Ναννίνα Σακκά-Νικολακοπούλου: «Ο Καραγκιόζης θα έκλαιγε από θυμό γιατί όλα τα πληρώνει η καμπούρα μας»

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Όταν έφυγε ο πατέρας μου, ήταν τα μαγικά χέρια του αδελφού μου που με κινούσαν πίσω από τον φωτισμένο μπερντέ. Πρώτος έβγαινα στην παράσταση, με κέφι και ζωντάνια. Μη νομίζετε πως δεν είχα βάσανα και προβλήματα, άνεργος και πεινασμένος όπως τόσοι και τόσοι που προσπαθούν για την καθημερινή επιβίωση. Έβλεπα την αδικία γύρω μου και τις βαριές καρδιές και προσπαθούσα να μη χάσω την αισιοδοξία και την αγάπη για τη ζωή. Κατάφερνα με την τέχνη που έβαλε σ’ εμένα ο αδελφός μου να βρίσκω λόγια που έδιναν παρηγοριά κι ελπίδα, ώστε οι άνθρωποι να χαμογελούν και να μπορούν να πιστέψουν σε καλύτερες μέρες. «Τα δάκρυα του Καραγκιόζη», της Ναννίνα Σακκά-Νικολακοπούλου, εκδόσεις Πατάκη.

Η Ναννίνα Σακκά – Νικολακοπούλου έχει τελειώσει την Αρσάκειο Παιδαγωγική Ακαδημία και την Αγγλική Φιλολογία στο Λονδίνο. Από το 1965 μέχρι σήμερα είναι δασκάλα στο Αρσάκειο και Διευθύντρια στο Δ΄ Τοσίτσιο Δημοτικό Σχολείο. Παραδίδει σεμινάρια σε δασκάλους με θέμα «Τα πρότυπα κείμενα της παιδικής λογοτεχνίας μέσω της διδασκαλίας του γλωσσικού μαθήματος» και οργανώνει αφιερώματα σε Έλληνες λογοτέχνες με τη συμμετοχή των μαθητών καθώς επίσης και πολλές εκδηλώσεις, τόσο για το βιβλίο όσο και εκθέσεις βιβλίου. Διασκευάζει για το θέατρο έργα γνωστών Ελλήνων συγγραφέων παιδικής λογοτεχνίας. Από το 2008 είναι πρόεδρος του Σωματείου της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς με σκοπό την προώθηση και διάδοση του παιδικού βιβλίου. Κύρια έργα της: «Από τη μυθολογία των λαών», «Μίλων ο Κροτωνιάτης».

-Από πού μας ήρθε ο Καραγκιόζης;

Δε γνωρίζουμε απόλυτα την προέλευση του Θεάτρου Σκιών. Είναι λαϊκό δημιούργημα. Απ’ όλους τους Ευρωπαϊκούς λαούς, μόνο η Ελλάδα διαθέτει θέατρο Σκιών. Το είδος  αυτό εμφανίζεται στις χώρες της  Άπω Ανατολής. Η Κίνα θεωρείται η κοιτίδα του Θεάτρου Σκιών Από εκεί διαδόθηκε στην Ινδονησία και τις Ινδίες. Παντού είχε σχέση με τη λατρεία των νεκρών. Από εκεί μεταφέρθηκε στην Τουρκία όπου δεν είχε πια θρησκευτικό χαρακτήρα και αναπτύχτηκε το κωμικό είδος με ήρωα τον Καραγκιόζη (Μαυρομάτη).

-Πόσο σημαντική είναι για σας αυτή η λαϊκή τέχνη;

Κάθε είδους λαϊκή τέχνη έχει τη δική της ομορφιά και τους δικούς της κώδικες. Η τέχνη του Θεάτρου Σκιών  μέσα από τη λαϊκή μας παράδοση να είναι ζωντανή και να μαγεύει μικρούς και μεγάλους. Χρησιμοποιεί δικούς της κώδικες, το πηγαίο χιούμορ, τα καλαμπούρια, και τις ανατροπές. Κρύβει το τραγικό και το κωμικό. Είναι η τέχνη που καταφέρνει να δημιουργεί μια μαγική μέθεξη και που ενώνει συναισθηματικά τον καραγκιοζοπαίχτη  μέσα από τον μπερντέ και τον θεατή έξω από αυτόν.

