Ο πολιτισμός των ‘Νουράγκι’ στη Σαρδηνία, ως πιθανό τμήμα του αντίστοιχου Μυκηναϊκού!

 

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

Το μακρύ ταξίδι του πολιτισμού  των ‘νουράγκι’, ξεκινά γύρω στο 1600 π.Χ., και γεννήθηκε από την πολύπλευρη  συνάντηση που έλαβε χώρα ανάμεσα σε ανθρώπους της Μεσογειακής λεκάνης διαφορετικών πολιτισμών, στο έδαφος της Σαρδηνίας, εκεί όπου δημιουργήθηκε αυτή η αδιαμφισβήτητη πολυπολιτισμική σύντηξη. Ήταν μια περίοδος κατά την οποία η κοινωνία της Σαρδηνίας μεταμορφώθηκε και οι κάπως ειρηνικοί άνθρωποί της άρχισαν να παρουσιάζουν μια περισσότερο πολεμική στάση. Ο χαλκός, ο οποίος έως τότε είχε χρησιμοποιηθεί σχετικά λίγο, τώρα άρχισε να κυκλοφορεί ελεύθερα στη Σαρδηνία, κάτι που αποδεικνύεται από τα πολυάριθμα αρχαιολογικά ευρήματα των μαχαιριών και των βελών. Αυτή η ριζοσπαστική αλλαγή υποδηλώνει, κατά πάσα πιθανότητα, την άφιξη κύματος νέων κατοίκων στο νησί, οι οποίοι  ενδεχομένως προσελκύστηκαν από τους ορυκτούς πόρους της γης, και οι οποίοι πιθανώς έφεραν νέες δεξιότητες και πιο προηγμένες τεχνικές, άγνωστες στη Σαρδηνία μέχρι την εποχή εκείνη. Οι νεοφερμένοι ήταν ινδοευρωπαϊκής προέλευσης, σε σύγκριση με τα οστά των προηγούμενων  κατοίκων που φαίνεται πως ήταν ευρω-αφρικανικοί.

Σε ολόκληρη την έκταση της Σαρδηνίας, υπάρχουν κάπου επτά χιλιάδες τέτοιες δομές. Η φωτογραφία των Νουράγκι που φαίνονται στο βάθος, είναι παρμένη κοντά στον ονομαζόμενο ‘Βράχο του Ελέφαντα’, λίγη απόσταση από την κωμόπολη Καστελσάρντο.

Τα πρώτα νουράγκι (nuraghes) χτίστηκαν γύρω στο 1500 π.Χ. Η λέξη ‘nuraghe’ προέρχεται από μια αρχαία ρίζα ‘nur’ που σημαίνει ένας ‘κοίλος σωρός’. Τα νουράγκι είναι περικομμένοι με μια έννοια κωνικοί πέτρινοι πύργοι με κυκλική βάση, που χτίστηκαν με στοίβαγμα τεράστιων ογκόλιθων, εναποθέτοντας τον ένα πάνω στον άλλο. Το εσωτερικό του πύργου έχει δομή θόλου (ψευδοροφής) και χτίστηκε από επικαλυπτόμενες κυκλικές σειρές από πέτρες, με την κάθε επόμενη προς τα πάνω σειρά να προεξέχει ελαφρώς προς τα μέσα σε σύγκριση με την υποκείμενη. Χάρη στην ομοιόμορφη κατανομή των βαρών, τα νουράγκι κατάφεραν να παραμείνουν όρθια για 3.500 χρόνια χωρίς τη χρήση οποιουδήποτε είδους τσιμέντου ή άλλου συνεκτικού υλικού. Η πλειοψηφία των επτά χιλιάδων περίπου νουράγκι που βρίσκονται σήμερα στη Σαρδηνία, είναι συνήθως απλές τέτοιες κατασκευές. Παρουσιάζονται ως ένας ενιαίος πύργος με είσοδο στη βάση, με ένα μεγάλο εσωτερικό θάλαμο, αρκετές κόγχες και μια σκάλα σκαλισμένη στους εσωτερικούς τοίχους, που οδηγεί στην κορυφή του πύργου.

Ότι διασώθηκε, σήμερα, από εσωτερική σκάλα που οδηγούσε στο ανώτερο επίπεδο.

