Θανάσης Δρίτσας: Νηπενθείς ακροάσεις

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Το Σάββατο 6 Μαίου στις 7:30 μ.μ υπό την αιγίδα του Δήμου Παλαιού Φαλήρου θα πραγματοποιηθεί στον Πολυχώρο Δημαρχείου Παλαιού Φαλήρου ένα αφιέρωμα στο πολύπλευρο μουσικό και ποιητικό έργο του συνθέτη, συγγραφέα και καρδιολόγου στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρου Θανάση Δρίτσα. Την βραδυά παρουσιάζει και αφηγείται ποιητικά κείμενα του τιμώμενου δημιουργού ο ηθοποιός Δημήτρης Βερύκιος. Την αφήγηση των ποιητικών κειμένων θα συνοδεύσει στο πιάνο ο ίδιος ο δημιουργός. Θα προβληθούν επίσης πρωτότυπα βίντεο (video art) τα οποία δημιούργησε η ζωγράφος Μαίρη Σάββα και είναι εμπνευσμένα από την μουσική του συνθέτη. Τέλος η Χορωδία ΠΡΟ-ΝΟΜΙΟΝ Καβάλας θα ερμηνεύσει τραγούδια του Θανάση Δρίτσα υπό την διεύθυνση του Κώστα Κατιώνη.

Σάββατο 6 Μαίου 2017, ώρα 7:30μμ, ΠΟΛΥΧΩΡΟΣ ΔΗΜΑΡΧΕΙΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΦΑΛΗΡΟΥ, Τερψιχόρης 51 & Αρτέμιδος, Παλαιό Φάληρο. Είσοδος Ελεύθερη.

Με αφορμή το αφιέρωμα αυτό ό ίδιος ο τιμώμενος δημιουργός Θανάσης Δρίτσας απαντά στις ερωτήσεις του Γιώργου Κιούση.

Με ποιά αφορμή γίνεται το αφιέρωμα αυτό στο έργο σας με την συνεισφορά τόσων καλλιτεχνών;

Η ιδέα ξεκίνησε από πρωτοβουλία του αγαπητού φίλου και εξαιρετικού μουσικού Κώστα Κατιώνη ο οποίος διευθύνει την Χορωδία Προ-νόμιον Καβάλας και εδώ και αρκετό καιρό εργάζεται πάνω σε τραγούδια μου αφού πρώτα τα μετέγραψε για χορωδία. Ο Κώστας Κατιώνης μου μετέφερε μια σταθερά αναπτυσσόμενη αγάπη και ενδιαφέρον των χορωδών για τα τραγούδια μου και αναζητούσε μια ευκαιρία να τα παρουσιάσει όλα μαζί σε μια μεγάλη εκδήλωση. Το γεγονός αυτό με συγκίνησε ιδιαίτερα και βέβαια θεώρησα καλή ιδέα να ακούσουν την χορωδιακή εκδοχή των τραγουδιών οι φίλοι της μουσικής μου στην Αθήνα. Αυτό συνδυάστηκε με το ενδιαφέρον που παράλληλα έδειξε ο εξαιρετικός ηθοποιός Δημήτρης Βερύκιος να αφηγηθεί (με την πιανιστική μου συνοδεία) τον ποιητικό θεατρικό μου μονόλογο με τίτλο-Στον Προσωπικό μου Άγγελο. Επιπλέον τα τελευταία δύο χρόνια με είχε εντυπωσιάσει η πρωτότυπη εργασία που έχει κάνει η αγαπητή φίλη εικαστικός Μαίρη Σάββα εμπνευσμένη από την μουσική μου. Η Μαίρη Σάββα έφτιαξε μια σειρά από πρωτότυπα art video με υπόβαθρο μουσικές μου συνθέσεις  αλλά και ένα βίντεο βασισμένο σε σενάριο που προέκυψε από το φουτουριστικό ποιητικό μου παραμύθι με τίτλο-Υποβρύχιος Κόσμος.  Μετά ήρθε και η ευγενική συνεισφορά και η παραχώρηση του χώρου από τον Δήμαρχο Παλαιού Φαλήρου κ. Χατζηδάκη προκειμένου να πραγματοποιηθεί αυτό το πολύμορφο αφιέρωμα. Νομίζω ότι το κοινό θα μπορέσει να συνδέσει και να κατανοήσει διαφορετικές πλευρές της καλλιτεχνικής μου δημιουργίας που δεν είναι τόσο γνωστές και με τις οποίες θα έρθει ίσως έρθει πρώτη φορά σε επαφή.

