Οικογενειακή επανένωση ασυνόδευτων ανηλίκων: Εκεί που η Ευρωπαϊκή Ενωση εκτίθεται ανεπανόρθωτα

 

 

Ασυνόδευτοι ανήλικοι που φθάνουν στην Ελλάδα και με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία δικαιούνται να επανενωθούν με μέλη της οικογένειάς τους σε κάποιο άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ, μέσω της διαδικασίας Δουβλίνο ΙΙΙ. Τα στοιχεία της εξίσωσης είναι απολύτως «πολιτικά ορθά».

Αρα, δεν θα φανταζόταν κάποιος ότι ενδεχομένως υπάρχει πρόβλημα. Κι όμως… Τα κράτη-μέλη δημιουργούν, συνήθως, σειρά εμποδίων με υπερβολικές απαιτήσεις αποδεικτικών στοιχείων, ανομοιογενή ερμηνεία των νομικών διατάξεων, εσκεμμένες καθυστερήσεις, παραβίαση της αρχής του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού.

Για παράδειγμα, αν και τα παιδιά προέρχονται από χώρες πολέμου -κυρίως Συρία και Αφγανιστάν-  κράτη-μέλη της ΕΕ, προκειμένου να τα παρεμποδίσουν να επανενωθούν με τις οικογένειές τους, ζητούν επικυρωμένες από επίσημες αρχές (που δεν λειτουργούν) ληξιαρχικές πράξεις γέννησης  και επικυρωμένα από επίσημες αρχές (που δεν υπάρχουν) έγγραφα που αποδεικνύουν συγγενικές σχέσεις…

Εμμεσες αποδείξεις, όπως γραπτές δηλώσεις, οικογενειακές φωτογραφίες και άλλα αποδεικτικά στοιχεία ή οι φόρμες αξιολόγησης του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού που παρέχουν πληροφορίες για οικογενειακούς δεσμούς, από άλλα κράτη αναδοχής γίνονται δεκτά και από άλλα κράτη απορρίπτονται.

Τα παιδιά υποβάλλονται επανειλημμένα σε μακρές διαδικασίες αποδεικτικών στοιχείων -όπως οι έλεγχοι DNA και οι επεμβατικές εξετάσεις για τον προσδιορισμό ηλικίας- σε περιπτώσεις που δεν είναι απαραίτητο, καθώς υπάρχουν άλλα ισχυρότερα στοιχεία διαθέσιμα.

Η όλη διαδικασία, από την άφιξη στην Ελλάδα έως ότου πραγματοποιηθεί η μεταφορά, ανέρχεται σε 16 περίπου μήνες… Σε αυτό το διάστημα, κάποια παιδιά μπορεί να έχουν ενηλικιωθεί. Τι συμβαίνει τότε; Αν και για την καθυστέρηση ευθύνονται οι χρονοτριβές στις ελληνικές αρχές (λόγω ελλείψεων ανθρώπινου δυναμικού και πόρων), αλλά κυρίως οι περίπλοκες, αποτρεπτικές, διοικητικές πρακτικές των κρατών υποδοχής, τα παιδιά μπορεί τελικά να απελαθούν… ως ενήλικοι.

Για παράδειγμα, ανήλικος που έφθασε στην Αυστρία από την Ελλάδα μετά από Οδύσσεια ενάμισι χρόνου, επειδή -όταν εισήλθε στο ανάδοχος κράτος για να επανενωθεί με την οικογένειά του- είχε ενηλικιωθεί, κρατήθηκε σε στρατόπεδο και απελευθερώθηκε μετά από μακρές νομικές διαδικασίες.

