Μια προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου μισαλλοδοξίας και φανατισμού που παίρνει και πάλι επικίνδυνες διαστάσεις διεθνώς

Του

ΙΩΑΝΝΗ Χ. ΒΟΥΛΓΑΡΗ, Ομότιμου καθηγητή Νομικής ΔΠΘ (ivoulga@law.duth.gr)

 

Ι.- Εισαγωγικά

Πολλά γεγονότα που συμβαίνουν τoν τελευταίο καιρό  έχουν ανησυχήσει πολλούς από εμάς, γιατί δείχνουν μια σοβαρή και επικίνδυνη άνοδο του εθνικισμού, του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας, σχεδόν σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Τέτοια γεγονότα είναι κυρίως οι έντονες εκλογικές αντιπαραθέσεις, για την Εκλογή Προέδρου Κράτους, όπως στην Αυστρία, τις ΗΠΑ και την Γαλλία, το (κάπως πρόσφατο και αποτυχημένο) Ιταλικό Συνταγματικό Δημοψήφισμα, καθώς και εκείνο (πιο πρόσφατο και αμφιλεγόμενης επιτυχίας) στην Τουρκία και τα όσα προηγήθηκαν και ακολούθησαν μέσα και έξω από την γείτονα αυτή χώρα και η προεκλογική «καμπάνια» για τις βουλευτικές εκλογές που έγιναν ήδη σε Ολλανδία, αλλά και που πρόκειται να γίνουν προσεχώς, σε Γαλλία (Ιούνιος 2017)  και Γερμανία (Σεπτέμβριος 2017). Επίσης, οι τρομοκρατικές επιθέσεις σε πάρα πολλές χώρες, καθώς κι’ οι εμφύλιοι πόλεμοι και σπαραγμοί, κυρίως σήμερα σε έντονη φάση στη Συρία, αλλά και πάντοτε στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, καθώς και σε διάφορες χώρες της Αφρικής, ή και αλλού, με τις σωρείες των προσφύγων και μεταναστών, που δημιουργούν και οι οποίοι βρίσκουν πολύ διαφορετική αντιμετώπιση, όχι μόνο ή κυρίως στην Ευρώπη, από διάφορα κράτη και τους πολίτες τους, αλλά και εκτός αυτής, που σε αρκετές περιπτώσεις φθάνει μέχρι και σε εχθρική προς αυτούς συμπεριφορά: έτσι, φράχτες με συρματοπλέγματα ή και τοίχους στήνονται (ή απειλούνται να στηθούν) στα σύνορα μεταξύ κρατών, για να εμποδίσουν όχι μόνο οικονομικούς μετανάστες, αλλά και πρόσφυγες,  ή και λαμβάνονται διάφορα νομικά και άλλα μέτρα για να απαγορεύσουν την είσοδο στην χώρα ορισμένων αλλοδαπών, καθώς ακόμη, και την επιστροφή ορισμένων νομίμως εκεί εγκατεστημένων αλλοδαπών, μετά από προσωρινή απουσία τους! Τέλος η νομισματική και οικονομική κρίση που πλήττει αρκετές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και ιδίως την Πατρίδα μας και οι αντιπαραθέσεις που δημιουργούνται εξαιτίας της, αλλά και το δημοψήφισμα του Ην. Βασιλείου της Μεγ. Βρετανίας και της Βορ. Ιρλανδίας για την έξοδό του από την ΕΕ (Brexit), όσα προηγήθηκαν αυτού και προοιωνίζονται να ακολουθήσουν (π.χ. νέο αποσχιστικό δημοψήφισμα στην Σκωτία), επιβεβαιώνουν, έστω και μερικά, τους φόβους μας αυτούς: παρά τα κάπως αισιόδοξα αποτελέσματα που υπήρξαν σε ορισμένα απ’ αυτά τα γεγονότα και ιδίως το αισιόδοξο προχθεσινό μήνυμα της Εκλογής ως Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας ενός νέου πολιτικού με φιλοευρωπαϊκό και μεταρρυθμιστικό προφίλ, πολλά από τα άλλα μας κάνουν να σκεφτούμε, μήπως βαδίζουμε προς ένα μέλλον αρκετά επικίνδυνο, όπου η αδιαλλαξία, ο φανατισμός και το μίσος για κάτι που είναι, ή νομίζουμε, διαφορετικό από το δικό μας, ή απλώς δεν το καταλαβαίνουμε και το φοβόμαστε,  μπορεί να μας οδηγήσει και μάλιστα σύντομα, σε Παγκόσμια σύρραξη και καταστροφή, ίσως πιο γενικευμένη και χειρότερη από τις προηγούμενες.