Ποια πρόσωπα νομίζετε ότι έχουν ασκήσει καθοριστική επίδραση στην καλλιτεχνική σας πορεία;

Το πρόσωπο που ενίσχυσε και υποστήριξε την μουσική μου δημιουργικότητα από τα πρώτα γυμνασιακά μου χρόνια ήταν ο αείμνηστος καθηγητής μουσικής του Βαρβακείου Γεώργιος Δήμου. Εκείνος ήταν που διέκρινε μέσα μου την φλέβα (ίσως να το πούμε σπίθα ή να το πούμε τάλαντο σε κάποιο βαθμό) στη μουσική σύνθεση. Άκουγε πολύ προσεκτικά, ευλαβικά θα έλεγα, τις πρώτες μου συνθέσεις και με παρότρυνε να συνεχίσω να γράφω με τον τρόπο που είχα αποφασίσει και χωρίς να με φυλακίσει σε κάποιο συγκεκριμένο μουσικό είδος. Μου επέστησε την προσοχή στο να αυξήσω τις θεωρητικές μου γνώσεις στη μουσική και να δώσω έμφαση στην πλήρη κατανόηση της αρμονίας και της αντίστιξης. Παράλληλα μου τόνιζε με διάκριση ότι δεν θα πρέπει να εγκαταλείπω την μελέτη των μαθήματων του σχολείου για χάρη της μουσικής, αλλά θα πρέπει να τα βλέπω παράλληλα. Για ένα διάστημα έγινα στη συνέχεια μαθητής του σπουδαίου πιανίστα, συνθέτη και θεωρητικού (αείμνηστου) Κώστα Κυδωνιάτη. Ο Κυδωνιάτης διέθετε σπουδαία παιδεία και μου έδωσε να καταλάβω πόση αυστηρότητα και πειθαρχία χρειάζεται για να πετύχει κανείς τον στόχο του ιδιαίτερα αν έχει μέσα του κάποια κλίση προς την τέχνη της σύνθεσης. Το καλό που μου έκανε τελικά ο Κυδωνιάτης ήταν ότι μου έβαλε τόσο ψηλά τον πήχυ ώστε ένοιωθα ότι πρέπει να τα ξανακάνω όλα από την αρχή. Ο Κυδωνιάτης είχε βέβαια μια μεγάλη εμμονή στις κλασσικές φόρμες και γενικά απέρριπτε τα πολύ σύγχρονα μουσικά ρεύματα, τα θεωρούσε κακή τέχνη. Στη συνέχεια για τα ανώτερα θεωρητικά και την σύνθεση είχα την μεγάλη τύχη να παρακολουθήσω για πολλά χρόνια (δεκαετία του 80) την τάξη του σπουδαίου αρχιμουσικού Γιάννη Ιωαννίδη ο οποίος μου άνοιξε τα μάτια στο τι ακριβώς είναι σύνθεση. Η τέχνη κατά τον Ιωαννίδη είναι ένα μορφοπλαστικό επίτευγμα και αυτό τελικά είναι και η ουσία της μουσικής σύνθεσης. Ο συνθέτης είναι μορφοπλάστης και ο ρόλος του είναι παρόμοιος με του αρχιτέκτονα. Δεν έχει σημασία τόσο τι  λες αλλά η μορφή με την οποία λες αυτό που ήταν η αρχική σου πρόθεση. Κάποιες φορές δικαιώνονται μέσα από την μορφοπλασία οι προθέσεις του συνθέτη (και αυτό είναι μια καλότεχνη σύνθεση) και άλλες φορές όχι (και αυτό είναι μια κακότεχνη σύνθεση). Επίσης ο Γιάννης Ιωαννίδης με δίδαξε τον τρόπο με τον οποίο θα προσεγγίζω και θα αναλύω ένα μουσικό έργο, ήταν πολύ ανοιχτός και στα μοντέρνα ρεύματα της σύγχρονης μουσικής του 20ου αιώνα. Στην τάξη του Ιωαννίδη γνωρίσαμε και αναλύσαμε πχ έργα του Ιάνη Ξενάκη ή του Γιάννη Χρήστου και αυτό δεν μπορούσες να το μάθεις εύκολα τότε στην Ελλάδα της δεκαετίας του 80. Ο Γιάννης Ιωαννίδης ήταν κατά την άποψη μου περισσότερο ένας χαρισματικός μουσικός φιλόσοφος και λιγότερο ένα στερεότυπο τεχνικά αυστηρού συνθέτη και μουσικού. Σε βοηθούσε να ψάξεις εσύ με τα όπλα σου προτείνοντας πεδία εξερεύνησης, έδειχνε έναν σεβασμό στην ατομικότητα σου και αυτό είναι χαρακτηριστικό μόνο των μεγάλων δασκάλων. Οι περισσότεροι δάσκαλοι δυστυχώς θέλουν να σε κάνουν ίδιο με εκείνους και σε πηγαίνουν στα δικά τους νερά, αυτό καταστρέφει βέβαια οριστικά την όποια δημιουργική ιδιαιτερότητα και προσωπική έκφραση.

