Νίκη Ευελπίδου: Μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Ενα ιδιαίτερα περιγραφικό εγχειρίδιο που παρέχει τις βασικές γνώσεις για τις μεταβολές της στάθμης της θάλασσας, τους δείκτες μεταβολής, θαλάσσιας στάθμης και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για τη μελέτη τους. Πρόκειται για μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει τη θεωρία με τις μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται σε θέματα μεταβολών θαλάσσιας στάθμης.Το βιβλίο περιλαμβάνει μια εκτενή εισαγωγή στο θεωρητικό υπόβαθρο των μεταβολών της θαλάσσιας στάθμης, το ιστορικό τους, τις σύγχρονες μετρήσεις και των επιπτώσεών τους στην παράκτια ζώνη.Στο δεύτερο μέρος αναλύονται δείκτες μεταβολών στάθμης θάλασσας διαφορετικής προέλευσης και ακρίβειας. Γίνεται μια εις βάθος περιγραφή των μεθόδων αξιολόγησης και ερμηνείας των insitu ευρημάτων. Αναλύονται επίσης οι αποκλίσεις και τα προβλήματα για κάθε είδους δείκτη, καθώς και των διαφόρων μεθόδων ανάλυσης.Περιέχονται χρήσιμα παραδείγματα από μεταβολές στάθμης θάλασσας και φωτογραφικό υλικό δεικτών από την Μεσόγειο, αλλά ακόμα και από τον Ειρηνικό Ωκεανό.

Μιλάμε με τη Νίκη Ευελπίδου, συγγραφέα του βιβλίου «Μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης», εκδοτικός όμιλος ΙΩΝ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών.

-Συγχαρητήρια  για το βιβλίο σας με τίτλο «Μεταβολές θαλάσσιας στάθμης». Μιλήστε μας λίγο για αυτό, ποιο είναι το αντικείμενό του, ποιος είναι ο σκοπός του;

Το βιβλίο αυτό, αποτέλεσμα 10 ετών έρευνας, πραγματεύεται τις μεταβολές στάθμης θάλασσας 

Ο σκοπός του βιβλίου είναι η κατανόηση των μεταβολών της θαλάσσιας στάθμης με τη χρήση διαφόρων δεικτών (γεωμορφολογικοί, βιολογικοί, αρχαιολογικοί, κλπ.), αλλά και το πώς αυτές οι μεταβολές, άλλοτε σταδιακές και άλλοτε απότομες, έχουν επηρεάσει και μπορούν να επηρεάσουν τόσο την παράκτια ζώνη, όσο και τον άνθρωπο. Στο βιβλίο, παρουσιάζονται γεωμορφές όπως οι θαλάσσιες εγκοπέςκαι οι ακτόλιθοι, απολιθώματα, αλλά και αρχαιολογικά ευρήματα (π.χ. ιχθυοτροφεία), όπου κατανοώντας κανείς τι είναι, πού απαντώνται και πώς μελετώνται, μπορεί να ερμηνεύσει καλύτερα τη συμπεριφορά και αλληλεπίδραση του συστήματος θάλασσα/χέρσος αλλά και να ανακαλύψει πως έχει εξελιχθεί μια συγκεκριμένη περιοχή μέσα στο πρόσφατο γεωλογικό χρόνο.

Το βιβλίο σας αφορά μόνο στην Ελληνική πραγματικότητα; ή περιλαμβάνει παγκόσμια δεδομένα;

Οι μεταβολές στάθμης θάλασσας, που πραγματεύεται το βιβλίο, είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Κατά συνέπεια, ήταν απαραίτητη η συνολική του προσέγγιση, σε παγκόσμιο επίπεδο. Ειδικά το πρώτο μέρος που προσεγγίζει το φαινόμενο αυτό καθέ αυτό δεν εστιάζει σε μια περιοχή, αλλά στις μεταβολές ανά τον κόσμο, τα αίτια, τις επιπτώσεις και την κοινωνικο-οικονομική διάσταση του θέματος.

Το δεύτερο μέρος, που πραγματεύεται τους δείκτες μεταβολής στάθμης θάλασσας, περιλαμβάνει παραδείγματα και μεταφέρει εμπειρίες από τις πολύχρονες έρευνές μου σε νότια Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Αυστραλία. 

-Ένα στοιχείο του βιβλίου σας που ξεχωρίζει κανείς ξεφυλλίζοντας, είναι το φωτογραφικό υλικό του, αλλά και η πλούσια εικονογράφηση. Τι σας οδήγησε σε αυτή την προσέγγιση;

Πέρα από λάτρης της παράκτιας ζώνης, είμαι λάτρης και της φωτογραφίας. Έχω πλούσιο φωτογραφικό αρχείο, στο οποίο αποτυπώνονται ερασιτεχνικά τα ευρήματα των ερευνών μου και τα χαρακτηριστικά που μελετούσα κάθε φορά. Η πλειοψηφία των φωτογραφιών έχει ληφθεί βιαστικά, εν τω μέσω εργασιών που απαιτούσαν συγκέντρωση και αυτοπροστασία, ειδικά αυτές που αφορούν στον υποθαλάσσιο χώρο. 

Προσπάθησα μέσα από τη φωτογραφική αποτύπωση της πολύχρονης έρευνάς μου σε αυτόν τον υπέροχο και πλούσιο χώρο, να αντιστοιχίσω, όσο το δυνατόν, το θεωρητικό υπόβαθρο που δίνεται στο βιβλίο με φωτογραφικό υλικό, εικόνες αλλά και γραφήματα. Κάθε φωτογραφία κρύβει από πίσω της ένα χαμόγελο ανακάλυψης και έναν ενθουσιασμό αλλά και μια, γεωλογικής φύσεως, ιστορία που κλήθηκα να εξηγήσω. Είχα τη τύχη να εξερευνήσω τον παράκτιο και υποθαλάσσιο χώρο ενός μεγάλου μέρους της παράκτιας βραχώδους ζώνης.