Υπάρχουν επίσης και πολλά πιο σύνθετα νουράγκι με πολλαπλούς πύργους που συνδέονται όλοι με τον κεντρικό. Αυτές οι πολεμικές κατασκευές ήταν φρούρια με πολλές αίθουσες, καθώς και διαδρόμους, σκάλες και πεζοδρόμια, όπως για παράδειγμα στο συγκρότημα Σου Νουράξι (Su Nuraxi) στο Μπαρουμίνι, ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της Ουνέσκο. Τα νουράγκι βρίσκονται συνήθως στην κορυφή ενός λόφου ή στην άκρη ενός οροπεδίου, αλλά πάντα σε μια θέση η οποία κυριαρχεί στη γύρω περιοχή δεδομένου ότι αυτές οι οχυρωμένες κατασκευές χρησιμοποιήθηκαν και για αμυντικούς σκοπούς. Όμως, λαμβανομένου υπόψιν  ότι το νησί της Σαρδηνίας βρίσκεται μακριά από την ηπειρωτική χώρα της ιταλικής χερσονήσου και τα άλλα νησιά της Μεσογείου, κάποιος μπορεί πραγματικά να αναρωτηθεί τι ήταν εκείνο που έκανε τους ανθρώπους της να κατασκευάσουν ένα τόσο εκτεταμένο ‘αμυντικό’ σύστημα. Αυτοί οι άνθρωποι στο πέρασμα των αιώνων, είχαν αναπτύξει ισχυρή πολιτισμική ταυτότητα, και  οργανώθηκαν σε φυλές και οικογένειες. Ήταν νομάδες, αλλά και αγρότες, αλλά κυρίως περιπλανώμενοι ποιμένες και, από ιστορικής πάντοτε πλευράς, τα μέλη των  ποιμενικών κοινωνιών ήταν πάντα και πολεμιστές μαζί, αφού ένας βοσκός χρειάζεται απαραίτητα βοσκότοπους για τα κοπάδια του, και συχνά πρέπει να πολεμήσει με τους γείτονές του για σε ένα κομμάτι εύφορης γης όπου θα βοσκήσουν τα ζώα του. Αυτό πιθανότατα σήμαινε ότι οι συγκρούσεις μεταξύ διαφορετικών φυλών, ή ακόμη και μεταξύ οικογενειών, δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο στο νησί της Σαρδηνίας. Επομένως, εδώ έχουμε να κάνουμε με μια βουκολική κοινωνία που οργανώνεται σε μικρές ιεραρχικές κοινότητες, υπό την ηγεσία ενός ποιμένα, ο οποίος ήταν φυλετικός ηγέτης με θρησκευτικές, πολιτικές και στρατιωτικές δυνάμεις και εξουσίες. Ο επικεφαλής ποιμένας, ζούσε στο νουράγκι του, και το χωριό αυξανόταν γύρω του σταδιακά. Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα ενός τέτοιου χωριού στις μέρες μας εξακολουθεί να είναι ορατό στο Μπαρουμίνι, (Barumini), όπου  ένα σύμπλεγμα από καλύβες, περιφράξεις και κτιριακές δομές κάθε είδους, περιέβαλαν  το μεγαλοπρεπές νουράγκι, το σπίτι τουτέστιν του ηγέτη ποιμένα.

Στην ίδια περιοχή, της Σάντα Κριστίνα, έρχονται στο φως ολοένα και κανούργιες δομές
νουράγκι, αλλά τελευταία οι τοπικοί αρχαιολόγοι παραπονούνται για έλλειψη
σχετικών κονδυλίων ώστε να μπορέσουν να συνεχίσουν το έργο τους. Κάποιοι
ισχυρίζονται πως εργάζονται αμισθί!

