεί σε ένα βιβλίο κτλ.

Η ευαισθησία προδίδει την ομοψυχία του είδους. Το «άκουσμα» της συμπεριφοράς της εντός μας, συνιστά την πρόοδο του όντως ανθρώπου, του έσω ανθρώπου.

Η οξυδέρκεια από μόνη της, π.χ., στον λογοτεχνισμό, συναντάται αλλά δεν ζείτε ως κάτι ολιστικό. Έχει άλλο βαθμό επιρροής το κοινωνούμενο νόημα σε σχέση με το βίωμα. Είναι άλλο να σου προτείνουν πως «για να ζήσεις πρέπει να αγαπάς» κι άλλο να σου διηγούνται πως κάποιος «επειδή αγάπησε, κατάφερε να ζήσει». Ή, όπως λένε οι παιδαγωγοί στους γονείς: το παιδί διδάσκουν αυτά που κάνεις κι όχι αυτά που λες.

Ο συνδυασμός της οξυδέρκειας με την ευαισθησία της απτής ζωής φέρει πληρωτικά αποτελέσματα. Το να μιλάς με τη ζωή σου – παθήματα, μαθήματα, αδυναμίες, εκκεντρικότητες – είναι μία σπουδή αυτογνωσίας που στ’ αλήθεια πάλλεται, μυρίζεται, παραδειγματίζει το εσωτερικό του μελετητή της. Ο εξομολογητικός τρόπος έκφρασης είναι ο αληθινός, ηθικός και πολύτιμος. Παρεμπιπτόντως, είναι και ο μόνος επιστημονικός, με την έννοια της δια υποστασιοποίησης (πείραμα) κατοχύρωσης μιας θεωρίας.

Το βίωμα του άλλου, μπορείς να το μυρίσεις κι όταν στο εκθέτει – ως πραγματικό ή έστω πιθανότατο – μιλά με το δικό σου. Κι αυτή η «συνομιλία» σε κρίνει. Όσο πιο πολύ σ’ αρέσει κάτι, τόσο πιο πολύ θες να το αφήσεις να σε κρίνει, κάτι που στη συνέχεια, ως εξωτερίκευση αλλαγής – του επανακαθορισμένου νου, της μετά-αυτού που βίωσες ζωής-μαρτυρίας – αναδιαρθρώνει τον κόσμο μέσα και γύρω του.

Οι συνέπειες είναι κάτι που ζητάμε, είναι η φυσική ροή της εναλλαγής προς δόμηση κάποιων πραγμάτων. Οι συνέπειες ενός βιώματος που βρίσκει βαθιά (έχει πολλά εφαπτόμενα μέρη) ένα δικό μας, είναι η αλλοίωση της έντασης της «λύσεώς του», αρχικά και προσωπικά. Το «σημείο φυγής» (ζωγραφικός όρος) από μία καθήλωση όμοια με τη δική μας είναι κάτι που μας βάζει σε προσωπική μελέτη. Η μελέτη σε ανακατασκευή της κατανόησης της ιστορίας, με συνέπειες, κατ’ επέκταση στο συμπεριφορικό μέρος του ανθρώπου κι ακολούθως στην εν ανθρωπότητα πραγματικότητα που διαμορφώνεται από την εξωτερικευμένη και μη συμπεριφορά του τελευταίου. Όντως ποιητές έχτισαν την ιστορία γιατί όλοι μας έχουμε κλίση στο να τρεφόμαστε με δέος και θάμβος, με συγκίνηση και υπερβατικότητα. «Ο άνθρωπος, από την πρώτη κιόλας ώρα της ζωής του, είναι καταναλωτής πνευματικής τροφής» (Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, Πολιτισμός κι Ελληνισμός), αν όχι κι από την περίοδο της εμβραγωγίας του.