Μέσω φωτογραφιών, ο αναγνώστης μπορεί να αναγνωρίσει για παράδειγμα έναν δείκτη θαλάσσιας στάθμης, και, διαβάζοντας το βιβλίο, μπορεί πλέον να αντιλαμβάνεται καλύτερα τι σημαίνει για την γεωλογική εξέλιξη της περιοχής.

Εξάλλου, πιστεύω ότι μια φωτογραφία είναι χίλιες λέξεις….

– Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε στη συγγραφή ενός τέτοιου βιβλίου;

Οι μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης, ως αντικείμενο έρευνας, με συνεπήρε με την πρώτη προσέγγιση. Ήταν όταν διάβασα το βιβλίο Sea level Changes – The last 20.000 years του αείμνηστου Paolo Pirazzoli, ενός μοναδικού ερευνητή στο είδος του, αλλά και Ανθρώπου. Κατάλαβα αμέσως ότι θέλω να ασχοληθώ ερευνητικά με αυτό το αντικείμενο. Ήρθα σε επικοινωνία με τον συγγραφέα. Από την πρώτη μας κιόλας συνάντηση, ήταν σαφές ότι για όσα χρόνια είχαμε στη διάθεσή μας θα είχαμε κοινή ερευνητική πορεία. Ο Paolo έγινε μέντοράς μου. Μετά από μια περίπου δεκαετία υπέροχου ταξιδιού στην έρευνα των μεταβολών στάθμης θάλασσας, θέλησα να καταγράψω αυτά που έμαθα. Θέλησα να μοιραστώ με τους φοιτητές μου, με τους νέους ερευνητές, αυτό το ταξίδι έρευνας και να μεταφέρω την αγάπη μου, τον ενθουσιασμό μου και το πάθος μου για αυτό το αντικείμενο. 

 

-Αντιλαμβάνομαι όμως ότι οι αλλαγές της στάθμης της θάλασσας είναι αργές διαδικασίες, σε σχέση με τον χρόνο ζωής ενός ανθρώπου. Πόσο στα αλήθεια μας επηρεάζει αυτό το φαινόμενο;

Όπως είπε και ο Αϊνστάιν, ο χρόνος είναι σχετικός. 

Πράγματι, η ζωή του ανθρώπου πάνω στη Γη, αποτελεί μία στιγμή σε γεωλογικό χρόνο. Πολλές γεωλογικές διεργασίες είναι ανεπαίσθητες μέσα στο σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα που ζει ο άνθρωπος. 

Όμως θα ήταν μεγάλο λάθος να θεωρήσουμε ότι οι μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης είναι εξίσου ανεπαίσθητες από τον άνθρωπο. Όπως αναφέρω και στο βιβλίο μου, οι μεταβολές αυτές μπορεί είτε να είναι αργές, είτε πολύ γρήγορες. Μάλιστα, ένα σεισμικό γεγονός μπορεί να προκαλέσει ανύψωση της χέρσου (πτώση της θαλάσσιας στάθμης) ή βύθιση της χέρσου (άνοδος στάθμης θάλασσας). Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το λιμάνι της Κεφαλονιάς, στο Πόρο, όπου μπορούμε να δούμε ένα βράχο, σαν μανιτάρι, ο οποίος έχει αποτυπωμένα πάνω του 2 σεισμικά γεγονότα με την μορφή θαλάσσιων εγκοπών. Η κατώτερη εγκοπή ήταν αποτέλεσμα του μεγάλου πρόσφατου σεισμού της Κεφαλονιάς το 1953 με αποτέλεσμα την ανύψωση της περιοχής 50 περίπου εκατοστά.

Κάποιες άλλες διεργασίες που μπορεί να έχουν λάβει χώρα πολύ αργά σε σχέση με την ανθρώπινη ζωή, έχουν και αυτές το ρόλο τους. Εξάλλου, μια πολύ μικρή μεταβολή της στάθμης της θάλασσας, μπορεί να επιφέρει σημαντικές αλλαγές στην παράκτια ζώνη, επηρεάζοντας τον άνθρωπο και τις δραστηριότητές του. 

-Το βιβλίο σας Μεταβολές στάθμης θάλασσας είναι το 9o. Όλα τα προηγούμενα έχουν θέμα τη γεωμορφολογία; Τι είναι αυτό που κάνει διαφορετικό το συγκεκριμένο;

Τα μέχρι τώρα βιβλία μου αφορούν κυρίως στη γεωμορφολογία, αλλά όχι μόνο. Έχω συν-γράψει βιβλία που άπτονται και άλλων γεω– περιβαλλοντικών θεμάτων, όπως είναι οι πλημμύρες και οι γεώτοποι. Αρκετά βιβλία μου αφορούν επίσης στα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών και σε θέματα ψηφιακής χαρτογραφίας.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του συγκεκριμένου βιβλίου, είναι η διεπιστημονικότητά του. Μπορεί να πραγματεύεται τις μεταβολές της θαλάσσιας στάθμης, αλλά η προσέγγιση του θέματος γίνεται μέσω της γεωλογίας, της γεωμορφολογίας, της βιολογίας, ακόμη και της αρχαιολογίας, έτσι ώστε να καλυφθεί το θέμα σφαιρικά.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here