Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

Σήμερα, βέβαια, η περιρρέουσα κατάσταση έχει αλλάξει αισθητά και δεν έχει καμία σχέση με ότι ίσχυε κάποιες δεκαετίες πριν.  Καλά-καλά δεν το καταλαβαίνεις μπαίνοντας στη χώρα από τη μεριά της Αυστρίας, λόγω των ανύπαρκτων στην ουσία συνοριακών ελέγχων. Τι ανέλπιστη καινοτομία και πραγματικότητα, ομολογουμένως, κάποιες δεκαετίες πριν! Ίσως η μόνη ένδειξη να αποτελεί η απότομη αλλαγή νομίσματος, η οποία διαπιστώνεται στα πρώτα καφέ και βενζινάδικα των αυτοκινητοδρόμων όπου πρέπει να πληρώσεις σε ευρώ, αφού οι μάλλον εξυπνότεροι Ούγγροι ακόμα απέχουν από το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, για λόγους που ίσως γνωρίζουν καλύτερα! Τελευταία παρατηρείται φυσικά η αναγραφή της όποιας τιμής αγαθού και στα δύο νομίσματα. Αναλόγως της εποχής το βλέμμα βιώνει το απέραντο τοπίο με τους πολλαπλούς και μικρότερους σε ύψος λόφους. Τους καλοκαιρινούς μήνες το απέραντο κίτρινο από τα πολυπληθή σιτάρια και καλαμπόκια του ατέλειωτου ορίζοντα, το οποίο συναγωνίζεται επάξια το ίδιο περίπου χρώμα τουτέστιν εκείνο το συνηθισμένο της ώχρας, στις εξωτερικές επιφάνειες των τοίχων των σπιτιών. Ετούτη τη φορά όμως, κυριαρχεί στον ορίζοντα, το καταπράσινο τοπίο. Ομίχλη, ψιλή βροχή, αδυναμία παρατήρησης των τεκταινομένων πέρα μακρυά. Έτσι το βλέμμα περιορίζεται στα του σύνεγγις. Η Μεγάλη Ουγγρική Πεδιάδα, όμως, εκτείνεται όλες τις εποχές σε όλες τις ανατολικές και νοτιοανατολικές περιοχές της χώρας. Ηλιέλαιο, βρώμη, πατάτα, ζαχαρότευτλα, λινάρι και πολλά άλλα φυτά συμπληρώνουν τον ουγγρικό κατάλογο της παραγωγής της πλούσιας και καρποφόρας, ούτως ή άλλως, γης. Είναι ο απέραντος σιτοβολώνας τον οποίο πολλοί ζήλεψαν ή σκέφτηκαν να εκμεταλλευτούν δεόντως ως πηγή τροφής του απέραντων  αυτοκρατοριών στις οποίες η Ουγγαρία ήταν ένα έστω μικρό μέλος κατά καιρούς.

Από το κέντρο της Βουδαπέστης.

Στα βόρεια της πεδιάδας βρίσκονται οι πρόποδες των Καρπαθίων σε μια ευρεία ζώνη κοντά στα σλοβακικά σύνορα. Το ψηλότερο βουνό μόλις και μετά βίας ξεπερνά τα χίλια  μέτρα. Το επονομαζόμενο ‘σιδηρούν παραπέτασμα’ της πάλαι ποτέ εποχής τότε που ο κόσμος χωριζόταν σε δυο τμήματα προσκολλημένα στις δύο γνωστές παγκόσμιες υπερδυνάμεις, δεν υφίσταται πλέον, τουλάχιστον με τη μορφή που κάποτε γνωρίσαμε, διαβάζαμε ή ακούγαμε. Οι εύκολοι και ανέξοδοι διαχωρισμοί όχι μόνο εκείνης της εποχής, αλλά και οι παλιότεροι, μάλλον τροποποιούνται εμφανώς. Είναι μακρυνή η στιγμή κατά την οποία ο Αυστριακός πρίγκηπας Κλέμενς φον Μέττερνιχ (1773-1860), οριοθετούσε κατά το δοκούν  τα σύνορα της Ασίας με την Ευρώπη, δηλώνοντας ότι ο δρόμος Landstrasse, ο βασιλικός δηλαδή δρόμος που οδηγούσε από τη Βιέννη ανατολικά στην Ουγγαρία, σηματοδοτούσε και την απαρχή της απέραντης ηπείρου της Ασίας. Ίσως σήμερα να φαίνεται κάπως παράταιρη η συζήτηση γύρω από αυτό το σχόλιο, αλλά δεν παύει να έχει την ιστορική, τουλάχιστον, και ίσως και συμβολική  σημασία του. Κι αυτό αν ισχύει για ένα βαθμό όσον αφορά την χώρα της Ουγγαρίας, ισχύει για πολλαπλάσιους λόγους βεβαίως  για την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων. Είναι χρήσιμο, πρώτα απ’ όλα οι επισκέπτες να απαντήσουν σε μια καίριας σημασίας ερώτηση, αν αποφασίσουν να εμβαθύνουν τους συλλογισμούς τους. Αν και κατά πόσο, συγκεκριμένα, υφίσταται σήμερα ανατολική Ευρώπη. Όχι με τη στενή γεωγραφική και πολιτική έννοια που γνωρίζαμε κάποτε, αλλά με τις παραδοσιακές φόρμες που περιελάμβαναν νοοτροπίες, κατοίκους και συμπεριφορές, γιατί ανατολικότερα της Γερμανίας βρίσκονται στρυμωγμένες χώρες με κοινά περίπου πολιτιστικά χαρακτηριστικά.

