Το πείραμα της Καστέλλας: Το πρωτοποριακό εγχείρημα του 1903, που σηματοδότησε την έναρξη της ασύρματης επικοινωνίας. Προάγγελος και για άλλα τεχνολογικά επιτεύγματα.

 

Του Βαγγέλη Μαρκουλή

Το μέσο – σύνδεσμος πλοίου – στεριάς ήταν, είναι και θα είναι,  οι ασύρματες επικοινωνίες. Μπορεί η τεχνολογία να εξελίσσεται, μπορεί το internet να καλύπτει ένα ευρύ φάσμα πληροφοριών αλλά η αμεσότητα της ανταλλαγής μηνυμάτων ομιλίας, είτε είναι σε VHF είτε σε HF είτε σε οποιαδήποτε άλλη μπάντα, ήταν είναι και θα είναι απαραίτητη και καθοριστική. Αυτό είχε διαγνωσθεί από τον 18ο αιώνα.

Πολλοί επιστήμονες εκείνης της εποχής, προσπαθούσαν να βρουν τρόπο να μεταδώσουν φωνή, ή κωδικοποιημένα σήματα, ασύρματα. Είχαν αντιληφθεί, ότι η επίτευξη αυτή, θα άλλαζε το μέλλον της ανθρωπότητας.  Από τους πιο γνωστούς, ήταν ο Γάλλος Εντουάρ Μπρανλί (Edouard Branly), φυσικός και Καθηγητής στο Καθολικό Ινστιτούτο του Παρισιού. Κύριος «ανταγωνιστής» του, ο Ιταλός Γουλιέλμο Μαρκόνι, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, με διχασμένες τις απόψεις σχετικά με τους επιστημονικούς «σκοπούς» του, που το 1909 μοιράστηκε το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής με τον Καρλ Φέρντιναντ Μπράουν για τη συμβολή τους στην ανάπτυξη της ασύρματης τηλεγραφίας. Να σημειωθεί πως από το 1895, σε ηλικία 21 ετών, άρχισε στη Μπολόνια τα πειράματά του στην ασύρματη τηλεγραφία.

Νίκολα Τέσλα (Nikola Tesla) Σέρβος εφευρέτης, μηχανολόγος, ηλεκτρολόγος μηχανικός και ένας από τους σημαντικότερους φυσικούς στην ιστορία της επιστήμης.

Οι προσπάθειες όλων είχαν επικεντρωθεί στην εκπομπή και λήψη σημάτων μέσω ηλεκτρικών ταλαντώσεων. Παρόμοια πειράματα, έκανε και ο Νίκολα Τέσλα (Nikola Tesla) Σέρβος εφευρέτης, μηχανολόγος, ηλεκτρολόγος μηχανικός και ένας από τους σημαντικότερους φυσικούς στην ιστορία της επιστήμης.

O Ιταλός Γουλιέλμο Μαρκόνι, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, με διχασμένες τις απόψεις σχετικά με τους επιστημονικούς «σκοπούς» του, που το 1909 μοιράστηκε το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής με τον Καρλ Φέρντιναντ Μπράουν.

Οι έρευνες του Μαρκόνι, είχαν πέσει σε τέλμα. Είχε φθάσει την εκπομπή του στα 275 μέτρα. Αλλά βγήκε από το αδιέξοδο, όταν κατάφερε να εκπέμψει το γράμμα «S» (σε μορς) από την Κορνουάλη της Ουαλίας στον Άγιο Γεώργιο της Νέας Γης. Για να το πετύχει όμως αυτό, είχε χρησιμοποιήσει μια συσκευή που την κατασκεύασε ο Εντουάρ Μπρανλί το 1890. Όταν ο Μαρκόνι ανακοίνωσε το επίτευγμά του ο Μπρανλί του στέλνει πικραμένος τηλεγράφημα «αυτό το όμορφο επίτευγμά σας οφείλεται στην ανακάλυψη στου κύριου Μπρανλί». Αργότερα η κοινότητα αναγνώρισε ότι ο Ιταλός Μαρκόνι δεν ήταν εφευρέτης αλλά σπουδαίος καινοτόμος και επιχειρηματίας.

