Θοδωρής Κανάκης, «Άϋλος χρόνος»- «Σπίτι σου είναι εκεί που είσαι ο ευατός σου»

Γεωργία Κακούρου Χρόνη

 

Τα λίγα χρόνια που δίδαξα στο 2ο Λύκειο Σπάρτης ευτύχησα να συνομιλώ με εξαιρετικές μαθήτριες και μαθητές και με τη φιλόλογό μου που ξαναντάμωσα Διευθύντρια στο σχολειό. Είχε έναν μοναδικό τρόπο να διδάσκει τον Όμηρο ανατρέχοντας συνεχώς στη δημοτική μας παράδοση αλλά και στη λόγια ποίηση· ανάσταινε τον Περικλή και τον βλέπαμε ανάμεσα στους πικραμένους συμπολίτες του να εκφωνεί τον επιτάφειο για τους πρώτους νεκρούς του Πελοποννησιακού πολέμου. Ανάμεσα στα «παιδιά μου» η Γιώτα· μάτια στο χρώμα του ουρανού, μελιά ατίθασα μαλλιά και πάντα μ’ ένα χαμόγελο που έλεγα ότι και στους εφιάλτες της δεν θα δραπέτευε από το πρόσωπό της. Οι μαθήτριές μου παραμένουν οι καλύτερες φίλες μου. Ο κύκλος της φιλίας έχει ανοίξει για να συμπεριλάβει και δικούς τους αγαπημένους. Η Γιώτα μού γνώρισε τον Θοδωρή Κανάκη· το έργο του, γιατί προσωπικά δεν τον έχω συναντήσει. Μηχανολόγος, αρχιτέκτονας, σπουδαγμένος στην Αγγλία, μουσικός και ζωγράφος, δημοσίευσε τα πρώτα του κείμενα, το 2018, με τίτλο «Άϋλος χρόνος» μαζί με πενήντα έξι σχέδιά του με μολύβι, σ’ ένα καλαίσθητο τόμο από τις εκδόσεις Παπαζήση.

Σε μια γραμμή που ορίζεται από τη μοναξιά του ερχομού και της αναχώρησής μας απ’ τη ζωή ο «άϋλος χρόνος» αποκτά υλικότητα με το να ορίζεται από τις στιγμές μας· όποιες και να είναι αυτές, σημαντικές ή ασήμαντες. Τις στιγμές του καταγράφει ο Θοδωρής Κανάκης. Πολλές από αυτές ανταποκρίνονται στις δικές μας· μοιάζουν, διαφέρουν, αντιπαρατίθενται, καθίστανται αφορμή να ανατρέξουμε, να θυμηθούμε και κυρίως να αποδώσουμε τιμή στην καθημερινότητα των μικρών πραγμάτων, των κοινών χειρονομιών, των πολλών διαδρομών που μ’ όλα τα πισωγυρίσματα και τα αδιέξοδά τους βοηθάνε στην διάνοιξη της πάντα υπό αναζήτηση οδού που οδηγεί στην αυτογνωσία.

Και μόνο το μέσο που επιλέγει για τα σχέδιά του, το μολύβι, αποτελεί έναν βιωμένο – για πόσο άραγε ακόμη; – χρόνο· μνήμες με τα αδύναμα δαχτυλάκια μας να κρατούν διστακτικά το μολύβι προσπαθώντας να βρουν τη σωστή θέση για να χαράξουν τα πρώτα γράμματα. Χαζεύαμε το δαντελωτό ξύλο, όπως έβγαινε από την ξύστρα, και με τα ρινίσματα και όργανο τον δείκτη μας, σχεδιάζαμε στο χαρτί τα όνειρά μας.

Τα σχέδια του Θοδωρή Κανάκη έχουν τη δική τους αυτάρκεια, ίσως και αυτονομία, γιατί δεν μοιάζει απολύτως αναγκαίος ο νοηματικός συσχετισμός με τα σύντομα κείμενα αναφοράς που παρατίθενται στην αντικρινή τους σελίδα. Τα σχέδιά του επιχειρούν να αναδείξουν τα ίδια τα πράγματα, την ουσία τους, την πιο «ευγενική τους υπόσταση», κατά τον ίδιο τρόπο που ο Francis Ponge με τις λέξεις επιδιώκει να ακουστεί η «Φωνή των πραγμάτων». Τα αυλάκια του πιθαριού, τα καρφιά του ανεμόμυλου, το μισοαρχινισμένο γράμμα, ένα βότσαλο, ένα φύλλο, η βελόνα και η αποξεχασμένη δαχτυλήθρα, το καλάμι, ένας καρπός, το αγριολούλουδο, το πόμολο της πόρτας, το ξύλο που ξέβρασε η θάλασσα, ένα κλαδί, το λυχνάρι, το σπίρτο, το κερί, το ξύλινο αβγό, η σαϊτα.

