Θωμάς Σιταράς: «Ξεφυλλίζοντας παλιές εφημερίδες»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Ένα ντοκιμαντέρ για την καθημερινή ζωή της Παλιάς Αθήνας, μια πρωτότυπη διαδρομή γεμάτη σκίτσα, χρονογραφήματα, γελοιογραφίες και αυθεντικά στιγμιότυπα της αθηναϊκής κοινωνίας. Ο αθηναιογράφος Θωμάς Σιταράς, ξεφυλλίζοντας παλιές εφημερίδες, αποτυπώνει την πραγματική ζωή της πόλης των Αθηνών παρουσιάζοντας: απίστευτες ιστορίες από τις δικαστικές αίθουσες που μόνο η ζωή ξέρει και γράφει, τον Αθηναίο και την Αθηναία στην καθημερινή βιοπάλη μέσα από χαρακτηριστικά, για την εποχή, επαγγέλματα· τότε που η δουλειά δεν γινόταν μόνο με πρωτόγνωρο κέφι, αλλά σήμαινε πολλά περισσότερα, ιστορίες απείρου κάλλους για τα νυφοπάζαρα της Αθήνας, σπαρταριστές επιστολές νεανίδων για τον ιδανικό σύζυγο κ.ά. χορταστικές πληροφορίες για το φαγητό της εποχής εκείνης, στιγμιότυπα από κουζίνες σπιτιών και ατμοσφαιρικές ταβέρνες τους τρόπους διασκέδασης τα ωραία αλλά και συνάμα άτακτα εκείνα χρόνια: θέατρο, σινεμά, πυγμαχικοί αγώνες, ιπποδρομίες. «Ξεφυλλίζοντας παλιές εφημερίδες», εκδόσεις Μίνωας.

 

-Πως ασχοληθήκατε με την Παλιά Αθήνα;

 

Το σημαδιακό έτος 2000 ένας καλός φίλος και συλλέκτης παλαιών βιβλίων ο Μελέτης Γκιόκας μου έδωσε ένα καταπληκτικό βιβλίο του  Ν. Λέκκα  «Η ξενοδοχία παρ’ Έλλησιν» (1924), όπου γνώρισα για πρώτη φορά μέσα από τις διαφημίσεις –τότε τις έλεγαν ειδοποιήσεις- των ξενοδοχείων της Παλιάς Αθήνας τον όλο χώρο. Με εντυπωσίασε η γραφή –απίστευτο επίπεδο-, η επικοινωνιακή αμεσότητα, η απλότητα, το χιούμορ και ένας κόσμος που «έπαιζε» εύκολα στη φαντασία μου και μου ξυπνούσε νοσταλγικές αναμνήσεις από τη δεκαετία 1950-1960 των παιδικών μου χρόνων. Η πρώτη αυτή προσέγγιση δεν άργησε να μεταβληθεί σε πάθος για τα παλιά. Πάθος που εκφράζεται στο βιβλίο μου, καθώς και την λειτουργία της ιστοσελίδας www.paliaathina.com, ένα διαδικτυακό μουσείο για την εποχή αυτή με φανατικούς οπαδούς.

Ακολούθησαν αμέτρητες διαλέξεις, μια συγκινητική υποδοχή και εγκώμια από τον Τύπο, happenings και πολλά άλλα events με κορυφαίο το διαδραστικό «Φόνος στην Παλιά Αθήνα» που δημιουργήσαμε μαζί με την ομάδα των ATENISTAS όπου έλαβαν μέρος πάνω από 700 άτομα, οι περισσότεροι ντυμένοι με αμφίεση εποχής!

 

-Πόσο χρόνο σας πήρε η μελέτη και συγγραφή αυτού του βιβλίου;

 

Ο συνηθισμένος χρόνος μιας τέτοιας, βασικά λαογραφικής έρευνας ξεπερνά τα τέσσερα χρόνια με 8ωρο, πολλές φορές 10ωρο «ωράριο» εργασίας. Απίστευτα πολλή δουλειά γιατί το υπάρχον υλικό –εφημερίδες και περιοδικά που καλύπτουν πάνω από 100 χρόνια (1834-1940)-  όχι μόνο είναι ογκώδες αλλά πρέπει να συνδυαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να προκύψει ένα ρέον ενιαίο σύνολο. Μετά μη ξεχνάτε και το απαραίτητο φωτογραφικό υλικό που ξεπερνά τις 10.000 φωτογραφίες.