Ο Γάλλος Εντουάρ Μπρανλί (Edouard Branly), φυσικός και Καθηγητής στο Καθολικό Ινστιτούτο του Παρισιού

Ο Μπρανλί, αποφάσισε να δραστηριοποιηθεί και να ξεπεράσει τον Μαρκόνι. Τον Μάρτιο του 1903 ο Μπρανλί, έρχεται σε συμφωνία με τον τότε Υπουργό Ναυτικών Καραπάνο, ώστε η Ελλάς να βάλει τα μέσα και ο ίδιος την τεχνογνωσία. Η επαφή έγινε μέσω του Ιούλιου Μπερτράν εκπροσώπου της εταιρείας με την επωνυμία «Γαλλική εταιρεία Τηλεγράφων και Τηλεφώνων άνευ σύρματος» που είχε δημιουργήσει ο Μπρανλί. Ο Μπερτράν, έρχεται σε επαφή με τον τότε Υπουργό Ναυτικών Καραπάνο και του προτείνει τα πειράματα να γίνουν στην Ελλάδα προς όφελος του Βασιλικού Ναυτικού το οποίο θα αποκτήσει ξαφνικά ένα μεγάλο όπλο. Την επικοινωνία. Ο Καραπάνος αμέσως ενημερώνει τον τότε Διάδοχο Κωνσταντίνο Α΄ ο οποίος συμφωνεί αμέσως.

Στην επιστημονική κοινότητα, ήταν ήδη γνωστό, ότι υπήρχε ενδιαφέρον από την Ελλάδα για την ασύρματη επικοινωνία. Το 1902 το Υπουργείο Ναυτικών είχε ήδη κάνει μια προσπάθεια με πομπό που είχε εγκαταστήσει στην Φρεαττύδα και δέκτη στο Παλαιό Φάληρο. Αναφορές της εποχής, λένε για το «πείραμα» και επικεντρώνονται στις δοκιμές που έγιναν για τη χρήση του «άνευ σύρματος τηλεγράφου» σε πλοία του Πολεμικού Ναυτικού. Νεώτερες «εκτιμήσεις» όμως αναφέρουν ότι βασικός στόχος ήταν η βελτίωση των επικοινωνιών του Στρατού Ξηράς, σε μια προσπάθεια δημιουργίας του φορητού ασύρματου. Και τα σύγχρονα στοιχεία, δείχνουν ότι με επίκεντρο τον επίγειο σταθμό ασύρματου, που δημιουργήθηκε τότε στην Καστέλλα, έγιναν και ορισμένα άλλα, πολύ σημαντικά πειράματα. Ο φυσικομαθηματικός, καθηγητής και πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Τιμολέων Αργυρόπουλος (1847-1912), μια αξιοσέβαστη επιστημονική προσωπικότητα, που οι σύγχρονοί του αποκαλούσαν «ο κύριος ηλεκτρικός», σε ομιλία του στον φιλολογικό σύλλογο «Παρνασσός», παρουσίασε ορισμένα από τα νέα πειράματα δίνοντας έμφαση «εις τας ποικίλας εφαρμογάς της ηλεκτρικής ακτινοβολίας ιδία εις την ναυτικήν και στρατιωτική τέχνην και έδειξε πως δύναται τις ν’ αναφλέξη πολλούς υπονόμους εκ μεγάλης αποστάσεως δι’ ενός μόνο ηλεκτρικού σπινθήρος άνευ της βοήθειας αγωγών συρμάτων» (πηγή: εφ. «Εστία» φ.15/11/1903).

Από εφημερίδες της εποχής («Σκριπ» φ. 19 Απριλίου 1903) μαθαίνουμε ότι τον Απρίλιο του 1903 έφτασε στην Αθήνα ο αντιπρόσωπος της «γαλλικής εταιρείας Τηλεγράφων και Τηλεφώνων άνευ σύρματος» Ιούλιος Μπερτράν και συναντήθηκε με τον τότε υπουργό Ναυτικών Καραπάνο προτείνοντας να γίνει εισαγωγή «του άνευ σύρματος τηλεγράφου» στο Ναυτικό.

Και με δεδομένο το Ελληνικό ενδιαφέρον, πάρθηκε απόφαση να δημιουργηθεί ένας επίγειος σταθμός στην Κορυφή του Λόφου της Καστέλλας ενώ ένας άλλος εντός πολεμικού πλοίου, στο ποίο θα είχαν γίνει τροποποιήσεις και τα είχαν τοποθετηθεί οι κατάλληλες κεραίες λήψης σήματος. Και επειδή θα έπρεπε να διαθέτει ηλεκτρικό ρεύμα, το Ναυτικό διέθεσε το ατμόπλοιο «Ευρώτας».

