Toy XΡΗΣΤΟΥ ΔΟΥΚΑ

Ξαναγυρίζουμε όπως κάθε χρόνο τέτοια εποχή, στο ίδιο σημείο του φθινοπώρου, που δεν είναι το ίδιο, αφού μεσολαβούν διαφορετικά γεγονότα σε διαφορετικό χρόνο.

Ξαναγυρίζουμε  ως  τελευταίοι αργοπορημένοι παραθεριστές στις εστίες, με τις αποσκευές γεμάτες εντυπώσεις από τη μια ως την άλλη άκρη των συναισθημάτων: Καλοκαίρι των «άκρων», από την υπόσχεση μιας ολόφωτης, γαλήνιας προσδοκίας, ως  την απόγνωση και τον όλεθρο – στάχτες και αποκαίδια, κρούσματα και  μεταλλάξεις.

Και τώρα τί; Τί να κάνουμε με τις μνήμες να ασφυκτιούν μέσα μας, μπροστά στις επερχόμενες εξελίξεις; Πώς να συνταιριάξουμε τα περασμένα, τα τωρινά και τα μελλούμενα;

Για το πρόβλημα αυτό έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς διάφορες απόψεις. Μια άποψη υποστηρίζει την αναπόληση  του  παρελθόντος, ως  καταφύγιο από τις δυσκολίες και τη ρουτίνα της καθημερινότητας. Στις  περιπτώσεις αυτές,  δεν έχετε παρά να αντλήσετε δύναμη ανατρέχοντας στη  μεγαλοσύνη  της υπαίθρου, τη μεγαλοψυχία ενός πλάτανου, την  ανιδιοτέλεια της ξερικής συκιάς, τον ψυχικό πλούτο της  ροδιάς,  την απλόχερη γενναιοδωρία κηπευτικών, φρούτων και λαχανικών, .τη στωικότητα των ζωντανών που περιφέρονται ανέμελα στους αγρούς.

Το μειονέκτημα της θεώρησης αυτής είναι ότι δεσμεύει, σαν αλυσίδα, σε μια προκαθορισμένη άποψη του παρελθόντος και  μπορεί να επισύρει εναντίον σας επικρίσεις ως «ονειροπόλου», «ρομαντικού», «ιδεοληπτικού» και  «αιθεροβάμονα», από ένας είδος «ορθολογισμού» που βλέπει μόνο κανόνες, νόμους, αποτελέσματα και στατιστικές,  με συνέπεια ψυχοφθόρες βλάβες στην προσωπική και κοινωνική σας ζωή.

Στον αντίποδα, μια άλλη άποψη πρεσβεύει την πλήρη αποσύνδεση από τις εμπειρίες του παρελθόντος και τη στροφή σε μια προγραμματισμένη καθημερινότητα-ωράρια εργασίας, ανάπαυσης, ιδιωτικής ζωής  με κεντρικό μοτίβο «τα κεφάλια μέσα», ως υπόμνηση των πιθανών κινδύνων κάθε αλόγιστης παρέκκλισης. Το αποτέλεσμα είναι ένας κόσμος με αποδυναμωμένη μνήμη, μια αέναη ροή  διαδρομών,   ρηχή, χωρίς νόημα, χωρίς διάσταση βάθους  για την ανθρώπινη ύπαρξη.

Και οι δύο απόψεις, παρά τις διαφορές, συμμερίζονται τις ίδιες αντιλήψεις ως προς την βαρύτητα  του φορτίου  του  παρελθόντος, εξωραίζοντάς το στην πρώτη περίπτωση

ή οικτίροντάς το στη δεύτερη. Πρόκειται ουσιαστικά για την ίδια αντίληψη του χρόνου και του χώρου της ζωής, όταν εκλαμβάνονται ως κάτι ομογενοποιημένο, στατικό,  προβλέψιμο και τεμαχισμένο, ώστε να μπορούμε να το ελέγξουμε καλύτερα με τα  ρολόγια και τα καθηκοντολόγια. Σαν να είναι μεγάλες δεξαμενές χρονοτόπου που γεμίζουν με εμπειρίες και γεγονότα που ταξινομούμε κατά βούληση.

Φτάνουμε έτσι στο σημείο να αναρωτηθούμε: Που οδηγεί αυτή η αντίληψη φυλάκισης του χρόνου, φυλάκισης  της πραγματικής ζωής, τυποποιώντας τη  σκέψη;  Όπως το έθεσε κάποτε η Άρεντ,  φτάσαμε σε μια κατάσταση απελπισίας όπου «σκέψη και πραγματικότητα αποχωρίστηκαν, ότι η πραγματικότητα είναι αδιαπέραστη από το φως της σκέψης και ότι η σκέψη χωρίς να δεσμεύεται από το επεισόδιο,  τείνει να καταστεί άνευ νοήματος  ή να επαναδιατυπώσει παλιές αλήθειες δίχως τη συγκεκριμένη συνάφειά τους». Αν επεκτείνουμε το συλλογισμό,  δεν θα μας εκπλήξουν οι διαστάσεις που έχουν πάρει οι φαντασιώσεις για   «επιστροφές» σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν που δε υπήρξε ποτέ, ή οι απερίσκεπτες αναθεωρήσεις-αρνήσεις των πάντων, όσων πετούν  το μωρό μαζί με τα απόνερα στο δρόμο.

