Προσβάσιμος τουρισμός: Από την ψευδo-διεκδίκηση στον ρεαλισμό

Του ΑΝΤΩΝΗ ΣΚΟΡΔΙΛΗ

Η συζήτηση περί τουριστικής ανάπτυξης εστιασμένης σε νέα μοντέλα τουριστικού προϊόντος είναι μια συζήτηση που γίνεται με ένταση τα τελευταία χρόνια της ελληνικής κρίσης. Όμως, υπάρχει πάντα ένα στοιχείο που παραλείπεται από αυτή τη συζήτηση, το οποίο πιθανώς είναι και το πιο κρίσιμο. Ότι, δηλαδή, ο σχεδιασμός πρέπει να βασίζεται 100% στα δεδομένα, τα οποία οφείλουν να περιλαμβάνουν οπωσδήποτε και τις αστοχίες των τελευταίων χρόνων! Είτε είναι εγχώριος σχεδιασμός, είτε είναι “ανάθεση” σε επενδυτές από το εξωτερικό. Όσο το κρίσιμο στοιχείο παραλείπεται ή και ξορκίζεται στο όνομα ενός τύπου εθνικής ανεξαρτησίας που αρχίζει και τελειώνει στο “φαντασιακό”, τόσο πλησιάζει η στιγμή που η ανάθεση στους “έξω” θα φτάσει να είναι νομοτελειακή.

Αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε ένα μοντέλο (υπόδειγμα) σχεδιασμού που εστιάζει στον λεγόμενο προσβάσιμο στα εμποδιζόμενα άτομα τουρισμό.

Τα αλληλοτροφοδοτούμενα – θεμελιακά μετρήσιμα κριτήρια/προϋποθέσεις που ορίζουν το μοντέλο (υπόδειγμα) είναι:

1) η υψηλή προστιθέμενη αξία στο προϊόν,

2) οι εν δυνάμει υψηλοί ρυθμοί διεκδίκησης και δημιουργίας της προστιθέμενης αξίας,

3) η μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή στην ανωτέρω ταχύρρυθμη διαδικασία κοινωνικών φορέων και/ή επαγγελματικών κλάδων με υψηλά επίπεδα ανεργίας και/ή υποαπασχόλησης,

4) η διαθεσιμότητα ήδη “εργαλείων” αξιοποιήσιμων για την επίτευξη υψηλών πολλαπλασιαστικών ρυθμών εξέλιξης της όλης διαδικασίας,

5) το οριακό των μέχρι σήμερα υφιστάμενων στρεβλώσεων στις προσπάθειες ανάπτυξης του προϊόντος ώστε να είναι απολύτως σαφές το “τι και πως επιβάλλεται να αλλάξει” και απολύτως διακριτή η αναγκαιότητα νέου μοντέλου.

Με βάση τα πιο πάνω πέντε θεμελιακά και μετρήσιμα κριτήρια, ας επιχειρήσουμε να αξιολογήσουμε καθαυτό το προϊόν: 

 

access3

Η διεθνής τουριστική αγορά των “εμποδιζόμενων ατόμων” είναι ευρύτατη, ο βαθμός διείσδυσης του ελληνικού τουριστικού προϊόντος σε αυτήν εξαιρετικά χαμηλός, τα δε χαρακτηριστικά της (π.χ. αυξημένη εποχικότητα που κατά πολύ υπερβαίνει τους θερινούς μήνες, απαίτηση από τους καταναλωτές απόλυτης αξιοπιστίας στην περιγραφή του προϊόντος και όχι απόλυτων προδιαγραφών στο προϊόν καθεαυτό, εκτίμηση της δυναμικής από πλευράς καταναλωτών στην εξέλιξη των προδιαγραφών του προϊόντος ως κριτήριο επιλογής του) απολύτως συνδεδεμένα με τον προσανατολισμό της αναγκαίας αύξησης (αναβάθμισης) του ελληνικού τουριστικού προϊόντος. Όλα τα παραπάνω, τεκμαίρονται σε απόλυτο βαθμό από πλήθος επίσημων ερευνών της διεθνούς (κύρια ευρωπαϊκής) τουριστικής αγοράς των λεγόμενων εμποδιζόμενων ατόμων (Ε.Α.).