-Μέσα από τους ήρωες ιστορεί άλλες εποχές;

Στο θέατρο υπάρχουν σημαντικά έργα που αναφέρονται στην ιστορία, στους ήρωες των αγώνων της φυλής  κατά των κατακτητών και στις μεγάλες μορφές που πάλεψαν για την πατρίδα.

Ο Ευγένιος Σπαθάρης και ο πατέρας του Σωτήρης  Σπαθάρης, έζησαν τον προηγούμενο αιώνα.  Η ζωή τους διαμορφώθηκε μέσα από στιγμές  της Ελληνικής ιστορίας και καθόρισε το ύφος και τα έργα του ρεπερτορίου τους.

Δεν ήταν δυνατόν να μην εμψυχώσουν πίσω από τον μπερντέ τους στρατιώτες που πολεμούσαν για την πατρίδα στους Βαλκανικούς πολέμους, και πάνω στα βουνά της Αλβανίας στον πόλεμο του ’40. Όπως επίσης να μην ασκήσουν πολιτική σάτιρα που καυτηρίαζε τα κακώς κείμενα της εκάστοτε πολιτικής κατάστασης.

-Κάνετε ιδιαίτερη αναφορά στον Ευγένιο Σπαθάρη, στον οποίο ο Καραγκιόζης χρωστάει πολλά.

Είχα την μεγάλη τύχη να τον γνωρίσω από παιδί, σα φίλο του πατέρα μου. Αργότερα σα δασκάλα τον καλούσα να παίζει για τα παιδιά στο σχολείο μου. Δέθηκα μαζί του. Μαγεύτηκα από τον τρόπο που μιλούσε στα παιδιά για όλα τα μυστικά της τέχνης του. Τον έζησα στο σπίτι του στο Μαρούσι και είχα την ευκαιρία να τον δω να ζωγραφίζει. Μου έφτιαξε μια φιγούρα καραγκιόζη που στο πόδι του γράφει: «Στη Ναννίνα». Απ τον ίδιο άκουσα την ιστορία της ζωής του μαζί με τον μεγάλο καραγκιοζοπαίχτη Σωτήρη Σπαθάρη. Το ελάχιστο που μπορούσα να κάνω γι’ αυτόν τον υπέροχο άνθρωπο, ήταν να γράψω γι’ αυτόν. Του χρωστάω αυτά που με δίδαξε μέσα κι’ έξω από τον μπερντέ, να αντιμετωπίζω τη ζωή με θάρρος, πείσμα και χαμόγελο.

-Ο μέγας Τσαρούχης ονομάζει τον Καραγκιόζη θεατρική ποίηση, «μια θεατρική δημιουργία, που ολοκληρώνεται με την ανθρώπινη φωνή». Συμφωνείτε;

Η παράσταση του Καραγκιόζη, είναι μια ιδιαίτερη δημιουργία γιατί ο καραγκιοζοπαίχτης είναι ταυτόχρονα συγγραφέας, σκηνοθέτης, ηθοποιός, τραγουδιστής, σκηνογράφος και χορογράφος. Με το κοινό του τον χωρίζει ο μπερντές και πρέπει να μαντέψει τα συναισθήματα αυτών που παρακολουθούν την παράσταση για να τους οδηγήσει στη μαγική «μέθεξη» ώστε να χαθεί ότι τους χωρίζει και να γίνουν συνδημιουργοί σε αυτό που παίζεται. Η φωνή του Καραγκιοζοπαίχτη κάνει τη σύνδεση κοινού και ήρωα του έργου. Ο ίδιος ο Τσαρούχης αναφέρει πως οι φωνές που κάνει ο καραγκιοζοπαίχτης έχουν όλο το νόημα και την ομορφιά της ελληνικής φυλής, εκφρασμένης σε ήχους.

 

-Οι καραγκιοζοπαίχτες, οι φιγούρες τους, η σκηνή τους, είναι λαϊκή τέχνη που επηρέασε και το θέατρο;

 

Η σάτιρα για την πολιτική και κοινωνική κατάσταση κάθε εποχής, έρχεται απ’ ευθείας μέσα στην Ελληνική Γραμματεία, από τα έργα του Αριστοφάνη που καυτηριάζει τα πάντα με τον ιδιαίτερο σκωπτικό του τρόπο. Ο Καραγκιόζης χρησιμοποιεί στοιχεία σάτιρας, για να θίξει το τρίπτυχο εξουσία, κοινωνική αδικία, καταπιεζόμενος λαός που υπάρχει από πάντα στον κόσμο. Σίγουρα οι επιθεωρήσεις έχουν πάρει στοιχεία απ’ το θέατρο σκιών και πολλοί σύγχρονοι ηθοποιοί της επιθεώρησης έχουν κάτι από τον Καραγκιόζη. Προσπαθούν με τις ατάκες τους να κάνουν τον θεατή να συμμετέχει δημιουργικά.