Ποιοι συνθέτες, συγγραφείς ή άλλοι δημιουργοί πιστεύετε ότι σας έχουν συγκινήσει και έχουν επιδράσει στη μουσική και τα κείμενα σας;

Μουσικές προσωπικότητες και συνθέτες που έχουν ασκήσει επίδραση στην μουσική μου κοσμοθεωρία είναι ο Debussy, ο Ravel, ο ιάπωνας Takemitsu Toru, η ρωσική παραμυθένια μουσική γραφή των Prokoviev και Stravinsky, η βαλκάνια ρυθμική αντίληψη του Bela Bartok, o σύγχρονος εσθονός συνθέτης Arvo Part και γενικά οι μινιμαλιστές βλ. Philip Glass. Και βέβαια, χωρίς αμφιβολία, καταλυτική υπήρξε για εμένα η προσωπικότητα και η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Από τους ποιητές μεγάλη επίδραση άσκησε πιστεύω επάνω μου η ελληνική ποίηση των Μίλτου Σαχτούρη, Νίκου Εγγονόπουλου και Οδυσσέα Ελύτη. Αυθόρμητα και άμεσα με τράβηξε το παραμυθένιο στοιχείο του υπερρεαλισμού στην ποίηση. Όπως με εντυπωσίαζαν πάντα τα παραμύθια από την Κίνα και την Ιαπωνία και στους καιρούς που ζούμε τα παραμύθια και οι στίχοι του Χρήστου Μπουλώτη. Και βέβαια από τα παιδικά μου χρόνια με γοήτευσε ο Πήτερ Παν του J.M. Barrie. Aν και μπορεί να σας φανεί δύσκολο να το πιστέψετε (γιατί συνδέει δυο διαφορετικές τέχνες) αλλά στην μουσική μου μορφοπλασία επέδρασαν ιδιαίτερα τα ζωγραφικά έργα του Paul Klee. Δεν μπορώ να παραλείψω την γοητεία που έχουν ασκήσει πάνω μου τα θεατρικά έργα και τα διηγήματα του Άντον Τσέχωφ όπως και τα έργα του φιλόσοφου-λογοτέχνη Αλμπέρ Καμύ τον οποίο έχω κυριολεκτικά ξεκοκκαλίσει. Στα φοιτητικά μου χρόνια επίσης βαθύτατη επίδραση άσκησαν μέσα μου δύο βιβλία της ορθόδοξης ασκητικής θεολογίας: Τα Ασκητικά του Αββά Ισαάκ του Σύρου και Η Κλίμακα του Αγίου Ιωάννη του Σιναίτη. Αυτά σε γενικές γραμμές διότι κάθε καλλιτέχνης δέχεται υποσυνείδητες επιδράσεις από πολλούς δημιουργούς και πολλά διαφορετικά έργα, δεν είναι εύκολο πάντα να ξεκαθαρίσεις τις επιδράσεις στο μυαλό σου. Βλέπεις απλά τι είναι αυτό που σε συγκίνησε άμεσα αλλά και τι αντέχει στον χρόνο και σε συγκινεί ακόμη.

