Του ΑΝΤΩΝΗ ΣΚΟΡΔΙΛΗ

*Η 21η Μαρτίου κάθε χρόνου ορίστηκε περίπου μισό αιώνα και τρία χρόνια πριν (το 1966) ως Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων – γνωστή στον σύγχρονο κόσμο των ευφημισμών και ως Ημέρα κατά του ρατσισμού – από την γενική συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Ο “ορισμός τη ημέρας” από πλευράς των Ηνωμένων Εθνών “απαντούσε” στον συγκλονισμό της παγκόσμιας κοινής γνώμης έξι χρόνια πριν εξαιτίας ενός αισχρής βιαιότητας εγκλήματος που είχε εκτελεστεί από το ρατσιστικό καθεστώς της Νότιας Αφρικής. Ήταν 21 Μαρτίου 1960 όταν η αστυνομία της Νότιας Αφρικής δολοφόνησε εν ψυχρώ 70 ανθρώπους στην πόλη Σάρπβιλ που διαδήλωναν ειρηνικά κατά των νόμων του Απαρτχάιντ.

Λίγα χρόνια πριν το έγκλημα στο Σάρπβιλ της ρατσιστικής Νότιας Αφρικής – τον Αύγουστο του 1955 – στο χωριό με το πολύ νοηματικό όνομα Money της πολιτείας Mississippi του γνωστού κατ’ ευφημισμόν και ως “παγκόσμιου φάρου της ελευθερίας” κράτους των ΗΠΑ ο 14χρονος Emmett Till από το Ιλινόις απολάμβανε τις θερινές διακοπές του φιλοξενούμενος σε σπίτι συγγενών. Αγοράζοντας γλυκά και κεράσματα μαζί με τα ξαδέλφια του ο Emmett διέπραξε το μοιραίο λάθος. Όχι μόνο έκανε ένα κολακευτικό σχόλιο στην όμορφη λευκού δέρματος Carolyn αλλά και έφυγε κατόπιν αμέριμνος σφυρίζοντας.

 

Η ντίβα του χωριού Carolyn προσβλήθηκε βαθύτατα, και φρόντισε ώστε η απρέπεια του έφηβου Αφρο-αμερικανού να μαθευτεί σε όλο το χωριό. Εξίσου προσβεβλημένος ο εξίσου λευκός σύζυγός της αποφάσισε με τον εξίσου προσβεβλημένο και εξίσου λευκό αδελφό του να δώσουν ένα καλό μάθημα στον θρασύ “νέγρο”. Τον απήγαγαν από την αυλή του σπιτιού που διέμενε, τον οδήγησαν στις όχθες του κοντινού ποταμού Tallahatchie και τον χτύπησαν αλύπητα μέχρι θανάτου με τις λαβές των όπλων τους. Πριν ξεψυχήσει, απάντησαν στα παρακάλια του για έλεος ξεριζώνοντάς του τα μάτια που είχαν λίγες μέρες πριν “τολμήσει να κοιτάξουν” χωρίς ντροπή το κάλος της ντίβας Carolyn. Κατόπιν, έσυραν το τυφλό και ακόμα εν ζωή παιδί σε μια ξύλινη εξέδρα στην όχθη του ποταμού, έδεσαν στο λαιμό του με αγκαθωτό σύρμα ένα παλαιό κόπτη βαμβακιού για αντίβαρο, το πυροβόλησαν στο κεφάλι και το πέταξαν στο ποτάμι.

Όταν τρεις μέρες αργότερα βρέθηκε το φριχτά παραμορφωμένο σώμα του 14χρονου μαύρου αγοριού, η δημοκρατική αστυνομία του Mississippi δρώντας αστραπιαία το “εξαφάνισε” τοποθετώντας το σε ένα ξύλινο κασόνι το οποίο επιτόπια σφράγισε και έθαψε! Πνιγμός! Και ως τέτοιο θα καταγραφόταν δημοκρατικά και επίσημα το άγριο τέλος του 14χρονου Emmett Till από το Ιλινόις αν η μητέρα του δεν επέμενε να γίνει κανονική κηδεία για το παιδί της στη γενέτειρά του.

Η αστυνομία του Mississippi αναγκάστηκε να ξεθάψει τον μικρό και να στείλει με τρένο τη σορό του στο Chicago. Όταν η μητέρα του παιδιού Mamie Till πήγε στο σταθμό για να παραλάβει τη σορό του παιδιού, της υποδείχτηκε έντονα να μην ανοίξει το σφραγισμένο φέρετρο, όμως εκείνη επέμενε απαιτώντας (το αυτονόητο) να δει το παιδί της για τελευταία φορά. Το αίτημα, προφανώς, δεν μπορούσε να μην ικανοποιηθεί, το φέρετρο άνοιξε. Τόσο η Mammie Till όσο και οι άλλοι συγγενείς και φίλοι του παιδιού στη θέα του άγρια παραμορφωμένου σώματος και προσώπου του παρέλυσαν.