Λένε, στο Μαλί της Αφρικής: πεθαίνει ο τάδε σοφός, «καίγεται μία βιβλιοθήκη». Όμως εισδύοντας στις συνέπειες της μεταφοράς μας, βάσει όλων των παραπάνω, θα λέγαμε πως καίγονται τα βιώματα – τα προσωπικά αλλά κι αυτά που αποκόμισε απ’ τη «βιβλιοθήκη» – που αυτός ο άνθρωπος φέρει – σωματικώς, ως παρουσία – ως συνυπαρκτική προσφορά, ταυτόχρονα μνήμης, ευθύνης, συνέργειας με το «καλό που ευεργετεί» (γενικεύοντας). Ένα βιβλίο, αυτόγραφο, είναι, μετά τον θάνατο ενός σημαντικού προσώπου, ότι πιο ζωντανό μπορούμε να έχουμε από τον τελευταίο. Μετά, ένα σύγχρονό του αλλά ετερόγραφο, μετά ένα μη-σύγχρονο τέτοιο κτλ.

Το ανάγνωσμα είναι κοίταγμα προς τα πίσω, όπου κάποιος άλλος, κάνοντας το ίδιο και παράλληλα διαλογιζόμενος (καταγράφοντας, επιγράφοντας, συγγράφοντας), βλέπει το μετά, αν όχι και όλο το μετά. Το ανάγνωσμα είναι ένα παλαιό τηλεσκόπιο που βρίσκει το πλανήτη της εποχής σου, αν όχι και τον ξεπερνά και βλέπει ακόμα πιο μακριά. Ένα τηλεσκόπιο κάποιου που, με έναν συγκεκριμένο τρόπο, για συγκεκριμένους λόγους και σκοπούς, το έστησε όπως το έστησε, έβαλε τους φακούς που έβαλε κτλ. Είναι, ταυτόχρονα με εξωτερικό, ένα εσωτερικό κοίταγμα που επιφέρει εμφάνεια κόσμου – εσωτερικού κι εξωτερικού – και ανασυνθέτει τον αντιληπτικό μας κόσμο. Είναι επιμέρους κοίταγμα προς ενίσχυση της αποκάλυψης του όλου. Είναι μία σφαίρα, ένας φακός, που σου μιλά για άλλους, αν όχι για όλους εντός του ενός.

Η ανάγνωση – ακόμα και νοερή, ως επαναφορά, επανεξέταση κι επανασύσταση ενός κύκλου λογισμών γύρω από ένα θέμα – είναι η πιο συχνή – και θεσμικώς – δραστηριότητα φιλοσοφίας της ανθρωπότητας. Δεν υπάρχει θρήσκευμα, επιστήμη, καλλιτεχνικότητα, που να μην «διαβάζει» και να μην «διαβάζεται».

Το να διαβάζεις είναι το να τιμάς το παγκόσμιο λογισμικό, να προσαρμόζεσαι και συνεργάζεσαι με τη ροή των επιτευγμάτων του, να αντιστέκεσαι σε όποιο κοινωνικό φαινόμενο, δια ολοκληρωτισμού κι επιβαλλομένης άγνοιας, αρνείται να την θυμάται, να την μελετά, να ευαισθητοποιείται ως προς αυτή, να μη δομεί αυθαίρετα και ιδιόβουλα, να αποτελεί θετική συνέπεια, οντολογικά μες στο σύνολο κόσμο και την ιστορία του, που βέβαια, μόνο η ευαισθησία μπορεί να τους κάνει καλύτερους.

 

* Ο Νίκος Τουλαντάς είναι αυτοδίδακτος λογοτέχνης και δημιουργεί ερασιτεχνικά από την ηλικία των 16 ετών. Ασχολήθηκε με την ποίηση, τη στιχουργική κι έπειτα κυρίως με την δοκιμιογραφία.
  Διατηρεί προσωπικό portfolio με όλα του τα αρθρογραφικά κείμενα: https://nikolaostoul.wixsite.com/grafopaignia
  Αναγνωρίσεις στον χώρο της λογοτεχνίας: 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/9ος Παγκόσμιος Διαγωνισμός Λογοτεχνίας (Ε.Π.Ο.Κ, 2018) 
Α’ Βραβείο Δοκιμίου/κατηγορία Νέων 18 έως 30 ετών/ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Πεζογραφίας (περιοδικό «Κέφαλος», 2020). 
Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here