Τα δύο τελευταία από τα τρία ενδεικτικά χαρακτηριστικά της τουριστικής αγοράς των Ε.Α. που αναφέρθηκαν (αξιόπιστη περιγραφή των υφιστάμενων προδιαγραφών προϊόντος, υπαρκτή δυναμική στην εξέλιξή τους) ορίζουν σαφέστατα τους εν δυνάμει υψηλούς ελληνικούς ρυθμούς διεκδίκησης και δημιουργίας προστιθέμενης αξίας. Τούτο διότι η μέχρι σήμερα ελληνική ανταπόκριση στα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά έχει υπάρξει μηδενική, σε αντανάκλαση παθογενειών που αφορούν συνολικά την ελληνική οικονομία και κοινωνία (και όχι ειδικά την τουριστική βιομηχανία). Ορίζοντας την παθογένεια με τεχνοκρατικό τρόπο (αυτό κάνουμε) και εφαρμόζοντας το μοντέλο υπέρβασής της, αυτόματα ορίζουμε και τον υψηλό ρυθμό διεκδίκησης και δημιουργίας προστιθέμενης αξίας.

Η αναγνώριση της τουριστικής αγοράς των εμποδιζόμενων ατόμων (δηλαδή των χαρακτηριστικών της γνωρισμάτων) μεταφράζεται αυτόματα σε ενεργοποίηση – συμμετοχή κοινωνικών φορέων και/ή επαγγελματικών κλάδων με υψηλά επίπεδα ανεργίας και/ή υποαπασχόλησης ως προαπαιτούμενο για υψηλούς ρυθμούς διεκδίκησης και δημιουργίας προστιθέμενης αξίας. Το προαπαιτούμενο αυτό, άλλωστε, ορίζεται και στην πλέον σαφή – μετρήσιμη έκφραση των σχετικών ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, δηλαδή στο Access City Award (ευρωπαϊκό βραβείο προσβάσιμης πόλης), το κριτήριο του οποίου δεν είναι η προσβασιμότητα καθαυτή αλλά οι αποδεδειγμένα υψηλοί ρυθμοί (διαρκούς) βελτίωσης της μέσω της σχεδιασμένης εμπλοκής των “κρίσιμων” στην συγκεκριμένη κατεύθυνση κοινωνικών φορέων και κλάδων.

Με σημείο αναφοράς το προσβάσιμο τουριστικό προϊόν και στο όνομα της στρατηγικής διεκδίκησης της μεγαλύτερης δυνατής υπεραξίας δημιουργούνται υποστηρικτικές αγορές (παροχής υπηρεσιών) το μερίδιο των οποίων είναι άμεσα συνδεδεμένο με την υπεραξία του στρατηγικού προϊόντος. Τα επίπεδα ανεργίας ή υποαπασχόλησης στους κλάδους και ειδικότητες που συναποτελούν τις περί ων ο λόγος αγορές είναι υψηλότατα, συνεπώς υψηλότατη θα είναι και η δυναμική της συμμετοχής τους αν και όταν εφαρμοστεί ολοκληρωμένος σχεδιασμός δυναμικής ανάπτυξης προσβάσιμου στα Ε.Α. τουριστικού προϊόντος. Επικουρικά: Στην όλη διαδικασία ανάπτυξης του προϊόντος πιθανότατα μπορούν να διαδραματίσουν ουσιώδη ρόλο (υπό διερεύνηση) οι Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης (ΚΟΙΣΠΕ), ιδιαίτερα αυτοί που διαθέτουν την απαραίτητη συνοχή και εξωστρέφεια ώστε να εναρμονίζονται με τις δοθείσες προδιαγραφές ανάπτυξης.