 

-Που ανατρέξατε; Φαντάζομαι πως το παλιό καπνεργοστάσιο της Λένορμαν με τις εφημερίδες της εποχής θα ήταν το καθημερινό σας δρομολόγιο….

 

Εκτός από την Βιβλιοθήκη της Βουλής, στο παλιό καπνεργοστάσιο της Λένορμαν, υπάρχει και η Βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων στο Σταθμό Λαρίσης. Η πρώτη έχει ψηφιοποιήσει όλο το υλικό, στο οποίο αναφερόμαστε και πλέον είναι διαδικτυακά προσβάσιμο σε όλο τον κόσμο. Κολοσσιαία δουλειά, που δυστυχώς δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή στο ευρύ κοινό. Στη δεύτερη βρίσκει κανείς τις ίδιες τις παλιές εφημερίδες, κατάλληλα ταξινομημένες, και είναι η πραγματική χαρά, και συγκίνηση θα έλεγα, του ερευνητή να έρχεται τόσο άμεσα σε επαφή με τα κιτρινισμένα από το χρόνο φύλλα. Ένα μεγάλο μέρος των φωτογραφιών προέρχεται από αυτή τη πηγή.

-Τι αποδεικνύουν αυτές οι άγνωστες πτυχές τις πόλης στον αναγνώστη που τις γνωρίζει για πρώτη φορά;

 

Το ιστορικό κέντρο της πόλης μας διαθέτει μια απίστευτη σκηνογραφία: μνημεία. δρόμους, κτίρια, λεπτομέρειες. Τα κείμενα βοηθούν να ξαναζωντανέψουν όλα αυτά, και να αναδειχθούν οι όμορφες, νοσταλγικές πολλές φορές πικάντικες και χιουμοριστικές ιστορίες που κρύβουν

-Η πρώτη σας μνήμη από την Αθήνα που ζήσατε;

Είχα την τύχη να γεννηθώ το 1943, και έχω ζωντανές παιδικές εικόνες από μια Αθήνα που έμοιαζε καταπληκτικά με την παλιά πρωτεύουσα  της δεκαετίας του 1930. Οι εικόνες και παραστάσεις μου κινούνται κυρίως στη Βαρβάκειο αγορά της Αθηνάς και τα γύρω στενά, όπου συχνά πυκνά κατεβαίναμε με τη μητέρα μου για τα εβδομαδιαία ψώνια. Η ψαραγορά, οι λουκουμάδες του Κρίνου, η φέτα από τον Καρατζά και η τυρόπιτα με τη λεμονάδα από τον Μερακλή στη στοά της Σοφοκλέους… αξίες ανεκτίμητες!

-Κάτι ευτράπελο που ανασύρατε από το χρονοντούλαπο της πρωτεύουσας;

Μια πραγματική ιστορία του Μεσοπολέμου  που δημοσιεύτηκε και στο βιβλίο μου:

«Πολλοί οδοντοϊατροί των Αθηνών έπεσαν τις ημέρες αυτές θύματα ενός πρωτοτύπου λωποδύτου, που έμπαινε στα ιατρεία τους ως πελάτης και έβγαινε, παίρνοντας μαζί του όσες τεχνητές οδοντοστοιχίες εύρισκε πρόχειρες μπροστά του.

Αυτό όμως δεν είναι τίποτα μπροστά στα όσα έπαθε ένας οδοντοϊατρός, την περιπέτεια του οποίου διηγούνται τα οδοντοϊατρικά περιοδικά:

Ένα πρωϊ του παρουσιάσθη κάποιος πελάτης για να βγάλη το δόντι του.

-Θέλετε να σας το βγάλω με αναισθησία –του είπεν ο οδοντοϊατρός – ή χωρίς; Αν σας κάνω ένεσι, θα πληρώσετε τόσα, κατά την διατίμησιν, αν δεν σας κάνω τόσα…

-Με αναισθησία φυσικά του είπεν ο πελάτης. Και όσο μπορείτε δυνατότερη μάλιστα, γιατί δεν αντέχω καθόλου στους πόνους.