Ο πολιτισμός των νουράγκι, στην περίοδο του Χαλκού και του Σιδήρου,  (2300-500 π.Χ.) έχει κερδίσει το ενδιαφέρον των μελετητών, σε θέματα που αφορούν την προϊστορία της Μεσογείου. Στο επίκεντρο όλων αυτών, βρίσκεται  η εμφάνιση κοινωνικής πολυπλοκότητας, η ανάπτυξη των εμπορικών δικτύων της Μεσογείου και οι συνέπειες της αποικιοκρατίας στους ιθαγενείς πολιτισμούς. Το όνομα, όπως είπαμε, προέρχεται από τους πελώριους, πέτρινους πύργους, με θολωτούς εσωτερικούς θαλάμους, τα νουράγκι, μοναδικά ευρήματα στη Σαρδηνία, αλλά φαίνεται πως ομοιάζουν αρκετά με κάποιους πύργους στην Κορσική και παρεμφερείς επίσης σχηματισμούς στις Βαλεαρίδες νήσους και στη Σκωτία.  Η υπάρχουσα βάση δεδομένων για την αρχαία κοινωνία των νουράγκι, εξακολουθεί να παραμένει ανεπαρκής σε πολλούς κρίσιμους τομείς, και πολύ λίγοι από αυτούς τους επτά περίπου χιλιάδες τέτοιους σχηματισμούς έχουν εξερευνηθεί πλήρως, ακόμα και σήμερα. Κάποιες ανασκαφές που ξεκίνησαν το 1985, στην  δυτική και κεντρική   Σαρδηνία, άρχισαν να καλύπτουν κάπως το κενό πληροφόρησης, αλλά όχι πλήρως. Οι αναλύσεις των σχηματισμών, αποκάλυψαν ένα υφιστάμενο πρότυπο οικισμών και συνοδών τάφων. Κατά κύριο λόγο χρησιμοποιήθηκαν ως κατοικίες, αλλά έχοντας ενσωματωμένες και  κάποιες αμυντικές ιδιότητες. Υπολείμματα οστών από ελάφια και αιγοπρόβατα ευρέθησαν αρκετά σε αυτές τις δομές, δείχνοντας έτσι το ενδιαφέρον των κατοίκων εκείνων για το κυνήγι και την κτηνοτροφία, το γάλα και τα μαλλιά των ζώων. Κάποια εργαλεία γεωργικά, παραπέμπουν στην καλλιέργεια δημητριακών, ενώ η διακοσμημένη αγγειοπλαστική, στη φύλαξη αγαθών. Η Εποχή του Σιδήρου παρουσιάζει μια περίοδο αστάθειας και αλλαγής στη Σαρδηνία, μεγάλο μέρος της οποίας σχετίζεται με τη φοινικική παρουσία, κατά την οποία πολλοί χώροι καταστράφηκαν, ενώ  εντατικοποίησαν παράλληλα το εμπόριο.

Τα πιο διακριτά, όμως, ίχνη της προϊστορίας της Σαρδηνίας είναι οι κωνικοί πέτρινοι πύργοι της Εποχής του Χαλκού, τα νουράγκι. Αποτελούμενοι από αρκετούς ορόφους σε ύψος και με εξωτερική διάμετρο δέκα ή περισσότερων μέτρων, αυτές οι μαζικές κατασκευές είναι κατασκευασμένες από μεγάλους όγκους τοπικής πέτρας, συνήθως βασάλτη ή γρανίτη.  Όπως είπαμε παραπάνω,   αρκετοί  από αυτούς τους πύργους βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλο το νησί και σε αρκετές περιπτώσεις εξακολουθούν να είναι αξιοθαύμαστα άθικτοι. Τυπικά, έχουν σχήμα κώνου, με αποκομμένη και οριζόντια την πάνω επιφάνεια, ενιαία είσοδο σε έναν κυκλικό θάλαμο, μέσης διαμέτρου περίπου τεσσάρων μέτρων, με θολωτή οροφή και εσωτερική σκάλα που παρέχει πρόσβαση σε ένα άλλο όροφο ή σε κάποιο μπαλκόνι ή εξέδρα  στον τελευταίο όροφο της δομής. Ο αριθμός, το μέγεθος και η εντόπισή τους σε εξέχουσες τοποθεσίες, κάνουν αυτά τα μνημεία αναγκαστικά χαρακτηριστικά και του σύγχρονου τοπίου της Σαρδηνίας. Όπως επιμένουν οι κοινωνιολόγοι και οι  γεωγράφοι, η αίσθηση των ανθρώπων για τον κόσμο, αναδύεται μέσα από τις εμπειρίες που βιώνουν. Η αρχιτεκτονική, που βρίσκεται σε άμεση σχέση με το χώρο, βοηθά σημαντικά να εκφραστούν  οι αντιλήψεις του κόσμου, αλλά και να επηρεαστούν αναλόγως. Ενώ η δημιουργία ενός εμβληματικού μνημείου μπορεί να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τις αρχικές απόψεις εκείνου του κόσμου και τις κανονιστικές διατάξεις των δημιουργών του, η ιστορία του μνημείου, όμως,  δεν τελειώνει εκεί, αφού σε μεταγενέστερες περιόδους, το μνημείο, ως εδραιωμένος πλέον χώρος χωρίς εμπόδια από τις όποιες προθέσεις και λεπτομέρειες της δημιουργίας του, θα συνεχίσει να επηρεάζει τις καθημερινές ανθρώπινες πολιτιστικές πρακτικές. Τα δεδομένα σχετικά με την παρουσία των νουράγκι, προέρχονται από εκατό χρόνια ανασκαφών και διάσπαρτες και επισταμένες έρευνες που έγιναν έως τώρα σε ολόκληρη τη Σαρδηνία.