Σε άλλη  περίπτωση, οι αρχές της Νορβηγίας απέλασαν στη χώρα προέλευσης ανήλικο, ο οποίος -όταν έφθασε στο έδαφός της από την Ελλάδα για να επανενωθεί με την οικογένειά του- είχε πλέον ενηλικιωθεί… Οι μακρές διαδικασίες για την ολοκλήρωση της οικογενειακής επανένωσης, η αδημονία του παιδιού να συναντήσει την οικογένειά του, κατέληξαν σε μια παράνομη πρακτική, με προκάλυμμα νομιμοφάνειας…

Ελλάδα: Η χώρα με τον μεγαλύτερο συντελεστή αιτούντων άσυλο ανά κάτοικο στην ΕΕ

Τα παιδιά, αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα, αποτελούν το 37% των συνολικών αφίξεων στη χώρα. Συγχρόνως, ένας αυξανόμενος αριθμός παιδιών ταξιδεύουν μόνα τους, χωρίς γονέα ή νόμιμο κηδεμόνα, με μοναδικό σκοπό να επανενωθούν με μέλη της οικογένειάς τους που ήδη κατοικούν σε κράτη-μέλη της ΕΕ. Είναι χαρακτηριστικό ότι μεταξύ Ιανουαρίου 2016 και Νοεμβρίου 2018 καταγράφηκαν επίσημα 17.199 αφίξεις ασυνόδευτων παιδιών στην Ελλάδα. Μετά την αιφνίδια αύξηση των αιτήσεων ασύλου μετά το 2016, η Ελλάδα έχει καταστεί η χώρα με το μεγαλύτερο συντελεστή αιτούντων άσυλο ανά κάτοικο, μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ.

Και ενώ για τις διαδικασίες οικογενειακής επανένωσης απαιτείται στενή συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών (εν προκειμένω μεταξύ της Ελλάδας και των κρατών αναδοχής) η συνεργασία είναι περιορισμένη και το κύριο βάρος φέρει το κράτος αποστολής (η Ελλάδα). Επιπλέον, όπως διασπιστώνεται από την ερευνητική μελέτη της ΜΚΟ PRAKSIS (που έχει διαχειρισθεί από το 2014, 14 ξενώνες για ασυνόδευτους ανήλικους) σε συνεργασία με την φιλανθρωπική οργάνωση Safe Passage (που προσφέρει νόμιμες οδούς σε πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο στην Ευρώπη μέσω νομικών ενεργειών και πολιτικής συνηγορίας), τα κράτη μέλη ποσώς απέχουν από τη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος των παιδιών και της προστασίας του δικαιώματός τους σε οικογενειακή επανένωση.

Δημιουργούν, συνήθως, σειρά εμποδίων με υπερβολικές απαιτήσεις αποδεικτικών στοιχείων και ανομοιογενή ερμηνεία των νομικών διατάξεων. Στην  Ελλάδα κύριο πρόβλημα είναι οι καθυστερήσεις λόγων περιορισμένου ανθρώπινου δυναμικού, ενώ κοινή συνισταμένη αποτελούν οι πολύπλοκες και υπερβολικά χρονοβόρες διοικητικές πρακτικές και διαδικασίες απόδειξης.

Ταυτότητα της έρευνας

Η ερευνητική μελέτη, που κατέληξε στα παραπάνω συμπεράσματα, είναι προϊόν της συνεργασίας του Safe Passage με την PRAKSIS σε περίπλοκες περιπτώσεις ασυνόδευτων ανηλίκων  από το 2016 έως το 2018.

Η ΜΚΟ PRAKSIS από τον Ιανουάριο 2014 – Απρίλιο 2018 φιλοξένησε 2.636 ασυνόδευτα παιδιά σε ξενώνες. Εως τις 20 Απριλίου 2018 (οπότε και τερματίζεται η χρονική περίοδος λήψης και ανάλυσης των στοιχείων) είχαν γίνει δεκτές από τα κράτης υποδοχής οι μισές περίπου υποθέσεις (58%), ήταν εκκρεμείς το 15%,  είχε απορριφθεί το 6% και είχε κλείσει το 4% των υποθέσεων, διότι τα παιδιά δεν άντεξαν την πολύμηνη και αβέβαια αναμονή και κατέφυγαν σε παράτυπες διαδικασίες για να επανενωθούν με τις οικογένειές τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτό το 4% αφορά υποθέσεις παιδιών με μακροχρόνια αναμονή και συνεχή πισωγυρίσματα και επανεξέταση της υπόθεσής τους.