Τελευταία πράξη του δράματος: Παρά τις έντονες πιέσεις που δέχτηκε από την δημοκρατική πολιτεία του Chicago να μην προχωρήσει σε κάτι τέτοιο, η Mammie Till αποφάσισε η κηδεία του παιδιού της να γίνει με ανοιχτό φέρετρο. Η κηδεία του αδικοχαμένου Emmett έγινε είδηση, η φωτογραφία του φριχτά παραμορφωμένου σώματος και προσώπου του φιλοξενήθηκε σε ουκ ολίγες εφημερίδες μέσω των οποίων κατόπιν έκανε τον δικό της γύρο του κόσμου. Σημειώθηκαν και οι αναμενόμενες προοδευτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας, πορείες διαμαρτυρίας, αρθρογραφία στον τύπο και όλα τα σχετικά.

Οι δυο ρατσιστές εγκληματίες δικάστηκαν λίγο καιρό αργότερα από σώμα λευκών ενόρκων. Λόγω αμφιβολιών αθωώθηκαν! Ξανά στο προσκήνιο κατόπιν αυτού οι αναμενόμενες προοδευτικές αντιδράσεις, τούτη δε τη φορά με ακόμα μεγαλύτερη ένταση. Ώσπου, κάποια στιγμή, κόπασαν και αυτές. Τα ονόματα των δυο αυτών εγκληματιών απασχόλησαν την αμερικάνικη “ειδησεογραφία” έναν χρόνο μετά την αθώωσή τους. Όταν σε συνέντευξη που παραχώρησαν στο αμερικανικό περιοδικό LOOK ομολόγησαν κυνικά το έγκλημά τους, δηλώνοντας μάλιστα και υπερήφανοι γι’ αυτό. Βάσει νόμου ήταν αδύνατο για μια υπόθεση που είχε δικαστεί – και το γνώριζαν καλά αυτό – να δικαστούν ξανά…

**Στις 21 Μαρτίου κάθε χρόνο εορτάζεται και η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Εδώ και 16 χρόνια, από το 1999. Όχι με την σφραγίδα των Ηνωμένων Εθνών όπως συνέβη με την παγκόσμια ημέρα για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων αλλά κατόπιν πρωτοβουλίας της Ελληνικής Εταιρείας Συγγραφέων που υιοθετήθηκε τον Οκτώβριο του 1999 από τη γενική διάσκεψη της UNESCO. Σύμφωνα με το σκεπτικό της ληφθείσας απόφασης – αντιγράφουμε επί λέξει – “η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης θα ενισχύσει την εικόνα της ποίησης στα ΜΜΕ, ώστε η ποίηση να μην θεωρείται πλέον άχρηστη τέχνη, αλλά μια τέχνη που βοηθά την κοινωνία να βρει και να ισχυροποιήσει την ταυτότητά της”.

Στο γράμμα και στο πνεύμα του σκεπτικού της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης με ακρίβεια εστιασμένοι, μη ξεχνώντας την ελληνική πρωτοπορία στον παγκόσμιό της εορτασμό αλλά και συνυπολογίζοντας τον προηγηθέντα κατά 33 χρόνια αντί-ρατσιστικό χαρακτήρα της παγκόσμιας ημέρας 21ηςΜαρτίου, δημοσιεύουμε αντί άλλου αφιερώματος το ανέκδοτο ποίημα «Αλαμπάμα» του Κώστα Βάρναλη. Γραμμένο τρία χρόνια (15/9/1958) μετά την φρικτή ρατσιστική εκτέλεση του Emmett Till, εμπνευσμένο από αυτήν και αφιερωμένο από τον σπουδαίο Έλληνα ποιητή σε όσους θέλουν και μπορούν καταρχάς να νιώθουν, ακολούθως να σκέπτονται και τελικά να πράττουν αληθώς αντί-ρατσιστικά. Στους αληθινούς μαχητές ενάντια στον ρατσισμό.

ΑΛΑΜΠΑΜΑ – Κώστας Βάρναλης (για τον Emmett Till)

Αμα ο Θεός αμόλησεν τους άξιους πρωτόπλαστους

απ’ το στενόν παράδεισο, κι όλης της γης την άπλα

τους χάρισε βασίλειό τους, Αμέρικα – Ιγγλιτέρα,

την πύρινη ρομφαία του τους έδωσε κι: – «Αμέτι»!

Με της ρομφαίας μου τη φωτιά με της ρομφαίας την κόψη

στη Γης να διαφεντεύετε το Δίκιο, την Ειρήνη!

Λαός δεν έμεινε λευκός ή κίτρινος ή μαύρος

που να μη χάρηκε βαθιά στα κόκκαλα το Δίκιο

κα να μην τρώγει και αίματα και μ’ ίδρο την μπουκιά του

και που να μην πεθαίνει αυτός να ζει τ’ αφεντικό του.

Ενα νεγράκι, Εμμερυ Τιλλ, κατράμι των αιώνων,

εσφύριξε σε μια λευκή νεράιδα που περνούσε

κ’ ευτύς του κόψαν τ’ απαυτά να μην ξανασφυρίξει

παράδειγμα και μάθημα για κάθε Τιλλ του κόσμου.

