Πράγματι ήγγικεν η ώρα;

 

Της Χριστίνας Σταμούλη*

«Η τρομερή ανθρωποθυσία των αμάχων Διστομιτών τότε μόνο θα βρει τη δικαίωσή της, όταν η σύγχρονη και οι επερχόμενες γενιές ορκιστούν στις ψυχές των θυμάτων ότι θα φράξουν τον δρόμο σε κάθε προσπάθεια αναβίωσης του φασισμού και του ναζισμού και θα θεμελιώσουν σε ατράνταχτο βάθρο τους δημοκρατικούς θεσμούς», Γιάννης Σταμούλης, απόσπασμα εισήγησης στο Νομαρχιακό Συμβούλιο Βοιωτίας, Μάιος 1995.

Την περίοδο αυτή γινόμαστε δέκτες επαναλαμβανόμενων δηλώσεων σχετικών με τη διεκδίκηση των οφειλόμενων πολεμικών επανορθώσεων. Ταυτόχρονα, γινόμαστε δέκτες επαναλαμβανόμενων διαψεύσεων και αρνήσεων από την πλευρά της Γερμανίας, τόσο της επίσημης όσο και της ανεπίσημης.

Τελικά, τι ισχύει; Υπάρχει αντικείμενο διεκδίκησης ή το θέμα έχει νομικά και πολιτικά λήξει;

Η άσκηση αγωγής για τη διεκδίκηση ατομικών αποζημιώσεων από τα ναζιστικά εγκλήματα ήταν μια πρωτότυπη νομική ιδέα του δικηγόρου, ευρωβουλευτή και νομάρχη Βοιωτίας Γιάννη Σταμούλη. Μια ιδέα που του ήρθε έτσι ξαφνικά. Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 1990, με την επανένωση των δύο Γερμανιών, είχε αναβιώσει διεθνώς η συζήτηση για την υποχρέωση της Γερμανίας αναφορικά με τις επανορθώσεις. Η υποχρέωση αυτή, ως γνωστόν, είχε «παγώσει» το 1953. Λιγότερο γνωστό είναι ότι και στην Ελλάδα ζήσαμε την αναβίωση αυτή. Εγιναν κάποιες -λίγες για τη σπουδαιότητα του ζητήματος- ερωτήσεις στην ελληνική Βουλή.

Πολιτικά, η κατάλληλη στιγμή ήρθε τον Ιούνιο του 1995, όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου συνειδητοποίησε ότι στους κόλπους της Ευρώπης παιζόταν ένα βρώμικο παιχνίδι που θα οδηγούσε σε μια γερμανική Ευρώπη αντί μιας ευρωπαϊκής Γερμανίας.

Παγκόσμια νομική πρωτοτυπία, η αγωγή ήταν ήδη έτοιμη όταν, τον Σεπτέμβριο 1995, οι Γ. Σταμούλης και Γ.-Α. Μαγκάκης κλήθηκαν από τον τότε πρωθυπουργό. Ο πρώτος πήρε το «πράσινο φως» να καταθέσει την αγωγή, η οποία πράγματι ασκήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 1995. Θα έπρεπε να προηγηθεί από τον δεύτερο -ως αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών- η επίδοση ρηματικής διακοίνωσης, με την οποία η Ελλάδα θα έθετε το θέμα όλων των οφειλών της Γερμανίας και όχι μόνο το θέμα των ανθρώπινων θυμάτων. Αυτό έγινε στις 14 Νοεμβρίου 1995. Ακολούθησε η άσκηση αρκετών αγωγών ανά την Ελλάδα.

Μία εικοσαετία μετά τη δικαστική εκκίνηση της υπόθεσης, ένα ικανοποιητικό ποσοστό των Ελλήνων πολιτών, ανεξαρτήτως πολιτικών πεποιθήσεων, γνωρίζει τα βασικά δεδομένα γύρω από το θέμα των πολεμικών επανορθώσεων. Βρισκόμαστε συνεπώς στο στάδιο κατά το οποίο πρέπει να διεκδικήσουμε όσα μας ανήκουν με σθένος, με μέθοδο και επιμονή. Χωρίς πισωγυρίσματα, χωρίς ανοργάνωτες εξάρσεις, αποδεικνύοντας ότι δεν θυμόμαστε το θέμα όποτε μας βολεύει, όπως πολύ συχνά μας κατηγορεί η Γερμανία. Ηδη οι επαναλαμβανόμενες αναφορές στο εθνικό ζήτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλου, λειτουργούν ως μια διαρκής υπόμνηση στη διεθνή κοινότητα.

Ο σχεδιασμός οφείλει να στηθεί γύρω από δύο βασικούς άξονες. Αφενός, ότι για τις θηριωδίες που διαπράχθηκαν σε μύριες γωνίες της πατρίδας μας η σύγχρονη, δημοκρατική Γερμανία μας οφείλει μια «έμπρακτη συγγνώμη». Οχι απλώς «λεκτική». Δεν την οφείλει για να καλύψει η Ελλάδα το δημοσιονομικό της έλλειμμα ούτε για να επιτευχθεί η απαλοιφή του αντιγερμανικού μένους, που όλο και φουντώνει στη χώρα μας, ούτε, βέβαια, για να τιμωρηθεί ο σημερινός Γερμανός για τα εγκλήματα που διέπραξαν οι παππούδες του. Την οφείλει γιατί, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όσον αφορά στα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, η ηθική αναγνώριση και η επανόρθωση αποτελούν ένα ενιαίο και αδιαίρετο εργαλείο αποτροπής των θηριωδιών αυτών στο μέλλον.

Αφετέρου, ότι η διατήρηση και προάσπιση της δικής μας ιστορικής μνήμης θα μας οδηγήσει με ασφάλεια σε ένα καλύτερο κοινό ευρωπαϊκό μέλλον. Η καλλιέργεια, η συγκέντρωση και η διάχυση τεκμηριωμένης γνώσης γύρω απ’ όσα συνέβησαν, σε συνδυασμό με την οργανωμένη και μεθοδική διεκδίκηση, θα δικαιώσουν την «τρομερή ανθρωποθυσία» όλων των αμάχων συμπολιτών μας, χωρίς να διαρρήξουν τις σχέσεις με τη σύγχρονη Γερμανία.

* Δικηγόρος – Διαμεσολαβήτρια

Δημοσιεύθηκε στο φύλλο 74 της «Νέας Σελίδας» την Κυριακή 4 Νοεμβρίου 2018

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here