Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

Η τελευταία κρίση λόγω της πανδημίας του κορονοϊού, ήδη άφησε με ποικίλους τρόπους τα ίχνη της σε πολλούς πολίτες, αλλά το χειρότερο με την έννοια της εμφάνισης σοβαρών συμπτωμάτων που φανερώνει ξεκάθαρα πόσο πολύ επηρεάστηκε η ψυχική σφαίρα σεβαστής μερίδας πληθυσμού από τον εγκλεισμό, την ανεργία και την οικονομική ανέχεια. Κι’ αν τα παραπάνω αφορούν τους ηλικιωμένους, τί άραγε θα αφήσει αυτή η   επιδρομή του ιού, ένα χρόνο τώρα, στις μικρότερες ηλικίες; Αναπάντητο και δύσκολο ερώτημα, επί του παρόντος, φυσικά.  Οι δεκάχρονοι, λίγο μεγαλύτεροι, λίγο μικρότεροι,  οι γιοι και οι κόρες  των οικογενειών σε όλες τις χώρες του πλανήτη που επλήγησαν αλύπητα από τον ύπουλο ιό, πρέπει να βιώνουν κάτι άσχημο και αποκρουστικό όλη αυτή την περίοδο, σε αυτές τις κοινές μέρες άγχους και αβεβαιότητας από την συνεχιζόμενη πανδημία. Ενώ υπήρξαμε  όλοι εγκλεισμένοι στο εσωτερικό των σπιτιών μας για μεγάλο χρονικό διάστημα, ίσως πιο σωστά για μεγαλύτερο χρόνο του συνήθους πριν  από την πανδημία,  τώρα πολλοί δυσκολεύονται να κοιμηθούν ή ίσως κάποιοι άλλοι να δυσκολεύονται να μην κοιμηθούν!

Λόγω αυτής της σημερινής κατάστασης, σε μελλοντικούς  χρόνους,  ακόμα και τα όνειρα  μπορούν να λάβουν νέες μορφές καθώς, λόγω έλλειψης της τωρινής καθημερινής ρουτίνας και των συνήθων και τυπικών ερεθισμάτων, αργότερα πολλοί θα υφίστανται  απρόσκλητη εισβολή από παλαιότερες αναμνήσεις, από τις ειδήσεις που είδαν στην τηλεόραση, τις δημοφιλείς ιστοσελίδες  και από τα βιβλία που διαβάστηκαν. Ποιες αναμνήσεις θα σχηματίσει η νεότερη γενιά μας από αυτές τις περίεργες μέρες, λοιπόν; Τι θα θυμούνται, μερικές δεκαετίες αργότερα, τα παιδιά για τη μεγάλη πανδημία του κορονοϊού, του 2020; Ένα σπίτι γεμάτο άτομα και άγχος;  Την καθημερινή τους ανία; Την  εξαφάνιση ενός αγαπημένου προσώπου για το οποίο δεν μπορούσαν να είναι παρόντες όταν έπρεπε σε πολυήμερες νοσηλείες και ορισμένες φορές σε ακόμα χειρότερες στιγμές; Όταν φτάσουμε με το καλό σενάριο σε μια άλλη πλευρά από ετούτη, τότε που θα έχουν τελειώσει όλα, όλοι θα μοιραστούν και θα μοιράζονται τη μνήμη ετούτης  της εποχής, και για ορισμένους πώς ήταν δηλαδή να είσαι δέκα χρονών και εγκλεισμένος στο σπίτι σου, την άνοιξη του 2020. Κυρίως οι μικροί μας φίλοι  θα  θυμούνται την πανδημία διαφορετικά, θα έχουν διατηρήσει μέσα τους διαφορετικές λεπτομέρειες, αλλά όλοι μαζί, θα έχουν μια κοινή εμπειρία βουτηγμένη στο παρελθόν, γιατί όλοι την πέρασαν ταυτόχρονα, την ίδια εκείνη δύστροπη χρονική περίοδο.