Αυτά συμβαίνουν, κυρίως γιατί έχουμε λησμονήσει, στην μεγάλη πλειοψηφία μας, τα κακά που ακολουθούν την αδιαλλαξία, τον φανατισμό και τον εγωισμό και τα οποία κακά επανειλημμένως έχει γνωρίσει η Ανθρωπότητα στην ιστορική της διαδρομή και εξέλιξη: δυστυχώς όμως, με την πάροδο του χρόνου οι νεώτερες γενιές επαναλαμβάνουν, συνήθως,  τα ίδια λάθη του παρελθόντος  και γι’ αυτό υφίστανται τις ίδιες ζημιές και συμφορές, αν όχι και μεγαλύτερες κάθε φορά. Αρκετοί είναι εκείνοι, βέβαια, που τα σημερινά προβλήματα αυτά τα φορτώνουν, όχι πάντοτε ορθά, στην Παγκοσμιοποίηση που έχει δημιουργήσει η σύγχρονη εξέλιξη της Κοινωνίας: τόσο την Οικονομική Παγκοσμιοποίηση, των Αγορών και της σύγκρουσης οικονομικών συμφερόντων σ’ αυτές, όσο και τη Πολιτισμική Παγκοσμιοποίηση που, κατ’ αυτούς, οδηγεί σε Σύγκρουση Πολιτισμών. Όμως οι συγκρούσεις αυτές δεν είναι τα αναπότρεπτα αποτελέσματα της Παγκοσμιοποίησης, αλλά, μάλλον ή και σίγουρα, επιδιωκόμενα αποτελέσματα μέσω μιας έντεχνης χρησιμοποίησής της από επιτήδειους πλεονέκτες που, με διάφορα μέσα και όργανα σε κάθε εποχή, προσπαθούν να βρουν τρόπους και αιτίες για να εκμεταλλευτούν τους άλλους, δημιουργώντας, έστω κι ασυνείδητα,  ανώμαλες καταστάσεις από τις οποίες πιστεύουν ότι θα βγουν ωφελημένοι:  έτσι και σήμερα, η φαλκίδευση της Παγκοσμιοποίησης στην Οικονομία και το Πολιτισμό δημιουργεί τις συγκρούσεις και στα δύο αυτά πεδία, προς όφελος των επιτηδείων αυτών, οι οποίοι δρουν ως τυφλοπόντικες, σε υπόγειες στοές και λαγούμια, δημιουργώντας σαθρά θεμέλια στην Παγκοσμιοποιημένη πλέον Κοινωνία, οδηγώντας την, όχι στην ειρηνική συμβίωση και ανάπτυξη, οικονομικά και πολιτισμικά, που προωθείται και επιτυγχάνεται με την οικονομική  και πολιτισμική συνεργασία των ανθρώπων και των λαών, προς όφελος όλων, αλλά στις συγκρούσεις μεταξύ τους, με κύριο, αν όχι κι’ αποκλειστικό στόχο και σκοπό το  όφελος ορισμένων και μόνο!