Χαρακτηριστικό καταπράσινο τοπίο οροπεδίου της Κεντρικής Σαρδηνίας.

 

Τα νουράγκι ήταν κατοικίες, αν και το τεράστιο μέγεθος και η στιβαρή και τρομερή τους  εμφάνιση υποδηλώνουν και έναν αμυντικό, ταυτόχρονα,  ρόλο. Τα πρώτα νουράγκι, οι δομές δηλαδή ενός απλού πύργου, εμφανίστηκαν στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, στη δεύτερη χιλιετία π.Χ., φτάνοντας στο απόγειό τους στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού με τις πολύπλοκες πολυώροφες κατασκευές. Μέχρι τότε, ο απλός πύργος νουράγκι, ήταν η κύρια μορφή της εγχώριας αρχιτεκτονικής. Διάσπαρτα μέσα στο τοπίο, συχνά σε στρατηγικές θέσεις,  η γενικότερη διευθέτηση των νουράγκι υποδηλώνει τόσο τον αυτόνομο έλεγχο του άμεσου περιβάλλοντος κάθε πύργου, όσο και την εθελοντική συμμετοχή σε ένα ευρύτερο τοπικό κοινωνικό δίκτυο. Η γεωγραφική παρουσία και συμμετοχή ορισμένων από τα νουράγκι σε τεράστια συμπλέγματα, αποτελεί επίσης ένδειξη για κάποια μορφή κοινωνικής διαστρωμάτωσης.

Τα διαθέσιμα στοιχεία για τη δραστηριότητα στα νουράγκι αμέσως μετά τη προηγούμενη εποχή, όταν δηλαδή το νησί κυβερνιόνταν από τους Καρχηδόνιους,  από τα τέλη του 6ου έως τον 3ο αι. π.Χ. , είναι αμφιλεγόμενα και αντικρουόμενα, γιατί πιθανώς η συγκεκριμένη περίοδος ήταν μια περίοδος ανακατατάξεων. Κατά καιρούς, πάντως, κάποια από αυτά μετατράπηκαν σε κέντρα λατρείας. Υπό το φως της γενικότερης μείωσης του κοινωνικού ρόλου των νουράγκι, είναι εξίσου πιθανό ότι αυτές οι θέσεις λατρείας να μαρτυρούν τη μειωμένη σημασία των εν λόγω δομών ως επιβεβαίωση της ισχύος των ιδιοκτητών τους.

Η δραστηριότητα στα νουράγκι κατά τη ρωμαϊκή περίοδο είναι πολύ πιο τεκμηριωμένη απ’ ότι στην περίοδο των Καρχηδονίων.  Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι η ρωμαϊκή κατοχή διήρκεσε πολύ περισσότερο (238 π.Χ. – 455 μ.Χ.), κατά τη διάρκεια της οποίας ακόμη και μεμονωμένες περιοχές εμπλέκονταν ενεργά στην οικονομία της εν λόγω αυτοκρατορίας. Η επαναχρησιμοποίηση αυτών των δομών κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής περιόδου έλαβε διάφορες μορφές, ενώ κυριαρχούσαν σε μεγάλο βαθμό οι οικιστικές λειτουργίες. Περιστασιακά ένα μέρος της δομής χρησιμοποιήθηκε και ως σιταποθήκη. Η χρήση τους για ταφή νεκρών είναι σπάνια, αλλά όχι άγνωστη. Πολύ συχνότερα από ότι στην προηγούμενη περίοδο, η αρχική δομή ή τροποποιήθηκε ή προστέθηκαν ευθύγραμμοι τοίχοι για να δημιουργηθεί μια μορφή έπαυλης. Η ρωμαϊκή κατοχή, για πολλούς, δεν ήταν μια εκμετάλλευση των ντόπιων, αλλά αντίθετα περιλάμβανε την επιβολή ενός νέου τρόπου ζωής που θα  συνδυαζόταν με τον ήδη υπάρχοντα στο νησί. Για μερικούς, όμως,  αποτελούσε μια μορφή ‘ιδεολογικού βομβαρδισμού’ των λαών της Σαρδηνίας από τη ρωμαϊκή κουλτούρα.