Πόσο δύσκολο είναι τελικά να συνδυαστεί το ιατρικό λειτούργημα με την ιδιότητα του καλλιτέχνη;

Και τα δύο απαιτούν αφοσίωση και αγάπη, επιπλέον μεγάλη επιμέλεια και πειθαρχία. Η άσκηση της ιατρικής απαιτεί πολύ κουράγιο, βιολογική και ψυχική αντοχή και πάνω από όλα αγάπη στον πάσχοντα. Αν δεν ενδιαφέρεσαι για τον πάσχοντα δεν υπάρχει περίπτωση να πετύχει η θεραπεία και δεν υπάρχει περίπτωση να επιτύχεις και ως κλινικός γιατρός. Πολλοί με ρωτούν πως βρίσκετε χρόνο να κάνετε μουσική ή να γράφετε λογοτεχνικά κείμενα αφού δαπανάτε τόσο χρόνο ως γιατρός εργαζόμενος σε νοσοκομείο; Δεν ξέρω πως γίνεται αυτό ακριβώς πάντως έχω μάθει να το κάνω εδώ και πάρα πολλά χρόνια πέρα από εργασιακά ωράρια και στερεότυπα. Όταν θέλεις πολύ να κάνεις κάτι βρίσκεις και τον χρόνο και τον τρόπο, σου γίνεται συνήθεια ζωής. Η πλειοψηφία των ανθρώπων αποδίδει μεγαλύτερο σεβασμό στο ιατρικό επάγγελμα (σε σχέση με τον καλλιτέχνη) λόγω της σχέσης του με την διατήρηση της υγείας που αποτελεί και το μέγιστο αγαθό. Ο γιατρός διατηρούσε παραδοσιακά μεγάλη κοινωνική και οικονομική επιφάνεια, δεν την διατηρεί πλέον σήμερα με την οικονομική κρίση και την «προλεταριοποίηση» του ιατρικού λειτουργήματος. Επίσης ο συνθέτης και ο μουσικός στην ελληνική πραγματικότητα θεωρείται από τη μάζα κυρίως διασκεδαστής (μουζικάντης) και δεν του αποδίδεται το κύρος και ο σεβασμός που του αποδίδουν πχ στην κεντρική Ευρώπη. Για εμένα προσωπικά το δύσκολο αυτό υπαρξιακό ερώτημα απάντησε πριν από αρκετές δεκαετίες ένας σοφός αγιορείτης γέροντας ο οποίας μου είπε τα εξής αποκαλυπτικά: «Για εσένα παιδί μου η ιατρική είναι το διακόνημα και η τέχνη το χειροτέχνημα, το διακόνημα το κάνεις για να βοηθάς τους άλλους και το χειροτέχνημα για την ψυχή σου. Ιδανικά ο άνθρωπος πρέπει να έχει, προκειμένου να είναι ισορροπημένος, ένα διακόνημα και ένα χειροτέχνημα.

Πιστεύετε ότι η ιδιότητα του γιατρού έχει επιδράσει στο περιεχόμενο του καλλιτεχνικού σας έργου;