Με μαύρα γράμματα σε ήλιου και φεγγαριού το δίσκο

Εμμερυ Τιλλ εγράψανε να βλέπουν να φοβούνται

άσπροι, μαύροι και κίτρινοι να μην ποτέ σφυρίξουν

μα να φιλούν ευλαβικά την άγιαν άλυσό τος.

Και να τώρα ξανάγραψεν η Θεά Δικαιοσύνη

δεύτερο μαύρον όνομα και σ’ ήλιο και φεγγάρι

Γκυ Φόστερ, δεκαφτά χρονών, μαύρος κι αυτός μιας μαύρης

μοναχοπαίδι, στήριγμα κ’ ελπίδα της φυλής του

τι μίλησε σε μια λευκή από να δρόμο σ’ άλλο.

Και τότε ο άγγελος φρουρός της Παξ Αμερικάνα

του φύτεψε μιαν πιστολιά στο μαύρο του κροτάφι

για να σωθούν ολ’ οι λαοί κίτρινοι, μαύροι κι άσπροι.

Προσπέφτουμε στα γόνατα για να προσευχηθούμε

να κόβει μέρες μας ο Θεός και να σας δίνει χρόνους

ξεσοϊσμένοι Θούληδες κι αισχροί Νεοκοσμίτες

να δώσετε μιαν πιστολιά σ’ όλης της Γης το μαύρο

κροτάφι, μάιδε να σφυράει και μάιδε να μιλάει!

«Για ιδέστε τον αμάραντο σε τι γκρεμό κρατιέται
τον τρων τα λάφια και ψοφούν, τ’ αρκούδια και μερώνουν
να χε τον φάει κ’ η μάνα μας να μη μας εγεννούσε».
Οχι!… Μ’ αυτά τα χέρια μας στα βάθη της αβύσσου,
να τους γκρεμοτσακίσουμε τους Δράκοντες του κόσμου!

***ΑΣΚΗΣΗ (HOMEWORK): Ανάμεσα στις δυο περιπτώσεις στυγνών ρατσιστικών εγκλημάτων – την χρονικά ύστερη που ενέπνευσε τα Ηνωμένα Έθνη και την προηγηθείσα που ενέπνευσε τον Βάρναλη – αναρωτιόμαστε ποια με όρους του σήμερα θα ενέπνεε όλους εσάς φίλες και φίλοι αναγνώστες και αναγνώστριες για έναν παγκόσμιο αντί-ρατσιστικό εορτασμό εστιασμένο στην βαθύτερη αλήθεια και την ώριμη αίσθηση του “με τι έχουμε να κάνουμε και του τι πρέπει να αντιμετωπίσουμε”; Μη θέλοντας στο ελάχιστο να προκαταβάλουμε την όποια απάντησή σας, αρκούμαστε να σας θυμίσουμε τα εξ’ ορισμού προσκαλώντας σας βάσει αυτών να σκεφτείτε και να απαντήσετε. Από το κεφάλαιο ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ; του έγκριτου Οδηγού Αντιρατσιστικής Εκπαίδευσης αντιγράφουμε το σχετικό και χρήσιμο για την σωστή επεξεργασία της άσκησης απόσπασμα:

Κάποιες κοινωνίες αρέσκονται να εξαφανίζουν το ρατσισμό από την ζωή τους επιλέγοντας είτε έναν ιδιαίτερα ευρύ ορισμό, οπότε μετατρέπουν τον ρατσισμό σε ένα από τα πολλά αυτονόητα γνωρίσματα του ανθρώπου που δεν επιδέχονται διορθωτική παρέμβαση, είτε έναν ιδιαίτερα στενό ορισμό, οπότε τον μετατρέπουν σε ένα φαινόμενο αποκλειστικά ιστορικής σημασίας (π.χ. ναζιστική περίοδος της Γερμανίας, φυλετικές διακρίσεις κάποτε στις ΗΠΑ, καθεστώς Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική).

Αντίθετα, τα δημοκρατικά κινήματα σε όλο τον κόσμο ορίζουν τον ρατσισμό με τέτοιο τρόπο ώστε με την έννοια αυτή να αναγνωρίζονται πολύ συγκεκριμένα φαινόμενα διακρίσεων. Πρόκειται για φαινόμενα τα οποία αφενός βιώνονται οδυνηρά από ορισμένους ανθρώπους και αφετέρου αντίκεινται στη θεμελιώδη αρχή των δημοκρατικών χωρών περί ισότητας όλων των ανθρώπων ανεξάρτητα από τις ιδιαιτερότητές τους.

ΣΚΕΦΤΕΙΤΕ ΚΑΛΑ. Η απάντηση μοιάζει εύκολη όπως όλες οι άσπρο – μαύρο, μονά – ζυγά απαντήσεις, όμως αυτό που μετράει είναι το σκεπτικό της. Και αυτό είναι σύνθετο, δεν είναι διόλου εύκολο. Μην αρκεστείτε στον ορισμό, μελετήστε τη δομή των δυο περιπτώσεων.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here