Στις 15 Δεκεμβρίου 2018 οι ασυνόδευτοι ανήλικοι στη χώρα μας ανέρχονταν σε 3.881 άτομα. Με δεδομένο ότι σε όλη τη χώρα λειτουργούν μόνον 1.219 θέσεις σε 54 ξενώνες που λειτουργούν ΜΚΟ και σε πέντε διαμερίσματα ημι-ανεξάρτητης διαβίωσης, συμπεραίνεται ότι μόλις το 1/3 των παιδιών αυτών έχουν πρόσβαση σε κατάλυμα με μακροπρόθεσμη προοπτική. Τον Δεκέμβριο 2018, 2.094 παιδιά ζούσαν εκτός μόνιμων καταλυμάτων και χωρίς προσωρινή στέγη…

Το Safe Passage είναι μια μη κερδοσκοπική φιλανθρωπική οργάνωση που γεννήθηκε το φθινόπωρο 2015 στον άτυπο καταυλισμό του Calais, για τον εντοπισμό ασυνόδευτων παιδιών που θα μπορούσαν να είναι επιλέξιμα για οικογενειακή επανένωση στο πλαίσιο του «Δουβλίνο ΙΙΙ». Νομικοί από τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τελικά κατήγγειλαν -με επιτυχία- την αποτυχία των βρετανικών και γαλλικών αρχών να τηρήσουν τις υποχρεώσεις τους βάσει του Δουβλίνο ΙΙΙ και να διασφαλίσουν τα δικαιώματα των ασυνόδευτων ανηλίκων. Το έργο της οργάνωσης επεκτάθηκε στη συνέχεια στην Ελλάδα και την Ιταλία, όπου η οργάνωση συνέχισε να ανοίγει και να ενισχύει διόδους οικογενειακής επανένωσης σε συνεργασία με δικηγόρους και τοπικές ΜΚΟ.

Συστάσεις ενόψει του Κανονισμού Δουβλίνο ΙV

Η εις βάθος επισήμανση και ανάλυση των τρωτών σημείων και των ελλείψεων του συστήματος του Δουβλίνο ( ενόψει και του νέου Κανονισμού Δουβλίνο) οδήγησε τις δυο οργανώσεις στην κατάθεση συστάσεων σε ευρωπαϊκό, διακρατικό, επίπεδο. Η ενημέρωση στις Βρυξέλλες ήδη έγινε, ενώ είναι προγραμματισμένη και ενημέρωση των Ελλήνων ευρωβουλευτών μετά τις επικείμενες εκλογές.

Συστάσεις, όμως, έχουν συνταχθεί και για τις πρακτικές σε εθνικό επίπεδο, ώστε -όπως αναφέρεται στη σχετική μελέτη- «να διασφαλισθεί η ταχεί πρόσβαση στον μηχανισμό οικογενειακής επανένωσης, να επιταχυνθούν οι χρονικές προθεσμίες και να λαμβάνονται υπόψη το βέλτιστο συμφέρον και οι ειδικές ανάγκες των παιδιών».

Με άλλα λόγια, τα κράτη-μέλη της ΕΕ καλούνται να επανεξετάσουν την πολιτική τους στο θέμα της οικογενειακής επανένωσης των ασυνόδευτων ανηλίκων. Ενα θέμα ιδιαιτέρως ευαίσθητο, μέσα στο ίδιο το προσφυγικό θέμα, που έρχεται -χωρίς καμία αμφισβήτηση- να δείξει σε ποιο βαθμό η Ευρώπη τηρεί στοιχειωδώς όσα επικαλείται.

Μ. Δεληθανάση

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here