Εκάθισε στο σκαμνί και του έγινεν η ένεσις. Αλλά είχε μίαν παράκλησιν ακόμη ν’ απευθύνη στον οδοντοϊατρόν:

-Γιατρέ μου είμαι ζαλισμένος από την ένεσι … του είπε. Αφήστε με, σας παρακαλώ, λιγάκι να συνέλθω και κατόπιν μου το βγάζετε.

Ο οδοντοϊατρός τον παρεκάλεσε να περάση εν τω μεταξύ στην αίθουσα της αναμονής ως που να συνέλθη. Ο πελάτης επέρασε, αλλά όταν τον εζήτησεν ο οδοντοϊατρός δεν τον ξαναβρήκε. Είχεν εξαφανισθή.

Απλούστατα είχε πάει τρέχοντας σε άλλο οδοντοϊατρό.

-Γιατρέ μου, το δόντι μου παρακαλώ. Να μου το βγάλετε όμως γρήγορα γιατί δεν μπορώ να υποφέρω τους πόνους…

-Με ένεσι θέλετε ή χωρίς ένεσι; Τον ερώτησε και ο νέος οδοντοϊατρός.

Και του ανέφερε την διατίμησιν.

-Χωρίς ένεσι γιατρέ μου. Να μη χασομερούμε, σας παρακαλώ. Άλλως τε εγώ, ξέρετε, δεν αισθάνομαι κανένα πόνο όταν βγάζω δόντι.

Ο οδοντοϊατρός δεν τον επίστεψε. Όταν όμως του έβγαλε το δόντι παρετήρησε, πράγματι, κατάπληκτος, ότι ούτε ο παραμικρότερος σπασμός πόνου δεν είχε σημειωθή στο πρόσωπό του.

Αλλά το πάθημα των δύο οδοντοϊατρών δεν ήτο αυτό μόνον. Τους συνέβη και κάτι χειρότερον ακόμα. Ο δεύτερος οδοντοϊατρός έσπευσε να ανακοινώση την σπανίαν περίπτωσιν της ειδικής αναισθησίας του πελάτου του εις την Οδοντοϊατρικήν Εταιρειάν!

-Υπάρχουν άτομα, κύριοι συνάδελφοι –άρχισε να ομιλή- προικισμένα με ειδικήν αναισθησίαν των νεύρων και των οδόντων. Προ ολίγων ημερών ενήργησα μίαν δύσκολον εξαγωγήν ενός γομφίου οδόντος εις κάποιον πελάτην μου, ο οποίος χωρίς καμμίαν χρήσιν αναισθητικών δεν εδοκίμασε, παραδόξως, τον ελάχιστον πόνον…

Ο πρώτος οδοντοϊατρός που παρευρίσκετο εις την συνεδρίασιν και ο οποίος τώρα μόλις είχεν αντιληφθή ότι έπεσε θύμα ενός απατεώνος, έσπευσε να διακόψη τον αγορεύοντα.

-Απατάσθε κύριε συνάδελφε… του είπε. Αν ο πελάτης σας, που αναφέρατε, δεν αισθάνθηκε κανένα πόνον, όταν του βγάλατε το δόντι, ήτο απλούστατα διότι προ ολίγων στιγμών του είχα κάνει εγώ ένεσιν νοβοκαϊνης!

Οι σύνεδροι, όπως ήτο επόμενον, εγέλασαν εις βάρος και των δύο συναδέλφων των, που την είχαν πάθει από τον ίδιον απατεώνα».

-Σε ποιούς απευθύνεται το βιβλίο σας;

Οι παρουσιάσεις που οργανώσαμε τα τελευταία χρόνια με τους atenistas αλλά και η παρακολούθηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης,  διευρύνει –και αυτό είναι είδηση!- το ενδιαφέρον και σε νεαρότερες ηλικίες.

 

-Τα τελευταία χρόνια η αθηναιογραφία κερδίζει φανατικούς οπαδούς, Σκουμπουρδή, Γιοχάλας, Καφετζάκη, Βατόπουλος κ.α Τι την κάνει τόσο ελκυστική;

 

Αυτά που αντιπροσώπευε εκείνη η εποχή και μας λείπουν δραματικά σήμερα: Κοινωνική συνοχή, ενθουσιασμό για δημιουργία, πίστη στις δυνάμεις μας, εμπιστοσύνη στις ικανότητες της ηγεσίας.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here