Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΔΟΥΚΑ

Σε αυτούς τους καιρούς της ρευστότητας,  όπου  τίποτα δεν επιζεί για πολύ, τί μπορεί να προσδοκά κανείς με την επαναφορά  της αξιολόγησης στο προσκήνιο, μετά από 40 χρόνια διενέξεων και με τις (αναμενόμενες)  αντιδράσεις; Αυτό είναι το θέμα.

Δήλωση (από ρεπορτάζ): «Αφού  δεν ίσχυσε για δεκαετίες, θα ισχύσει μέσα στην πανδημία;»

«Δίλημμα» (απο ανάρτηση): «Είστε υπέρ ή κατά; Τα υπόλοιπα είναι γενικές θεωρίες..»

Άλλη ανάρτηση: «40 χρόνια χωρίς εκθέσεις και τα σχολεία λειτουργούν χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ότι λειτουργούν χειρότερα, εξ αιτίας αυτής της έλλειψης».

Και αν  είναι «προτεραιότητα», όπως αποφαίνεται το «κυβερνητικό πρόγραμμα;»

Σκεφτείτε και  αυτό, «Λάθος οδηγοί για αλλαγή του όλου συστήματος” (Φούλαν): «Δεν αμφισβητεί κανείς την αξία της αξιολόγησης, το αντίθετο, ιδίως όταν συνδέεται με τις διαστάσεις του εκπαιδευτικού έργου. Εκείνο που εμπειρικές μελέτες αμφισβητούν, είναι ότι μπορεί να αποτελέσει μοχλό ποιοτικής βελτίωσης του όλου συστήματος, σε σχέση με θεμελιακούς παράγοντες όπως  αναβάθμιση του εκπαιδευτικού επαγγέλματος,  προσωποποιημένες-συνεργατικές σχέσεις μάθησης, ανισότητες και άλλα γνωστά παρόμοια..» .

Ένα σημαντικό «επεισόδιο» στη μακρά διαμάχη, ήταν η εμφάνιση της  αυτοαξιολόγησης  σχολείων και  εκπαιδευτικών.  Με επιρροές από τις θεωρίες του κοινωνικού κεφαλαίου, των οργανισμών μάθησης, Learning Communities of Practice, η άποψη εμφανίζεται  στα μέσα της δεκαετίας του ΄80, στις εκπαιδευτικές οργανώσεις (όσο και αν  φαίνεται παράδοξο). Εφαρμόζεται πιλοτικά σε 16 σχολεία (συνολικά)  στο πλαίσιο του κεντρικού ευρωπαικού προγράμματος και μετά (1997-2000).  Επανεμφανίζεται  πιλοτικά σε 600 περίπου σχολεία (2010-2013), για να συναντήσει την πρόσφατη κατάρρευση της γενικευμένης εφαρμογής  στα lockdown της πανδημίας,  35 χρόνια μετά την πρώτη εμφάνιση..

Τί είναι αυτή η ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης,  ως ιστορία  της εξέλιξης των τεχνολογιών οργάνωσης-εποπτείας-ελέγχων στην παραγωγή-διακίνηση της γνώσης; Από τους μηχανισμούς «κυριαρχίας» των «επιθεωρήσεων»-«εκθέσεων» μιας «τιμωρητικής»  διαδικασίας. Μετά σε μια «κανονιστική»  επιστασία «πειθάρχησης», «εξατομίκευσης», «εγκλεισμού». Και ύστερα σε τεχνολογίες «αυτορρύθμισης», «αυτοαξιολογητικών» διαδικασιών, εσωτερίκευσης των ελέγχων και μεθόδων παραγωγής.

Όταν ο Φουκώ  παρομοίωσε το οικοδόμημα αυτό με  Πανοπτικό εξουσίας, στο οποίο οι επιθεωρητές βλέπουν τους επιτηρούμενους χωρίς οι ίδιοι να γίνονται ορατοί, μίλησε για μια σχέση Γνώσης-Εξουσίας, όπου δεν υπάρχει γνώση χωρίς σύστημα οργάνωσής της, ούτε και εξουσία χωρίς  παραγωγή γνώσης.

Η συλλογιστική αυτή,  οδηγεί  στις δυο όψεις της αξιολογικής διαδικασίας ως «λογοδοσία» (accountability)-τελική αξιολόγηση και ως βελτίωση (school improvement)-ανατροφοδότηση-διαμορφωτική αξιολόγηση. Κατά καιρούς δοκιμάστηκαν διάφοροι μέθοδοι συνδυασμού και των δυο όψεων σε μία, να προυποθέτει και να τροφοδοτεί η μια την άλλη, μια ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί, που τώρα εκτυλίσσεται στον καμβά της της ψηφιακής επιτήρησης-υπερπληροφοριοποίησης.

Και όμως ο Λατούρ έχει προειδοποιήσει: «Προσέξτε, η φαντασία σας αφήνει φηφιακά ίχνη». Εδώ το ψηφιακό αποτύπωμα   ισοδυναμεί με τα «δεδομένα», τα data που ακολουθούν  το εικονικό περιβάλλον γύρω μας, όπως ο ίσκιος στις καθημερινές διαδρομές. Εισάγει σε ένα κόσμο που ο Ντελέζ  σκιαγράφησε σαν «κοινωνία ελέγχου», στην οποία αντικαθίστανται σταδιακά ως περιττές και δαπανηρές  οι πανοπτικές επιτηρήσεις  από μετα-πανοπτικές ροές ελέγχων μέσω δεδομένων..

