«NDC και ξερό ψωμί» για το Ασφαλιστικό… Συντάξεις κάτω των 390 €, εργασία πέρα από τα 67 – Το πόρισμα της Επιτροπής «Σοφών»

 

Του ΝΑΣΟΥ ΧΑΤΖΗΤΣΑΚΟΥ

ΦΩΤΟ: EUROKINISSI (ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΖΩΝΤΑΝΟΣ)

 

«NDC και ξερό ψωμί»… Οι προτάσεις οι οποίες προκρίνονται μέσα από το πόρισμα της Επιτροπής Σοφών για τη δημιουργία ενός νέου Δημόσιου Ασφαλιστικού Συστήματος οδηγούν, μεταξύ άλλων, στην ενοποίηση όλων των ταμείων σε ένα φορέα – «μαμούθ», στη διαμόρφωση ενιαίων κανόνων εισφορών – παροχών και σε ακόμη πιο μειωμένες συντάξεις. Το ύψος τους θα κυμαίνεται ακόμη και κάτω από τα 390 ευρώ, βάσει του προσδόκιμου ζωής και των λοιπών ατομικών και οικογενειακών εισοδημάτων των δικαιούχων. Μόνο όσοι θα εξακολουθούν να εργάζονται είτε μετά τα 67, είτε περισσότερα από 40 χρόνια, θα δικαιούνται κάτι παραπάνω…

Το πόρισμα δόθηκε νωρίς το μεσημέρι της Πέμπτης, με τον αρμόδιο υπουργό Εργασίας Γιώργο Κατρούγκαλο (έχει τονίσει ότι οι «Σοφοί» προτείνουν αλλά η κυβέρνηση θα αποφασίσει «τι τελικά θα νομοθετηθεί») να κάνει δηλώσεις όχι από το γραφείο του αλλά στη Βουλή, αφού το υπουργείο ήταν σε κατάληψη. Σε μια πρώτη ανάγνωση, οι προτάσεις της Επιτροπής φαίνονται ήπιες. Όμως, μέσα από την –απαραίτητη- διασταλτική τους ερμηνεία επιβεβαιώνουν τους φόβους όσων το αμέσως προηγούμενο χρονικό διάστημα εκτιμούσαν ότι η «επόμενη μέρα» του Ασφαλιστικού οδηγεί σε νέες, δραστικές περικοπές συντάξεων και δικαιωμάτων.

Συγκεκριμένα, τα μέλη της «Επιτροπής Σοφών», αντιγράφοντας σε ένα βαθμό το Σύστημα Ασφάλισης της Σουηδίας, προκρίνουν τη μετάβαση σε ένα Διανεμητικό Σύστημα Εικονικών Λογαριασμών και Καθορισμένων Εισφορών (NCD) με τη θέσπιση μιας εθνικής – κοινωνικής σύνταξης, όχι για όλους αλλά για τους πλέον φτωχούς πολίτες. Ουσιαστικά, με βάση τις προτάσεις της Επιτροπής, θα πρέπει για όλους τους εργαζομένους να δημιουργηθούν εικονικοί ατομικοί λογαριασμοί στους οποίους θα συγκεντρώνονται τα ποσά (εισφορές) τα οποία αποδίδουν. Με την ολοκλήρωση του επαγγελματικού τους βίου, επί του συνολικού ποσού και με βάση τα ενδεχόμενα, άλλα εισοδήματα τα οποία θα έχουν, θα υπολογίζεται η σύνταξη που θα τους αποδίδεται.

Το ποσοστό αναπλήρωσης του μισθού από τη σύνταξη, όπως διαφαίνεται από το πόρισμα, θα είναι αρκετά χαμηλότερο του υφιστάμενου 60% (80% για τους «παλιούς», προ του 1992, ασφαλισμένους). Θα αυξάνεται μόνο εάν ο ασφαλισμένος παραμένει στην εργασία πάνω από 40 χρόνια ή μετά τη συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας του! Η εθνική – κοινωνική σύνταξη θα κυμαίνεται ακόμη και κάτω από τα 390 ευρώ το μήνα και το ύψος της θα καθορίζεται σε συνδυασμό με τα εισοδήματα του δικαιούχου από άλλες πηγές και το προσδόκιμο ζωής.

Επίσης, οι «Σοφοί» προκρίνουν την ενοποίηση όλων των ασφαλιστικών ταμείων εντός του ΙΚΑ το οποίο θα μετατραπεί σε ένα εθνικό φορέα κοινωνικής ασφάλισης (με ένταξη σε αυτό όλων των φορέων κύριας, επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ παροχών). Η δεύτερη πρόταση κάνει λόγο για 3 μεγάλα ταμεία (μισθωτών, αυτοαπασχολουμένων και αγροτών).