Το σχέδιο, η αυτάρκεια του μαύρου και του άσπρου, αν και δεν πρόκειται για διχρωμία, γιατί ανάμεσα στα δυο αυτά άκρα κειμένονται πολλοί τόνοι. Ο Νικόλαος Βεντούρας διατείνεται ότι: «το καλό σχέδιο μόνο του, άσπρο και μαύρο, χωρίς χρώμα ημπορεί να σου δώση την ανάτασην της καλής Τέχνης τας αναπάλσεις του θυμικού δι ενός αισθητικού μηνύματος, την αισθητικήν εκείνην χαράν την τέρψιν του πνεύματος χωρίς ούτε καν να σου έλθη στο νου σου το χρώμα. Δεν πρέπει δηλαδή να εξαρτάται από το χρώμα δια να είναι καλόν. Καθόλου». Έτσι κι αλλιώς κατά τη διατύπωση του Θοδωρή Κανάκη το μαύρο-άσπρο είναι όλα τα χρώματα: «Το μαύρο είναι εκείνο που αναδεικνύει όλα τα χρώματα. Είναι το συμπληρωματικό του λευκού, το οποίο εμπεριέχει όλα τα χρώματα. Είναι το χρώμα που δίνει υπόσταση στη σκια» («Άϋλος χρόνος, σελ. 84).

Το μολύβι του Θοδωρή Κανάκη αγαπά τα πράγματα που σχεδιάζει. Παρακολουθείς την κίνηση του χεριού του και νιώθεις το χάδι της ματιάς του. Αποφεύγει τις οξείες, καμπυλώνει τις ευθείες, χαϊδεύει το χαρτί την ώρα που σχεδιάζει με μια ιδιαίτερη τρυφερότητα. Τόση ώστε με χιούμορ να επιλέγει και κάποιους από τους τίτλους των σχεδίων του, έτσι που να προκαλεί και το δικό μας χαμόγελο.

Βιωμένα στιγμιότυπα με σαφείς συντεταγμένες· προσδιορισμένος ο χρόνος και ο χώρος. Κι όμως αυτά τα στιγμιότυπα απλώνονται ευρύχωρα και ευρύχρονα και περιέχουν ή περιέχονται στις προσωπικές μας ιστορίες. Τα στίγματα στον «άϋλο χρόνο» γράφονται, και με τις λέξεις, δίπλα στα σχέδια με πειθαρχία αρχιτεκτονική, διάταξη εικαστική και περιεχόμενο το ίδιο «ζωγραφιστό»· εικόνες καθημερινές που δεν δηλώνουν και δεν επιθυμούν να περάσουν για κάτι άλλο.

Ωστόσο, αν σταθείς και τις παρατηρήσεις με προσοχή, θα αντιληφθείς τη σοφία τους, θα δεις την υλική διαδρομή τους και για άλλη μια φορά θα απευθύνεις παραινέσεις στον εαυτό σου· αυτές που πηγάζουν από το αξιακό σύστημα που θέλει τον άνθρωπο να γέρνει προς την πλευρά της αξιοπρέπειας, της ομορφιάς και της αγάπης. Σαν να έχεις βγει βόλτα μ’ έναν φίλο· σου ανοίγει την καρδιά του· τον ακούς με ενδιαφέρον· δεν σου λέει περισπούδαστα λόγια, αλλά μιλάει με μια αφοπλιστική ειλικρίνεια και ταυτόχρονα ακούς και τη δική σου φωνή σε ανάλογο εξομολογητικό τόνο.

Υστερόγραφο: Λίγο πριν εκπνεύσει το 2018, στον φιλόξεντο χώρο του Match Point, ο Θοδωρής Κανάκης εξέθεσε πίνακες της εικαστικής του πορείας από το 1997 έως το 2018 με τον τίτλο «Crossroads» διευκρινίζοντας πως – αντίθετα απ’ ό,τι πίστευε – η συντομότερη οδός δεν είναι η ευθεία, αλλά εκείνη που επιλέγει ο καθείς για να φθάσει στον προορισμό του. «Στη διαδρομή λοιπόν αυτή συναντάμε διάφορα εμπόδια, διάφορα σταυροδρόμια της ζωής, που πρέπει να πάρουμε αποφάσεις προς τα πού θα πορευθούμε, που πολλές φορές είναι καταλυτικά για την μετέπειτα πορεία μας. Τον δρόμο τον βρίσκει ο καθένας μόνος του, ακολουθώντας το δικό του μοναδικό μονοπάτι». Κι ο Θοδωρής Κανάκης δεν επέλεξε το εύκολο. Γι’ αυτή την έκθεση ξεκίνησα να γράφω, αλλά δρόμοι, θάλασσες, καράβια, τρένα, αυτοκίνητα, ποδήλατα στους πίνακές του με οδήγησαν σε άλλες, δικές του πάλι, διαδρομές και ξεστράτισα.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here