Σε μια  νεοφιλελεύθερη ανάγνωση, όλοι θα επιτηρούν όλους, σε κόσμους εικονικούς (εμπορευματοποιημένους),  όπου «μεταρρυθμισμένοι εκπαιδευτικοί» με προφίλ δεδομένων, άτομα «μονάδες πληροφόρησης», «σχολεία-πλατφόρμες»,  ρυθμίζονται με αλγόριθμους από ένα άγνωστο σημείο κάποιου «αόρατου» διαχειριστή δεδομένων…

Οι συνέπειες είναι ανυπολόγιστες, αλλά όχι νομοτελειακές. Την ίδια στιγμή διανοίγονται ζωτικοί  δίοδοι αντιστάσεων και δυνατοτήτων, πρωτόκολλα προστασίας- διασφάλισης προσωπικών δεδομένων, χώροι γόνιμης αξιοποίησης της ψηφιακής δυναμικής. Για  καλύτερη  ζωή, αυτό ακριβώς,  χώροι παραγωγής γνώσεων δεξιοτήτων μέσω «συνεργατικών δομών», της περιβόητης δημοκρατίας της συμμετοχής, αν μπορούσε ποτέ να υπάρξει..

40 χρόνια για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, 35 χρόνια για (αυτο)αξιολόγηση των σχολείων, είναι δυσανάλογα μεγάλο διάστημα στη βιαστική αυτή εποχή.  Ακόμα γνωρίσαμε  για 4 χρόνια,  την επικέντρωση στην εξεύρεση του «αλγόριθμου» για την «ελεύθερη πρόσβαση» στην τριτοβάθμια, τη  μοιραία εκείνη κατάπτωση στις..Δέσμες,  για να μην αναφερθούμε αναλυτικά στο διαρκώς επανερχόμενο, ατελέσφορο αίτημα  μιας «κριτικής διαπαιδαγώγισης»-«σύνδεσης με τη ζωή», η έλλειψη της οποίας υποβαθμίζει στις τελευταίες θέσεις  των Διεθνών Αξιολογήσεων..

Τί συμβαίνει λοιπόν με την αδυναμία των αλλαγών να εφαρμοστούν; Φταίνε οι μέθοδοι εφαρμογής; Τα μέσα; Είναι  το περιεχόμενο; Ή μήπως οι προτεινόμενες αλλαγές δεν  συμβαδίζουν με τις εξελίξεις;

Μήπως τελικά «εφικτές» αλλαγές, είναι μόνο  αυτές που αφορούν στο κέλυφος της εκπαίδευσης, την αναπαραγωγή παγιωμένων σχέσεων ισχύος (επιλογές στελεχών και λοιπά), την ποσοτική μεγέθυνση; Και γίνονται  ανέφικτες όταν αγγίζουν την «ουσία», τον πυρήνα της μάθησης, τις  σχολικές σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-εκπαιδευομένων-γνώσης-παιδαγωγικής, την ισότητα ευκαιριών και άλλα παρόμοια θεμέλια;

Θέτουμε τα ερωτήματα αυτά υπόψη ερευνητών της εκπαίδευσης, κυβερνητικών επιτροπών, κομματικών επιτελείων και λοιπών εμπλεκομένων, με την ευχή να δώσουν μια αιτιολογημένη εικόνα προοπτικής, αν και εδώ που τα λέμε, αμφιβάλουμε αν μπορούν να υπερπηδηθούν  τα εμπόδια των παγιωμένων  κρατικο-εκπαιδευτικών  σχέσεων.

Αγαπητοί αναγνώστες, θέλουμε να συμμεριστούμε μαζί σας μια ανησυχία: Ότι έχουν αλλάξει (αλλάζουν) οι  συνθήκες γύρω μας, οι τρόποι παραγωγής-αποθήκευσης-διακίνησης των γνώσεων  αλλάζουν,  οι  σχέσεις μάθησης αλλάζουν, ότι αυτά που προτείνονται και  βιώνουμε δεν είναι παρά  σκηνικά παλαιών μαχών οπισθοφυλακής, μόνο χαλάσματα, σαν εικονικές αναπαραστάσεις, χωρίς  αντίκρισμα  μιας πραγματικής διεκδίκησης, έστω κάποιας αναβάθμισης.

Η πανδημία αφήνει πληγές που με κόπο θα ξεπεραστούν. Υπάρχει όμως κάτι βαθύτερο. Είτε με πανδημία είτε μετά χωρίς αυτήν, είτε με ψηφιακή είτε με «ζώσα» μορφή,  με κιμωλία ή με υπολογιστή ή και με τα δυο μαζί, παραμένει η αίσθηση της αδυναμίας του συστήματος να προετοιμάσει για μια ζωή συνεχών μεταβολών-πολυμορφίας-συνθετότητας..

«Let schools speak for themselves»,  όπως θάλεγε ο MacBeath,  της λεγόμενης «αναθεωρητικής» σχολής αξιολόγησης.

Αν αλλάζουν οι καιροί, «ζώντας στο μεταίχμιο», σημαίνει να ξαναδούμε τα πράγματα με άλλη ματιά.  Δεν υπάρχει τίποτα να φοβηθούμε, τίποτα να ελπίζουμε. Απλά η κατάκτηση μέσων και εργαλείων για να αποτραπεί το επιβλαβές, να αξιοποιηθεί το επωφελές, καταπώς  επιβάλλουν οι περιστάσεις. Μια άλλη ατζέντα περιμένει εδώ.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here