Κλείνω τώρα το βίβλο ‘Space Invaders’ της Χιλιανής συγγραφέως Νόνα Φερνάντες (Εισαγωγή-Μετάφραση-Επίμετρο: Κώστας Αθανασίου. Εκδόσεις Gutenberg. Αθήνα, 2020),  τελειώνοντας την ανάγνωσή του,  που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη Χιλή το 2013. Η  συγκεκριμένη συγγραφέας (γεν. το 1971) της μακρυνής αυτής χώρας παρουσιάζει σοβαρές εμμονές με τα θέματα της λήθης, της μνήμης και των ονείρων. Ετούτο το βιβλίο της στην ουσία αποτελεί μια αναψηλάφηση και εξιστόρηση του τρόπου με τον οποίο δημιουργείται η συλλογική μνήμη κατά τη διάρκεια σοβαρών τραυματικών γεγονότων που λαμβάνουν χώρα βίαια και απρόσκλητα στους κόλπους της κοινωνίας. Η Φερνάντες εκεί μέσα παρουσιάζει τις πολυεπίπεδες και κατακερματισμένες αναμνήσεις μιας ομάδας νέων συμμαθητών κατά τη διάρκεια   της δικτατορίας του Πινοτσέτ στη Χιλή. Οι μαθητές που αποτελούν και τους κύριους χαρακτήρες του βιβλίου, είναι περίπου δέκα ετών, όταν η εν λόγω ιστορία που εμπεριέχει φυσικά και στοιχεία μυθοπλασίας,  εξελίσσεται  στο 1984. Ανεξάρτητα πάντως από την μικρή τους ηλικία, σε μελλοντικούς χρόνους εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι οι σκέψεις τους είναι πάντα επικεντρωμένες στην ίδια και μακρυνή εκείνη χρονική περίοδο, επιδιώκοντας να φτάσουν και να καταλήξουν  σε ένα νόημα με όλα αυτά που θυμούνται και μέσω των διαθέσιμων αποδεικτικών στοιχείων που έχουν να διαπιστώσουν μόνοι τους τι ακριβώς έχουν μάθει από τότε και τι ακόμα δεν έχουν μάθει, γνωστού όντος ότι οι άνθρωποι θυμούνται αρκετά πράγματα με διαφορετικούς τρόπους.

 

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει, ούτε καν υπαινίσσεται,  ότι η επιδρομή του  COVID-19 μπορεί να συγκριθεί με μια αυταρχική στρατιωτική δικτατορία και μια πλήρη κατάρρευση της δημοκρατίας που συνέβη δεκαετίες πριν σε μια χώρα της Λατινικής Αμερικής, ούτε ότι αυτή η πανδημία του κορονοϊού θα συνεχιστεί για δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια! Απλώς μπορούμε να προχωρήσουμε στην υπόθεση πως υπάρχει κάποια ομοιότητα μεταξύ των δύο κατά τη διάρκεια του σχηματισμού της συλλογικής μνήμης λόγω ενός πραγματικά έντονα τραυματικού γεγονότος. Και κατά κάποιο τρόπο, κατά τη διάρκεια όλου του άγχους και του φόβου που βιώνουμε και αντιμετωπίζουμε σε μια τόσο απρόβλεπτη και απροσδόκητη κατάσταση, υπάρχει κάτι αόριστα παρηγορητικό όταν γνωρίζουμε πως και όλοι οι άλλοι, πέρα από εμάς, ασχολούνται επίσης με κάποια εκδοχή του ίδιου πράγματος, σε μικρότερο βέβαια ή μεγαλύτερο βαθμό. Αυτή είναι  η περίπτωση της Μαλδονάδο, του Σούνιγα, και των φίλων τους, όπως ξετυλίγεται μέσα στο κείμενο  του ‘Space Invaders’,  ίσως επειδή σε μεγάλο βαθμό τα  παιδιά είναι πιο πιθανό να αισθάνονται  τον εαυτό τους  μέρος μιας ευρύτερης συλλογικότητας, συγκριτικά με τους ενήλικες.

Παρ’ όλο που είναι ασυνήθιστο για ένα τόσο σύντομο μυθιστόρημα να κερδίσει πολλαπλά βραβεία και επαίνους, ακόμη και έτσι, το σύντομο βιβλίο της Φερνάντες αποτελεί  μια πλήρως διαμορφωμένη εμπειρία ανάγνωσης για ένα γεγονός πολύ μακρυνό αλλά με πολλαπλές απώτερες επιπτώσεις στη μνήμη και  τα όνειρα, απότοκα του παιδικού τραύματος. Αποτελεί και τη σύνθεση της συλλογικής μνήμης μιας γενιάς σε περιόδους έντονου κοινού τραύματος και λαμβάνει χώρα σε μια μετέπειτα διαμορφωτική εποχή. Κι’ όταν οι καιροί είναι δύσκολοι, η μνήμη και τα όνειρα τείνουν να αλληλεπικαλύπτονται ολοένα και περισσότερο από το συνηθισμένο. Η Νόνα Φερνάντες ανήκει σε μια γενιά συγγραφέων στη χώρα που έγινε γνωστή  από την αφήγηση   των   άλυτων τραυμάτων της δικτατορίας και των  αντιφάσεων  μιας χώρας που συνέχισε να εφαρμόζει τις πολιτικές του στρατιωτικού καθεστώτος και κατά τη διάρκεια της   δημοκρατικής της μετάβασης.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here