Δημοσίευμα εποχής. Ο Δήμαρχος Πειραιά, έπρεπε να δώσει την σχετική άδεια.

Η πρόταση για την δημιουργία αυτού του σταθμού στον λόφο της Καστέλλας ανήκε στον Καραπάνο, ο οποίος είχε διατελέσει Υπουργός στην προγενέστερη Κυβέρνηση του Κουμουνδούρου και σύχναζε στην εξοχική κατοικία του Κουμουνδούρου στην Καστέλλα. Το Υπουργείο Ναυτικών, διατάζει το Ναύσταθμο να διαθέσει ομάδα Αρμενιστών οι οποίοι υπό τις οδηγίες του Μπρανλί θα τοποθετήσουν τρεις τεράστιους ιστούς στην Καστέλλα, που θα συλλέγουν ή θα εκπέμπουν ραδιοκύματα.

Ποιο ήταν το σχέδιο

Το ατμόπλοιο Ευρώτας που συμμετείχε στα Πειράματα.

Το σχέδιο ήταν ο «Ευρώτας» να ταξιδεύει σε απόσταση 300 χιλιομέτρων από την Καστέλλα και να εκπέμπει διαρκώς. Τα πειράματα υπολογίζουν ότι θα διαρκέσουν μια περίοδο έξι μηνών. Στην πορεία του χρόνου μπαίνει και δεύτερο σκάφους του Ναυτικού στα πειράματα το ατμόπλοιο «Αχελώος» ενώ πληροφορίες υπάρχουν και το «Σύρος».

Το Ατμόπλοιο ΑΧΕΛΩΟΣ σε φωτογραφία του Πειραιώτη Φωτογράφου Α. Γαζιάδη

Η επίγεια εγκατάσταση, αρχικά τοποθετήθηκε μέσα σε μόνιμο πυροβολείο στην κορυφή της Καστέλλας. Αργότερα λόγω πληθώρας και όγκου των μηχανημάτων αναγκάζονται να κάνουν νέα κατασκευή πάνω στην Δεξαμενή της Καστέλλας. Και κάπου εκεί άρχισαν να δημιουργούνται τα πρώτα προβλήματα. Η Ηλεκτρική Εταιρεία τον Ιούλιο του 1903, διαβιβάζει έγγραφο σύμφωνα με το οποίο αδυνατεί να χορηγεί στον Σταθμό, ρεύμα καθ΄ όλη την διάρκεια της ημέρας. Τότε ο Μπρανλί φέρνει από την Γαλλία ολόκληρη συστοιχία πυκνωτών μεγάλης χωρητικότητας ώστε να δίνουν ρεύμα όταν η Ηλεκτρική αδυνατεί. Λίγο αργότερα, καταφτάνουν 5 τεράστια κιβώτια στο Τελωνείο του Πειραιά, το οποίο δεν επιτρέπει την εισαγωγή τους. Το Υπουργείο Ναυτικών δεν θέλει να ενημερώσει το Τελωνείο για το «πείραμα». Τελικά διαβιβάζει σημείωμα ότι θα χρησιμοποιηθούν στο Ναύσταθμο.

Η Ομάδα εργασίας

Εν τω μεταξύ το Βασιλικό Ναυτικό, έχει συγκροτήσει μια «Ομάδα εργασίας» αποτελούμενη από τους: Υποπλοίαρχο Ηπίτη και τον Ηλεκτρολόγο Ανθυποπλοίαρχο Δοσίου που έχουν γίνει η σκιά του Μπρανλί. Αποφασίζουν σε αυτή την «Ειδική Ομάδα» να μπουν και εκτός ναυτικού αλλά σχετικοί με τα πειράματα. Έτσι εντάσσονται οι Καθηγητές Τιμολέων Αργυρόπουλος, Χρηστομάνος και Δαμβέργης τους οποίους προτείνει η Πρυτανεία του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ σταδιακά εντάσσονται και Αξιωματικοί του Στρατού και ιδιώτες φυσιοδίφες κυρίως ως προς το αντικείμενο. Σίγουροι για την επιτυχία του εγχειρήματος μετατρέπουν όχημα το οποίο το ονομάζουν «Φορητό σταθμό τηλέγραφου άνευ συρμάτων».