Σε κάθε περίπτωση, από τη διασταλτική ερμηνεία των προτάσεων του πορίσματος διαφαίνεται ότι, είτε με ένα υπέρ – ταμείο είτε με τρία, οι κανόνες θα είναι σχεδόν ενιαίοι για όλους. «Προτείνεται συγχρόνως η ουσιαστική ενοποίηση του υπάρχοντος καθεστώτος κοινωνικής ασφάλισης με θέσπιση ενιαίων κανόνων για παλαιούς και νέους ασφαλισμένους και ανακαθορισμό των συντάξεων των ήδη συνταξιούχων» αναφέρεται χαρακτηριστικά στο πόρισμα μέσω του οποίου επισημαίνεται η αναγκαιότητα: ενιαίων ποσοστών εισφορών και βάση υπολογισμού τους για κύρια σύνταξη, επικουρική σύνταξη και εφάπαξ, με μόνη διάκριση αυτή σε μισθωτούς και αυτοτελώς απασχολούμενους. Στο πλαίσιο αυτό, προκρίνεται η κατάργηση των οριζόντιων περικοπών στις συντάξεις και η καθιέρωση ενιαίου τρόπου υπολογισμού κύριας και επικουρικής, για παλιούς και νέους ασφαλισμένους, αφού προηγουμένως καθοριστεί με Αναλογιστική Μελέτη το ποσοστό αναπλήρωσης των αποδοχών του ασφαλισμένου.

Επισημαίνεται ότι, ήδη μέσα στην προηγούμενη πενταετία, όπως αναφέρεται και στο πόρισμα, για τους συνταξιούχους όλων των ηλικιών οι σωρευτικές απώλειες κυμάνθηκαν μεταξύ 14% στις χαμηλές και σχεδόν 50% στις υψηλότερες συντάξεις σε συνταξιούχους.

 

Τι είναι το NDC

 

Σύμφωνα με το πόρισμα, το σύστημα καθορισμένων εισφορών (NDC) έχει τις «ρίζες» του στην Σουηδία. Εκτός από τη χώρα αυτή, το σύστηµα καθορισµένων εισφορών µε νοητή κεφαλαιοποίηση υιοθετήθηκε και από άλλα κράτη της ΕΕ, όπως η Ιταλία (1995), η Λετονία (1996), το Κιργιστάν (1997) και Πολωνία (1999).

Πρόκειται για παραλλαγή του συστήµατος καθορισµένων εισφορών που χρησιµοποιεί την αναδιανεµητική µέθοδο χρηµατοδότησης. Οι παροχές δεν υπολογίζονται από µαθηµατικό τύπο που βασίζεται στο ύψος της µισθοδοσίας και στα έτη εργασίας, αλλά στο κεφάλαιο που έχει συσσωρευθεί στο λογαριασµό του εργαζοµένου κατά τη χρονική στιγµή της αποχώρησης από την εργασία. Τα κεφάλαια που συσσωρεύονται από τις κρατήσεις µισθοδοσίας χρησιµοποιούνται για να χρηµατοδοτήσουν τωρινούς συνταξιούχους.

Δηµιουργείται, όµως, και ένας νοητός ατοµικός λογαριασµός για κάθε εργαζόµενο. Ο λογαριασµός αυτός πιστώνεται χωρίς όµως να γίνεται πραγµατική κατάθεση των εισφορών (συµπεριλαµβανοµένων και των εργοδοτικών εισφορών), οι οποίες όπως προαναφέρθηκε χρησιµοποιούνται για την πληρωµή των ήδη συνταξιοδοτηµένων. Όταν φθάσει η ώρα συνταξιοδότησης των εργαζοµένων, τότε οι παροχές (συντάξεις) τους συνδέονται άµεσα µε το ποσό των νοητών λογαριασµών, το οποίο µετατρέπεται σε ράντα (ισόβια σύνταξη), ανάλογα µε το προσδόκιµο ζωής κατά τη συνταξιοδότηση.

 

Μια κοινωνική σύνταξη ανάλογα με τα εισοδήματα

 

Ολες οι χώρες µε σχήµατα NDC, εκτός της Ιταλίας, έχουν εφαρµόσει ένα τύπο ελάχιστης σύνταξης. Οι παροχές αυτές χρηµατοδοτούνται από τα έσοδα του γενικού προϋπολογισµού και προορίζονται για την εξασφάλιση µιας ελάχιστης συνταξιοδοτικής παροχής στους χαµηλόµισθους εργαζοµένους. Στην Ιταλία, σύµφωνα µε τη μεταρρύθμιση Dini (σύστηµα ΝDC), δεν υπάρχει ελάχιστη σύνταξη. Προβλέπεται ένα χρηµατικό βοήθηµα σε όσους έχουν ηλικία άνω των 65 ετών και πληρούν συγκεκριµένα κριτήρια.