Στην συνέχεια θα προσπαθήσουμε να ανατρέξουμε σε ιστορικά προηγούμενα της δημιουργίας αυτού του φαινομένου, της μισαλλοδοξίας και της  εκμετάλλευσής της στα πλαίσια της ανθρώπινης κοινωνίας, ιδίως απ’ αυτούς που, λόγω μεγάλου εγωισμού και άλλων ψυχολογικών προβλημάτων τους, ανήκουν στους επιτήδειους οι οποίοι φαλκιδεύουν την ορθή οργάνωση και κυρίως λειτουργία της ανθρώπινης κοινωνίας (ΙΙ), για να δούμε πως λειτουργεί το φαινόμενο αυτό σήμερα, στη σύγχρονη Παγκοσμιοποιημένη πλέον Κοινωνία, τα αίτια και τα μέσα που χρησιμοποιούνται γι’ αυτό (ΙΙΙ), για να καταλήξουμε τελικά σε ορισμένα συμπεράσματα ως προς τις συνέπειες που μπορεί να έχει σήμερα το φαινόμενο αυτό και πως θα μπορούσαμε, ενδεχόμενα, να τα αποφύγουμε (IV).

 

ΙΙ.- Σύντομη ιστορική αναδρομή

Η αρχή αυτού του φαινομένου είναι αρκετά παλαιά: αν και δεν ανάγεται, σύμφωνα με τη γνωστή σ’ εμάς ιστορική (ή μυθική) παράδοση (Ιουδαίο-Χριστιανική)  της δημιουργίας του ανθρώπινου γένους, στην πρώτη και τελείως αρχική της φάση, εκείνης του Αδάμ και της Εύας, βρίσκει πάντως σίγουρα τις ρίζες της, πάντοτε κατά την παράδοση αυτή, στις αμέσως επόμενες γενιές, των επιγόνων τους. Από καθαρά ιστορική θεώρηση της δημιουργίας του ανθρώπινου γένους και χωρίς άλλες αξιολογήσεις, ιδίως φιλοσοφικού/μεταφυσικού χαρακτήρα, η σχέση τους (Αδάμ και Εύας) μόνο καταστροφική δεν μπορεί να χαρακτηριστεί λογικά στην ιστορία του ανθρώπινου γένους, αλλά μάλλον δημιουργική και εποικοδομητική: χωρίς αυτή τη σχέση δεν θα είχε δημιουργηθεί το ανθρώπινο γένος. Αντίθετα, το καταστροφικό αυτό κοινωνικό φαινόμενο, της επιβουλής του άλλου και διαφορετικού, εμφανίζεται για πρώτη φορά, πάντοτε κατά την ίδια παράδοση, από την εποχή των επιγόνων τους (διαδόχων/κατιόντων) και συγκεκριμένα από την εποχή του Κάϊν και του αδελφού του Άβελ, όταν ο εγωισμός και η άμετρη φιλοδοξία του πρώτου τον οδήγησαν να σκοτώσει τον δεύτερο, αδελφό του, τον οποίο ζηλοφθονούσε και δεν άντεχε δίπλα του, γιατί δεν του έμοιαζε! Από τότε μέχρι σήμερα το παράδειγμα επαναλαμβάνεται αρκετές φορές με καταστροφικά αποτελέσματα: άνθρωποι, είτε ως άτομα, είτε ως ομάδες, έχοντας μεγάλη ιδέα για την ύπαρξη και τις ικανότητές τους, αλλά κυρίως φοβούμενοι την ύπαρξη και τις ικανότητες «άλλων», έρχονται σε σύγκρουση με αυτούς τους «άλλους», προσπαθούν να τους καθυποτάξουν ή και καταστρέψουν, με συνέπεια να καταστρέφουν και ν’ αυτοκαταστρέφονται, αντί να προσπαθήσουν να συνεργαστούν με  αυτούς (άλλους)  και να δημιουργήσουν κάτι καλό και εποικοδομητικό και για τους ίδιους και για τους «άλλους», που σίγουρα θα είχε γενικά ευεργετικά αποτελέσματα. Όπως καταλαβαίνουμε ήδη τα αίτια όλων αυτών  των συγκρούσεων υπήρξαν και είναι πάντοτε πολιτισμικά και ιδίως οικονομικά: πράγματι, ο εγωισμός και ο «μεγαλοϊδεατισμός» των ατόμων και των ομάδων για τις ικανότητες και τον πολιτισμό τους από την μια μεριά, αλλά και ο φόβος και η ανασφάλειά τους ως προς τις ικανότητες και τον πολιτισμό των άλλων, οδηγούν πολλές φορές στο να βλέπουν τους «διαφορετικούς» ως εν δυνάμει εχθρούς τους, από τους οποίους κινδυνεύουν και γι’ αυτό θέλουν να τους καθυποτάξουν ή και εξοντώσουν, οικονομικά, πολιτισμικά ή και ακόμη φυσικά και απόλυτα. Μη έχοντας πεποίθηση στον εαυτό και τις ικανότητές  τους υποσυνείδητα, πιστεύουν ότι αν τα πάρουν όλα και εξολοθρέψουν ή τουλάχιστον καθυποτάξουν τους «διαφορετικούς» θα μακροημερεύσουν και ευτυχήσουν, είτε ως άτομα, είτε ως ομάδες.