Σε γενικές γραμμές είναι απαραίτητη η πιλοτική ανάπτυξη τοπικών δικτύων σύνθεσης της ευρύτερης στρατηγικής που απαιτούν α) τοπικά σημεία αναφοράς και β) ένα τουλάχιστον πρωταρχικό συγκριτικό πλεονέκτημα εκκίνησης: ώστε να δημιουργηθεί ο απαραίτητος επαρκής πρώτος ρυθμός εκκίνησης της διαδικασίας που θα καθορίσει και την δυναμική της εξέλιξής της.  Τα διάσπαρτα ανά την ελληνική επικράτεια Κέντρα Αποκατάστασης τελικού σταδίου και παροχής υπηρεσιών ένταξης που σήμερα υπολειτουργούν ή δεν λειτουργούν) αποτελούν διαθέσιμο “εργαλείο” για την ιδανική εκπλήρωση της πρώτης προδιαγραφής.

προσβάσιμος τουρισμός

Σχετικά με την εκπλήρωση της δεύτερης προδιαγραφής (συγκριτικό πλεονέκτημα εκκίνησης), ένα τουλάχιστον ελληνικό πανεπιστήμιο  (Αθηνών – Τμήμα Η/Υ, μονάδα ηλεκτρονικής προσβασιμότητας) έχει αναπτύξει προϊόντα που προσφέρουν διεθνώς πρωτοποριακά πρότυπα σε ότι αφορά την ολική προσβασιμότητα σε Ε.Α. των καταλυμάτων χαμηλής χωρητικότητας (σε κλίμακα οικιακής οικονομίας). Συνυπολογιζομένου ότι το μοντέλο ανάπτυξης προσβάσιμου στα Ε.Α. τουριστικού προϊόντος προϋποθέτει (στο όνομα της συνοχής των απαραίτητων για την δυναμική του μοντέλου δικτύων) ανάπτυξη τουριστικών επιχειρήσεων οικογενειακής κλίμακας, αλλά και δεδομένης της ευρύτερης αναγκαιότητας σχεδιασμένης ανάπτυξης των οικογενειακής κλίμακας τουριστικών επιχειρήσεων για την αύξηση του τουριστικού προϊόντος στο σύνολό του, καθίσταται αντιληπτή η κρισιμότητα ύπαρξης των συγκεκριμένων “εργαλείων”. Υπηρετούν προδιαγραφές, που με την σειρά τους υπηρετούν κριτήρια, τα οποία με τη σειρά τους ορίζουν τον απαραίτητο στρατηγικό σχεδιασμό για την διαρκή διεκδίκηση και δημιουργία προστιθέμενης αξίας.

Η ψευδό-διεκδίκηση ιδεατού προϊόντος και όχι η αληθής (ρεαλιστική) διεκδίκηση ιδεατής στρατηγικής διαδικασίας που δημιουργεί διαρκή προστιθέμενη αξία στο προϊόν αποτελεί την τυπικότερη όλων νεοελληνική παθογένεια, η οποία αντανακλάται υποδειγματικά στις όποιες προσπάθειες έχουν από τις αρχές της τρέχουσας χιλιετίας μέχρι σήμερα γίνει για την ανάπτυξη προσβάσιμου στα Ε.Α. τουριστικού προϊόντος.

Όλες οι σχετικές προσπάθειες χαρακτηρίζονται από:

α) Απουσία τεχνοκρατικού σχεδίου που συνυπολογίζει όλα τα κριτήρια και την μεταξύ τους ανατροφοδότηση, αντί αυτού εμφανίζεται ιδιαίτερη σπουδή στην εύκολη θεωρία περί δικαιωμάτων (η καθολική προσβασιμότητα είναι δικαίωμα, άρα οι όποιες διαδικασίες κλιμακωτής/σταδιακής διεκδίκησης που προϋποθέτουν δημιουργία προϊόντος τροφοδοτώντας την διεκδίκηση συνιστούν … έκπτωση),

β) Ενοχική ανοχή στην παραπάνω “στρέβλωση” από πλευράς φορέων “επίσημης” πολιτείας, που έχοντας παραχωρήσει διαχρονικά τον “προσβάσιμο στα Ε.Α. τουρισμό” ως πεδίο εκγύμνασης στη διεκδίκηση δικαιωμάτων σε αναπηρικούς και συναφείς φορείς αρνείται πρακτικά να τον αναλάβει αναπτυξιακά,