Βέβαια διότι όταν καταγίνεσαι πολλές ώρες της ημέρας με τον θάνατο και την ασθένεια έχεις ανάγκη για ένα αντίδοτο. Πιθανά αυτή η διάθεση να ταξιδέψω, να ονειρευτώ, να πετάξω στη χώρα του Ποτέ-Ποτέ όπως ο Πήτερ Παν βγαίνει στη μουσική μου ή στα κείμενα μου. Θέλω να νικήσω ίσως υποσυνείδητα την δύναμη της βαρύτητας που με καθηλώνει στη γή, θέλω να γίνω ουράνιος έστω για λίγο, υποσυνείδητα να ξεφύγω από τις αλυσίδες της φθοράς, της ασθένειας και του θανάτου. Με συγκίνησε ιδιαίτερα ένας σπουδαίος μουσικός, σολίστ και συνθέτης, ο Νίκος Ξανθούλης ο οποίος έγραψε πρόσφατα για την μουσική μου τα εξής: «Πάνε είκοσι περίπου χρόνοι (που θάλεγε κι η λαϊκή μούσα) που γνώρισα τον θαυμάσιο αυτόν άνθρωπο και πολλές οι φορές που κλήθηκα να ερμηνεύσω τη μουσική του. Δεν θα σας μιλήσω ως φίλος του (παρότι η φιλία του με τιμά τα μάλα). Θα σας μιλήσω ως μουσικός που έπαιξα τη μουσική του και χάρηκα την απλότητα της μουσικής του γλώσσας. Ξέρετε, η απλότητα είναι αποτέλεσμα πολυσύνθετης διαδικασίας και πόρρω απέχει από την απλοϊκότητα. Το να παίζεις μουσική του Θανάση Δρίτσα είναι σαν να κολυμπάς σε ένα ποτάμι, η θερμοκρασία του νερού ιδανική, τα δέντρα γύρω σου πανέμορφα και ο ήλιος να σε κοιτάει γλυκά από ψηλά. Πολλές φορές αφήνω τη ροή του ποταμού, δηλαδή τη μουσική του Θανάση εννοώ, να με παρασέρνει σε εικόνες γεμάτες χρώματα και  φως δημιουργίας. Ανθρωπιά, γαλήνη, δυναμικότητα δημιουργίας και πάθος αναβλύζει από τη μουσική του».  Μακάρι αυτά που αναφέρει ο Ξανθούλης να τα αισθάνονται όσοι ακούνε τη μουσική μου, θα νοιώθω έτσι ότι λέω την αλήθεια και ότι πέτυχα σχετικά με τις προθέσεις μου να πετάξω, να ονειρευτώ, να κόψω έστω για λίγο τις αλυσίδες που με κρατάνε στη γή δεμένο, με την ασθένεια, την φθορά και τον θάνατο.

Τι σκέφτεστε για το μέλλον και ποια είναι τα σχέδια και οι προσδοκίες σας;

Εύχομαι να έχω υγεία και κυρίως να έχουν υγεία τα παιδιά μου, η γυναίκα μου και όλα τα πρόσωπα που αγαπώ. Βέβαια επειδή οι άνθρωποι είμαστε θνητοί, ασθενείς και αντικείμενα διαρκούς φθοράς εύχομαι να αντέχουμε τον σταυρό που μας αναλογεί και να μπορούμε να τον μεταφέρουμε. Καλό είναι να κρατηθεί γερό το μυαλό μας μέσα από τις δυσκολίες ακόμη και αν το σώμα υποφέρει διότι όταν ο άνθρωπος χάσει το μυαλό του (βλέπε πχ άτομα με άνοια) είναι πλέον απών από τη ζωή. Μακάρι η πατρίδα μας να βγεί από τις δυσκολίες που περνάει αν και δεν το βλέπω εύκολο διότι πρακτικά συνεχίζουμε με το ίδιο, κατά την άποψη μου, ύποπτο και φαύλο πολιτικό σύστημα ανεξάρτητα από πολιτικές παρατάξεις. Ακόμη δυστυχώς παραμένουμε πολύ μακρυά από ένα θεσμικά σύγχρονο ευρωπαικό κράτος το οποίο να λειτουργεί με δικαιοσύνη, διαφάνεια και αξιοκρατία.

Δεν σταματάω βέβαια να ονειρεύομαι καινούργιες μουσικές και συγγραφικές δημιουργίες και εύχομαι να έχω πάντα την ευκαιρία και την δυνατότητα να τις παρουσιάζω στο κοινό. Έχω πολλές ανέκδοτες παρτιτούρες και κείμενα στον υπολογιστή μου και ελπίζω ότι θα μπορέσω να παρουσιάσω και να δημοσιεύσω το υλικό αυτό.  Ζούμε και σε μια εποχή που γίνεται εξαιρετικά δύσκολη η οικονομική στήριξη της τέχνης και δεν βρίσκονται εύκολα πλέον χορηγοί. Δεν έχω όμως άγχος μαζικής παραγωγής ηχογραφήσεων ούτε άγχος διαρκούς καλλιτεχνικής παρουσίας γιατί το κάθε έργο τέχνης έχει το δικό του χρόνο τοκετού. Και είμαι υπέρ του φυσιολογικού τοκετού στην τέχνη και (το λέω βέβαια μεταφορικά) εναντίον των καισαρικών τομών.

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here