Κατά την πρώιμη μεσαιωνική περίοδο, η έντονη μείωση του πληθυσμού και η παρακμή των παράκτιων πόλεων είχαν ως αποτέλεσμα την ανανέωση της θέσεως των νουράγκι σε συγκεκριμένες θέσεις. Στην πραγματικότητα, από τον έκτο έως τον όγδοο αιώνα μ.Χ. βρέθηκαν στα νουράγκι μεσαιωνικά κεραμικά τα οποία μόνο τα τελευταία χρόνια αναγνωρίστηκαν ως μεσαιωνικά. Παρ’ όλο που η μεσαιωνική περίοδος ήταν λιγότερο εκτεταμένη από τη ρωμαϊκή περίοδο, σε απόλυτους όρους, οι οικιακές και νεκροταφικές δραστηριότητες σημειώθηκαν στα νουράγκι τη μεσαιωνική περίοδο.

Οι καλύτερες ενδείξεις για τη σημασία των νουράγκι αυτή την περίοδο είναι το έντονο ενδιαφέρον που έδειξε η Εκκλησία, δίνοντας σε κάποια από αυτά χριστιανικά ονόματα. Τοποθετώντας τους πρώτους ναούς κοντά στις γνωστές  τοποθεσίες των νουράγκι, ο απώτερος και ουσιαστικότερος στόχος της ήταν σαφώς η ομαλή μεταφορά των αλληλεπιδράσεων από τις παλαιότερες δομές στις νέες και, κατ’ επέκταση, από παλαιότερες κοινωνικές πρακτικές σε καινούργιες που εμφορούνταν πλέον από χριστιανικά ιδεώδη. Έτσι, για κάποιους, ο κυκλικός θάλαμος των νουράγκι σε συνδυασμό με τη θολωτή τους οροφή, ίσως να ήταν η πηγή της έμπνευσης, στη συνέχεια, της γενικότερης μορφής των εκκλησιών. Ορισμένες από τις πέτρες που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή εκκλησιών,  προήλθαν αναμφίβολα από τα νουράγκι.