γ) Συνεπεία των παραπάνω, κατακερματισμό των δράσεων – παρεμβάσεων – προγραμμάτων (τοπικά προγράμματα πιλοτικά, διαρκείς καταγραφές ελλειμμάτων, σεμινάρια κατάρτισης άνευ … προστιθέμενης αξίας προϊόντος άρα και πρόσθετης διεκδικούμενης αγοράς εργασίας). Η πλέον αντί-αναπτυξιακή συνήθεια, η οποία  απλά και μόνο συντηρεί την υπεραξία των “εχόντων την αποκλειστικότητα” ενώ παράλληλα παρεμποδίζει την όποια δυνατότητα διεκδίκησης πραγματικής προστιθέμενης αξίας στο προϊόν και την δημιουργία πραγματικής – δυναμικής αγοράς.

Επιγραμματικά: Ο προσβάσιμος στα Ε.Α. τουρισμός δεν αποτελεί μια πρόσθετη “ειδική” προδιαγραφή του τουριστικού προϊόντος ώστε να απευθύνεται σε μια πρόσθετη “ειδική” αγορά, αλλά ένα νέο μοντέλο τουριστικού προϊόντος οι δυναμικές προδιαγραφές του οποίου χαρακτηρίζουν το προϊόν συνολικά. Η παραπάνω συνθήκη τεχνογνωσίας δεν είναι αυθαίρετη υπόθεση εργασίας αλλά αντανακλά 100% την περί νέων δρόμων ανάπτυξης προοδευτική σκέψη. Δεν έχουν στρατηγική σημασία οι γενικευμένες ποσοτικές προδιαγραφές (π.χ. οι άνθρωποι με αναπηρία αποτελούν περίπου το 10% του γενικού πληθυσμού ή τα εμποδιζόμενα άτομα κάθε κατηγορίας εκτιμώνται σε άνω του 50%) για τον σχετικό στρατηγικό σχεδιασμό, αλλά μόνο οι ποιοτικές – αναπτυξιακές προδιαγραφές που απαιτούν την μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή – ενεργοποίηση κοινωνικών φορέων και επαγγελματικών κλάδων με υψηλά επίπεδα ανεργίας και/ή υποαπασχόλησης. Οι συγκεκριμένες προδιαγραφές είναι προδιαγραφές ανάπτυξης όχι στη θεωρία αλλά στην πράξη, διότι εκκινούν από τις ανάγκες της τουριστικής αγοράς των εμποδιζόμενων ατόμων (Ε.Α.) όχι για να επιστραφούν σε αυτήν με όρους αποκλειστικότητας αλλά για να προσθέσουν αξία στο όλο τουριστικό προϊόν, σε όλα τα ειδικά πεδία του. Σε κάποια από τα οποία (συνεδριακός – ιατρικός τουρισμός κ.α.) η αναβάθμιση μπορεί να είναι έως και άμεση – εντυπωσιακή (εξαρτάται από τις σχεδιαστικές προτεραιότητες αύξησης της δυναμικής της ζήτησης), σε κάποια άλλα έμμεση – μεσοπρόθεσμη.

Στον πυρήνα του όλου θέματος: Με όρους τεχνοκρατικούς η επένδυση στον προσβάσιμο στα Ε.Α. τουρισμό είναι υποδειγματική. Όμως αναγκαία συνθήκη γι’ αυτό είναι η ώριμη πολιτική βούληση. Αυτή που υπερβαίνοντας τα τσιτάτα θα επιλέξει τον δύσκολο δρόμο υλοποίησης του απαραίτητου στρατηγικού σχεδιασμού. Κρίσιμο στοιχείο του οποίου είναι η αξιοποίηση ως αντί- παραδείγματος των πολλών  στρεβλώσεων στα μέχρι σήμερα πεπραγμένα. Για να γίνει ακόμα πιο κατανοητό: Η δημιουργική αξιοποίηση ως αντί-παραδείγματος των στρεβλώσεων στο όνομα της εδραίωσης του νέου μοντέλου ανάπτυξης του τουριστικού προϊόντος, είναι ο βέβαιος τρόπος και δρόμος ακύρωσής τους στην πράξη. Τόσο απλά. Αρκεί, βέβαια, να δρομολογηθεί μια τέτοια διαδικασία…

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here