Είναι γνωστός ο όρος ‘Zwischen Länder’ που παραπέμπει σε ‘έδαφος ανάμεσα’, τουτέστιν ούτε ευρωπαϊκό, ούτε ρωσικό. Στις μέρες μας ίσως φαίνεται ξεπερασμένο το ερώτημα, τι είναι τελικά αυτές οι χώρες. Η Πολωνία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία  και η Αυστρία. Τμήμα της Ανατολικής ή μέρος της Κεντρικής Ευρώπης; Κάποιες παράμετροι αλλάζουν αποφασιστικά όχι μόνο στην αλλαγή του αιώνα, αλλά και των δεκαετιών του. Μετά το πέρας του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η έννοια της ανατολικής Ευρώπης συνδεόταν, επιφανειακά τουλάχιστον, με την κυριαρχία της πάλαι ποτέ παντοδύναμης Σοβιετικής Ένωσης. Τώρα που έχει εξαφανιστεί ο αυθαίρετος εκείνος διαχωρισμός της απονήρευτης Γιάλτας, είναι ευκολότερο να δει κανείς τα πολυποίκιλα μειονεκτήματα  αυτής της προσέγγισης. Η Ανατολική Γερμανία, για να δώσουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, ενώ βρίσκεται στην ‘Ανατολική’ Ευρώπη παρ’ όλες τις συνδέσεις της με την Κεντρική Ευρώπη, αποχωρεί και πάλι το 1989 και ενώνεται εκ νέου με τη Δύση. Η εθνοτική ταυτότητα και οι διαφορές που πηγάζουν απ’ αυτή, παραμένει περισσότερο ένας κρίσιμος παράγοντας στην Ανατολική Ευρώπη, ο οποίος παρά  τις δεκαετίες της γνωστής εν πολλοίς πολιτικής κατάστασης που μεσολάβησε στη χώρα, οδήγησαν στα γεγονότα της Ουγγρικής Επανάστασης του 1956. Δεν είναι μυστικό, ότι και στα έθνη της Δυτικής Ευρώπης βρίσκονται ενσωματωμένες πολλές μειονότητες, αλλά ειδικά στην Ανατολική Ευρώπη, μέχρι λίγο πριν από έναν αιώνα, κυριαρχούσαν πολυεθνικές και πολύγλωσσες ομάδες πληθυσμών.

Χαρακτηριστικό κεντρικό σημείο μικρής ουγγρικής πόλης.

Για τους δυτικούς κυρίως παρατηρητές, η Ανατολική Ευρώπη ήταν κατ’ αρχήν μια άγνωστη παράμετρος η οποία θα έπρεπε κατά κάποιο τρόπο να εξηγηθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, η όλη κατάσταση παραπέμπει  στο παράδειγμα του Edward Said, ο οποίος περιέγραψε τον αραβικό κόσμο στο γνωστό βιβλίο του ‘Orientalism’ (1978), με την προσωπική του βεβαίως προσέγγιση. Ταυτόχρονα παραμένει αναμφισβήτητο γεγονός ότι η Ανατολική Ευρώπη, όπως βεβαίως και οι Βαλκανικές χώρες, διαφέρουν από τη Δυτική Ευρώπη και η αναγνώριση αυτού του γεγονότος είναι βασική για την κατανόηση του τι συμβαίνει ακριβώς σήμερα, στον εικοστό πρώτο αιώνα, στην ιστορία και στις κοινωνίες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης.

Ο εμβληματικός ποταμός Δούναβης στην περιοχή του Βίσεγκραντ.

Έτσι το γεωγραφικό και ιστορικό συνάμα σχόλιο που αναφέραμε, ότι δηλαδή η Ασία ξεκινάει από το δρόμο που οδηγεί νοτιοανατολικά της πόλης της Βιέννης, στις επίπεδες πεδιάδες της Ουγγαρίας, φαντάζει κάπως περίεργο σε όλους εμάς σήμερα, που πιθανόν να υπαινίσσεται την όποια γενικής φύσεως καθυστέρηση στην ανάπτυξη, την οπισθοδρόμηση, την διαφθορά, κ.ο.κ. Η δυτικοευρωπαϊκή αστικοποίηση, όμως, η οποία αποτέλεσε και τη βάση της βιομηχανικής επανάστασης, δημιουργήθηκε εν μέρει από τις εισαγωγές σιτηρών από την Ανατολική Ευρώπη. Και οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι ξεκίνησαν επίσης στην Ανατολική Ευρώπη, έτσι σαν μερικά παραδείγματα ιστορικής εμπλοκής της Ουγγαρίας στα τεκταινόμενα της κεντρικής Ευρώπης ανά τους αιώνες.  Η σημερινή κατάσταση της Ουγγαρίας χαρακτηρίζεται, όπως άλλωστε και εκείνη των άλλων πέριξ χωρών, από εντατικοποίηση των προσπαθειών να κερδίσουν το χαμένο έδαφος, κι’ εδώ υπεισέρχονται πολλοί αιτιολογικοί παράγοντες οι οποίοι δεν επέτρεψαν τις κοινωνίες να δουν την ίδια πρόοδο όπως και οι δυτικές κοινωνίες τις παρελθούσες δεκαετίες.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here