Φυσικά καθημερινά και προστίθεται καινούργια γνώση, με τη   σύγχρονη αξιοποίηση του παρελθόντος να έχει οδηγήσει σε μια ακόμη επανεφεύρεση αυτών των προϊστορικών αρχιτεκτονικών δομών.   Στην καλύτερη περίπτωση, η αντίληψή τους ως πολιτιστική κληρονομιά, σημαίνει μεγαλύτερη ανησυχία για την όσο το δυνατόν καλύτερη διαφύλαξή τους και ένας επιπλέον λόγος υπερηφάνειας για τους κατοίκους του νησιού. Στον δέκατο ένατο αιώνα σημειώθηκαν σοβαρές βλάβες στις συγκεκριμένες κατασκευές, με αποτέλεσμα τη θέσπιση νόμων για περίφραξη και προστασία αυτών. Η αυξημένη συνείδηση ​​της μοναδικότητας των πύργων περιόρισε, επίσης, κάποιες  ζημιές, όπως για παράδειγμα την κλοπή λίθων από τις μισο-καταστραμμένες ειδικά δομές. Ενώ, ειδικά στο Μεσαίωνα, τα νουράγκι λεηλατήθηκαν για τις πέτρες τους, τώρα απολαμβάνουν τον θαυμασμό των κατοίκων των περιοχών όπου βρίσκονται. Πολλά όμως απ’ αυτά  στις μέρες μας βρίσκονται δίπλα σε σύγχρονα κτίρια που κατασκευάστηκαν πριν από τη θέσπιση νόμων, ενώ σε μερικά άλλα κατοικούν και περιφέρονται βοσκοί. Συχνά,  καλύβες των βοσκών έχουν συνδεθεί με κάποιο τρόπο με ανοιχτούς χώρους που απαντούν νουράγκι, όπου φέρουν πρόβατα ή βοοειδή για βοσκή. Συνήθως όμως με την πάροδο του χρόνου δεν είναι εύκολη η πρόσβαση σε αυτά, ή τουλάχιστον με την ίδια ευκολία όπως παλιότερα. Στο παρελθόν, βεβαίως,  αποτελούσαν μέρος ενός δικτύου φυσικών και κοινωνικών χώρων, αλλά στις μέρες μας αποτελούν περισσότερο απομονωμένες κατά κάποιο τρόπο έννοιες που ενδιαφέρουν περισσότερο τους αρχαιολόγους και ιστορικούς. Πάντως, σε γενικές γραμμές τα νουράγκι παρά την αναμφίβολη αξία τους, είναι εκπληκτικά ανεκμετάλλευτα ακόμα από την τουριστική βιομηχανία του νησιού. Στα περισσότερα από αυτά, πρέπει να σημειώσουμε,  η πρόσβαση είναι εξαιρετικά δύσκολη για τους επισκέπτες, οι πληροφορίες που παρέχονται είναι λιγοστές και οι διευκολύνσεις  ελάχιστες, πέρα από κάποια φιλόδοξα καρτ ποστάλ των νουράγκι και του περιβάλλοντος καταπράσινου, συνήθως, χώρου.

Υπάρχουν όμως  μερικές  παρανοήσεις σχετικά με τα νουράγκι, όπως ας πούμε ότι  ήταν, είναι και θα είναι πάντα αντιπροσωπευτικά της κοινωνίας της Νουραϊκής περιόδου, στην οποία σίγουρα συμμετείχαν στη δημιουργία και την αναψυχή της Νουραϊκής κοινωνίας, στήριζαν τους τοπικούς τρόπους ζωής και τους επέτρεψαν να βιώσουν ευρείες κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. Είναι δύσκολο να φανταστούμε βεβαίως μια άλλη, νέα εποχή όπου τα νουράγκι  θα είναι και πάλι στενά συνδεδεμένα με τις καθημερινές πρακτικές. Ωστόσο, η συνεχής τους παρουσία πάνω από τέσσερις χιλιάδες χρόνια,  θα πρέπει να οδηγήσει  τους υπεύθυνους να εμποδίσουν  την κατάρρευσή τους από τον παντοδύναμο χρόνο και να εκμεταλλευτούν την παρουσία τους, γνωρίζοντας την ιστορία τους όχι μόνο αυτοί οι ίδιοι, αλλά  και οι συνεχώς αυξανόμενοι επισκέπτες του νησιού τους.

Πριν κλείσουμε το κείμενο, να τονίσουμε την ‘ελληνική παράμετρο’ στο συγκεκριμένο θέμα. Γύρω στον  14ο με 13ο αι. π.Χ., οι Μυκηναίοι, γνωρίζουμε,  αυξάνουν την παρουσία τους στην  Καλαβρία και τη Σικελία, ενώ θα ανακαλύψουν και το διπλανό νησί της   Σαρδηνίας, μια περιοχή  αρκετά πλούσια σε μεταλλεύματα. Τα σημερινά ‘νουράγκι’, σύμφωνα με κάποιους, δεν ήταν τίποτα άλλο παρά προϊστορικά ελληνικά μνημεία που χτίστηκαν σε όλο το έδαφος της  Σαρδηνίας. Σιγά-σιγά ανάμεσα στους Ιταλούς αρχαιολόγους, αρχίζει δειλά να επικρατεί η άποψη ότι πιθανόν  οι δομές αυτές να έγιναν από τους Μυκηναίους άποικους, και ότι η Σαρδηνία, κατά την εποχή των νουράγκι, αποτελούσε μέρος του Μυκηναϊκού κόσμου, δεδομένου ότι, πλην των άλλων σχετικών ενδείξεων,  τα εν λόγω ογκώδη προϊστορικά κτίσματα των νουράγκι, θυμίζουν έντονα τα επίσης γιγαντιαία οικοδομήματα της Αργολίδας.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here