-Γιατί  να διαβάσει το βιβλίο ένα παιδί;

Ο Καραγκιόζης συγκινεί τα παιδιά ακόμα και στις μέρες μας. Δεν είναι τυχαίο που το θέατρο σκιών έχει φανατικούς πιτσιρικάδες που μαγεύονται με το θέαμα. Ήθελα με αυτό μου το βιβλίο τα παιδιά να μάθουν περισσότερα πράγματα για το θέατρο Σκιών και ιδιαίτερα γι’  αυτή τη μεγάλη μορφή καραγκιοζοπαίχτη, Ευγένιου Σπαθάρη , γιού του επίσης σπουδαίου καραγκιοζοπαίχτη, Σωτήρη Σπαθάρη.  Σχεδίαζα από παλιά να γράψω για τον Ευγένιο Σπαθάρη, επειδή είχα και την τύχη να τον γνωρίζω προσωπικά. Όσα μου είχε εκμυστηρευτεί για τη ζωή του και  όσα μου διηγήθηκε για την τέχνη του, προσπάθησα να τα κλείσω στις σελίδες ενός βιβλίου φωτίζοντας και εγώ με τον τρόπο μου τον μαγικό μπερντέ.

-Τι συμβολίζει ο Καραγκιόζης σήμερα;

Ο Καραγκιόζης είναι μια μορφή διαχρονική.  Όπως πάντα έτσι και σήμερα, είναι ο ίδιος λαϊκός άνθρωπος που όλα τα προβλήματα περνούν από το πετσί του. Ο Καραγκιόζης με τα πολλά επαγγέλματα πασχίζει να λύσει τα προβλήματα της επιβίωσης. Αποτελεί όμως και εύκολο στόχο με αποτέλεσμα να δεινοπαθεί στα χέρια αυτών που ευημερούν εις βάρος των φτωχών και που τους συμπιέζουν αφόρητα δίχως να κατανοούν τις ανάγκες τους. Ο Καραγκιόζης είναι ο ίδιος ο αιώνιος Έλληνας που αγωνίζεται να βγει από τις δυσκολίες χωρίς να λυγίζει. Συνεχίζει να ζει και να παλεύει με αφάνταστο κουράγιο, πείσμα και υπομονή, για τα δίκαια τα σωστά και τα ανθρώπινα.

-Για ποιο λόγο το θέατρο σκιών θα έπρεπε να είχε αναπτυχθεί περισσότερο στα σχολεία;

Από την επαφή μου με τα σχολεία, νομίζω πως δίνεται η δυνατότητα στους δασκάλους να μιλήσουν για το θέατρο Σκιών και να φέρουν τα παιδιά σε επαφή με τον Καραγκιόζη. Πολλοί δάσκαλοι έχουν μεράκι και ασχολούνται ιδιαίτερα, μιας και μέσα στα βιβλία τους γίνονται αναφορές στον Καραγκιόζη. Συνάντησα σχολεία που τα παιδιά κατασκευάζουν φιγούρες , δημιουργούν σενάρια, και παίζουν τα ίδια πίσω από τον φωτισμένο μπερντέ. Σίγουρα όμως αναφορές πιο συστηματικές στο είδος αυτό αλλά και περισσότερες γνώσεις θα ήταν το ιδανικό.

-Γιατί θα έκλαιγε στις μέρες μας ο Καραγκιόζης;

Θα έκλαιγε από θυμό γιατί όλα τα πληρώνει η καμπούρα μας.  Εκείνοι που ορίζουν τις τύχες των λαών πιστεύουν  ότι το κουράγιο των ανθρώπων είναι ανεξάντλητο. Θα έκλαιγε από πείσμα επειδή δεν θέλει να λυγίσει. Πάντα ελπίζει σε καλύτερες μέρες γι’ αυτόν και τα παιδιά του. Πάντα ψάχνει τρόπους για να ξεφύγει από την αδικία που γίνεται σε βάρος του, υποτιμώντας τις δυνάμεις του και το μοναδικό κύτταρο που διαθέτει, ν’ αντέχει τα ατελείωτα δεινά με χαμόγελο αλλά και πίστη σε καλύτερες μέρες.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here