Μια λύση υπέρβασης εγείρεται σε ένα μεσοδιάστημα, με  τη συνειδητοποίηση  της ύπαρξης ενός τρίτου χώρου μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, την ενδιάμεση ζώνη. Εδώ  ο  χρονότοπος δεν έχει να κάνει με ευθύγραμμες, κανονικοποιημένες διαδρομές, αλλά με  συμβάντα ή γεγονότα, με ασυνέχειες ή «θραύσματα»  (Μπένγιαμιν), ή «επεισόδια» (Μπάουμαν) ή «στιγμές» (Λεφέβρ), που μπορεί να περιέχουν στιγμές  αλήθειας.  Είναι σαν  κύματα της θάλασσας που άλλοτε ηρεμούν, άλλοτε εκδηλώνουν την οργή με τεράστιες αναταράξεις, όρη και κοιλάδες, μεταφέροντας συνεχώς ενέργεια, σε μια αδιάλειπτη, ζώσα  ιστορία της  θαλάσσιας ύπαρξης.

Ή, με όρους φυσικών διεργασιών,,  σαν μια «κοσμογραμμή»  χρόνου-τόπου που κινείται σε τετραδιάστατο ενοποιημένο χρονότοπο (χ, ψ, ζ, τ) συνδέοντας παρελθόν, παρόν μέλλον σε αυτόνομα αλλά εξελισσόμενα επεισόδια και μάλιστα όσο πιο μεγάλη ταχύτητα τόσο  μεγαλύτερη η συμπύκνωση γεγονότων-επεισοδίων. Στο κέντρο της κίνησης πηγαινοέρχονται άνθρωποι, παρατηρητές και δρώντες, ηθοποιοί και θεατές..

Άραγε τα γεγονότα των τελευταίων ετών δεν επιβεβαιώνουν μια αλυσίδα  ασυνεχών, «απρόβλεπτων» συμβάντων, μια συνεχής κατάσταση εκτάκτου ανάγκης; Δεν είμαστε ποτέ βέβαιοι πώς θα καταλήξουν τα πράγματα, μόνο υποθέσεις. Μήπως το ίδιο  δεν γίνεται με τόσες  απρόοπτες συγκυρίες στη ζωή του καθενός, από τη γέννηση μέχρι τη φυσική εξαφάνιση;  Που τελικά δεν είναι ακριβώς εξαφάνιση όπως τη νομίζουμε, αν αναλογισθούμε ότι τα κατώτατα σωματίδια ύλης δεν εξαφανίζονται, μετατρέπονται συνεχώς σε άλλα σωματίδια ύλης-ενέργειας τα οποία απαρτίζουν κάθε ύπαρξη της φύσης, αγγίζοντας έτσι ένα ορίζοντα αιωνιότητας του φυσικού περιβάλλοντος αν βέβαια αυτό καταφέρει και επιβιώσει από εξωτερικές επεμβάσεις Αυτά τα πράγματα συζητούνται από αρχαιοτάτων χρόνων, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχουν δοθεί απαντήσεις κοινά αποδεκτές.

Αιωνιότητα της φύσης;  Κοιτάζω το  ρολόι.  Σταματημένο.  Παγωμένος χρόνος, σε χώρο που έχει μικρύνει τόσο, ώστε όλα εμφανίζονται μπροστά μας, σαν ένα «ταξίδι στο χρόνο» όπως το βλέπουμε σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Ξέρουμε ότι  δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν ανάλογα ταξίδια  από φυσικής απόψεως, αλλά εδώ μας ενδιαφέρει μια νοητική, φαντασιακή διαδρομή να ξαναδούμε τα πράγματα πέρα από τις συμβάσεις του χρόνου.

Και ενώ η «μηχανή του χρόνου» μας ταξιδεύει σε γνωστούς-άγνωστους κόσμους από τους πολλούς πιθανούς, την ίδια στιγμή κάθομαι εδώ,  παρατηρητής, γράφοντας, προσπαθώντας να συνταιριάξω τα κομμάτια, ανάμεσα σε  τόσα γεγονότα, κάποιο  απόγευμα  φθινοπώρου, του έτους..ημερομηνία…βλέποντας έξω περαστικά πρόσωπα από διαφορετικές εποχές, ακούγοντας γνώριμες παιδικές φωνές, καθώς προσπαθώ να διακρίνω, να αγγίξω, να συνομιλήσω..

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here