Η συσκευή τουBranly

Από τον Ανθυπολοχαγό Πυροβολικού Πετρόπουλο μαθαίνουμε τα εξής: «Μετά την αποφοίτησιν μου εκ της Ανωτέρας Ηλεκτρολογικής Σχολής των Παρισίων, διαταχθείς υπό του υπουργού των Εσωτερικών να παρακολουθήσω τα κατά τον παρελθόντα Νοέμβριον γενόμενα πειράματα επί του εν Καστέλλα ιδρυθέντος σταθμού του άνευ σύρματος τηλεγράφου».

Τα αποτελέσματα

Η επίσημη ανακοίνωση του Βασιλικού Ναυτικού ανέφερε: «Οι πομποί και οι δέκτες του «ΥΔΡΑ», «ΣΠΕΤΣΑΙ» και «ΨΑΡΑ» ελειτούργησαν κανονικώς».   Ίσως γιατί και τα τρία ήταν Θωρηκτά και γνωστά στον ελληνικό λαό, ίσως για κάποιο άλλο λόγο που δεν έγινε γνωστός τα 3 ατμόπλοια που μετασκευάστηκαν (ΕΥΡΩΤΑΣ, ΑΧΕΛΩΟΣ και ΣΥΡΟΣ) και επί των οποίων έγιναν οι Δοκιμές δεν έγιναν ποτέ γνωστά. Επίσης ιστορικά έμεινε γνωστή η περιοχή ΑΣΥΡΜΑΤΟΣ αλλά ποτέ δεν αναφέρθηκε ο λόγος της Καστέλλας. Σύμφωνα με άλλες πληροφορίες, οι δοκιμές επικοινωνίας με τα πλοία του Π.Ν. (ατμομυοδρόμων «Αχελλώος» και «Ευρώτας») συνεχίστηκαν μέχρι το τέλος της χρονιάς χωρίς μεγάλη επιτυχία. Γι’ αυτό, η πρώτη επίσημη εκπομπή ανάμεσα σε τρία πολεμικά πλοία (θωρηκτά «Υδρα», «Σπέτσαι» και «Ψαρά») δεν γίνεται παρά το 1909, ενώ ο πρώτος επίγειος σταθμός ασυρμάτου λειτούργησε το 1911 στο Θησείο, όπου οι δοκιμές είχαν αρχίσει από το 1906.

Το ουσιαστικό μέρος της συσκευής

Και στο Στρατό

Η επιτυχία ήταν  δεδομένη. Και ήταν το εφαλτήριο, για την επέκταση της χρήσης και στον Στρατό.  Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος ενθουσιασμένος με τα αποτελέσματα, είχε αναφερθεί στη τεχνολογίας που δύναται να είναι «όπλο» όχι μόνο για το Ναυτικό αλλά και για τον στρατό. Στη συνέχεια, υπέγραψε «Πρωτόκολλο συνεργασίας», σύμφωνα με το οποίο στρατιώτης θα φέρει στην ράχη του φορητή συσκευή η οποία αντί κεραίας θα συνδέεται με χάρτινους αετούς που θα ίπτανται την ώρα της μετάδοσης ή  αντί αετού, αεροστάτου υδρογόνου. Όμως, είχαν γίνει και αναφορές, για «τηλεκίνηση μέσω της συσκευής Μπρανλί του αερόστατου και της τορπίλης του υποβρυχίου. Και ς «μιλούσαν» μέχρι εκείνη την στιγμή για τηλεγραφεία άνευ συρμάτων.

Ο Υπουργός επί των Ναυτικών, Κωνσταντίνος Καραπάνος.

Και σε άλλους τομείς

Δύο δημοσιεύματα της εφημερίδας «Ακρόπολις» (φ. της 23ης και 25ης Μαΐου 1903), ανέφεραν  ότι η γαλλική εταιρεία έχει κάνει, επίσης, πρόταση για να δοκιμαστεί «όργανον το οποίο στηρίζεται επί της αρχής του άνευ σύρματος τηλεγράφου. Διά του οργάνου αυτού, ως λέγεται, θα προαγγέλλεται η χάλαζα ή η καταιγίς προ 24 ωρών».

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here