Γενικά, οι ελάχιστες συντάξεις δίνονται ύστερα από εξέταση των ιδίων πόρων, αλλά µόνο αν πρόκειται για συνταξιοδοτικές παροχές άλλων φορέων. Η ελάχιστη σύνταξη δεν αποτελεί µέρος του σχήµατος ΝDC, αν και πολλοί εµπειρογνώµονες θεωρούν σκόπιµο το αντίθετο, λόγω της έλλειψης αναδιανοµής εισοδηµάτων µε την εφαρµογή των σχηµάτων ΝDC. Σε µερικές χώρες, η ελάχιστη σύνταξη είναι γενναιόδωρη, ενώ σε άλλες ιδιαίτερα πενιχρή. Στη Σουηδία, η πλήρης ελάχιστη σύνταξη εξασφαλίζει εισόδηµα ισοδύναµο µε το ένα τρίτο του µέσου µισθού. Για να είναι κάποιος δικαιούχος της πλήρους ελάχιστης σύνταξης θα πρέπει να είναι κάτοικος της χώρας τουλάχιστον σαράντα χρόνια.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το πόρισμα, με την καθιέρωσή της, η εθνική σύνταξη θα αποκτήσει αυτοτέλεια και θα αποχωριστεί από το πλαίσιο των ασφαλιστικών (αναλογικών) παροχών του κάθε φορέα. Έτσι, θα γίνει ευκολότερη η επικέντρωση στην αναδιανεμητική λειτουργία του κοινωνικού τμήματος της σύνταξης.

Ειδικότερα, η εθνική και η αναλογική σύνταξη θα πρέπει να σχεδιαστούν ως ένα δίδυμο, ως δύο τμήματα που θα λειτουργούν συμπληρωματικά. Η κοινωνική σύνταξη πρέπει να καθοριστεί σε τέτοιο επίπεδο, ώστε να προστατεύει όσους δεν έχουν ένα συνεχή και πλήρη ασφαλιστικό βίο (ατυπικές μορφές απασχόλησης, διαστήματα ανεργίας).

Σύμφωνα με τους «Σοφούς», η εθνική σύνταξη δεν θα πρέπει να περιορίζεται σ’ ένα στοιχειώδες ποσό, ιδιαίτερα σε μια εποχή βαθειάς οικονομικής κρίσης με ασυνεχή ιστορικά ασφάλισης, μικρή συσσώρευση ασφαλιστικού «πλούτου», χαμηλούς μισθούς (εργαζόμενοι φτωχοί, απλήρωτοι εργαζόμενοι, μακροχρόνια άνεργοι). Κατά συνέπεια, αναφέρουν, το ύψος της εθνικής δεν είναι δυνατόν να προσδιορίζεται με απόλυτους δημοσιονομικούς όρους, αλλά με κοινωνικούς δείκτες.

Η επιτυχία του μέτρου της εθνικής σύνταξης, επισημαίνεται στο πόρισμα, θα εξαρτηθεί από την εύστοχη αναδιανεμητική της λειτουργία προς άτομα που βρίσκονται κάτω από ένα ανεκτό επίπεδο διαβίωσης. Ειδικότερα, η εθνική σύνταξη οφείλει να υπηρετεί ένα σαφή στόχο: τη διασφάλιση ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης.

Το ποσό της εθνικής σύνταξης, στο οποίο θα έχουν δικαίωμα όλοι οι συνταξιούχοι, θα κλιμακώνεται ανάλογα με το ύψος της αναλογικής σύνταξης και τα μέλη οικογένειας. Έτσι, η εθνική/ κοινωνική σύνταξη θα πρέπει να μειώνεται προοδευτικά, όχι μόνο όταν αυξάνει η αναλογική σύνταξη, αλλά κι όταν αυξάνει το ατομικό και οικογενειακό εισόδημα του δικαιούχου.

 

Σύνταξη πιο υψηλή μόνο για όσους μένουν στη δουλειά μέχρι τα βαθιά γεράματα

 

Σύμφωνα με το πόρισμα θα υπάρχει «επιβράβευση στην “αργοπορηµένη” συνταξιοδότηση». Τα σχήµατα νοητής κεφαλαιοποίησης είναι σχεδιασµένα έτσι ώστε να ευνοούν όσους παραµένουν στην εργασία για περισσότερα χρόνια και να «τιµωρούν» όσους αποχωρούν ενωρίτερα από την εργασία. Στην Ιταλία, για παράδειγµα, το ποσοστό αναπλήρωσης (62%) είναι το ίδιο στο νέο σύστηµα (αναθεώρηση Dini) όπως και στο παλαιό (αναθεώρηση Amato) στην ηλικία τω 62 ετών µε 37 χρόνια εισφορών. Το ποσοστό αναπλήρωσης, όµως, για όσους παραµείνουν στην εργασία µέχρι την ηλικία των 65 ετών (µε 40 χρόνια εισφορών) από 66% στην αναθεώρηση Amato γίνεται 74% στην αναθεώρηση Dini (νέο σύστηµα). Κατά τον ίδιο τρόπο, όσον αφορά την «πρόωρη» συνταξιοδότηση, δηλαδή στην ηλικία των 57 ετών και 35 χρόνια εισφορών, το ποσοστό αναπλήρωσης είναι χαµηλότερο στο νέο σύστηµα (50% έναντι 59%).

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here