Η Παγκόσμια Ιστορία είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα συγκρούσεων, είτε για πολιτισμικούς (συνήθως θρησκευτικούς) λόγους, είτε για οικονομικούς (οικονομικός ανταγωνισμός, εκμετάλλευση πλουτοπαραγωγικών πόρων), ή αρκετές φορές και για τους δύο. Ήδη, από την αρχαιότητα και την Ιστορία μας, οι Μηδικοί πόλεμοι είναι ένα τέτοιο παράδειγμα: οι Πέρσες ηγεμόνες, «φοβούμενοι» τους Έλληνες και τα επιτεύγματά τους, πολιτισμικά και οικονομικά, θέλησαν  να τους κατακτήσουν και να τους καθυποτάξουν, αν όχι και τους εξολοθρέψουν πλήρως, ανεπιτυχώς μεν, με συνέπεια, όμως, να διαρκέσει αυτή η σύγκρουση για αρκετά χρόνια, αλλά και να δώσει και συνέχεια στην εκστρατεία προς ανατολάς του Μεγ. Αλεξάνδρου που, παρά τον αρχικά εποικοδομητικό  (ιδίως πολιτισμικά) χαρακτήρα της, οδήγησε στο να εξασθενήσει στη συνέχεια το Έθνος των Ελλήνων στον Ελλαδικό χώρο και να κατακτηθεί από τους Ρωμαίους. Κάτι, ανάλογο συνέβη αργότερα και με το Βυζάντιο και τη Δύση, όπου οι θρησκευτικές και πολιτισμικές (ίσως και πλασματικές, ή, τουλάχιστον, όχι και τόσο πολύ σοβαρές) αντιθέσεις τους οδήγησαν στην σταδιακή εξασθένησή τους, ώστε να μπορέσουν να δώσουν την ευκαιρία στους Σελτζούκους Τούρκους να καταλάβουν την Βυζαντινή Αυτοκρατορία, αλλά και να απειλήσουν, στη συνέχεια οι Οθωμανοί, επανειλημμένα τη Δύση, φθάνοντας μέχρι κα τα πρόθυρα της Βιέννης. Επίσης οι θρησκευτικοί πόλεμοι μεταξύ Κρατών της Ηπειρωτικής Ευρώπης (εκατονταετής, τριακονταετής κ.ά.), ή των Βρετανικών Νήσων (Πόλεμος των δύο Ρόδων, Ιρλανδική Κατάκτηση και Αντίσταση), καθώς και μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων (Σταυροφορίες  για τη απελευθέρωση των Αγίων Τόπων, αλλά και Αραβική/Ισλαμική Εισβολή σε χώρες της Νότιας/Δυτικής Ευρώπης, κυρίως Ανδαλουσίας της Ισπανίας).Τέλος και κυρίως, οι ναζιστικές θηριωδίες και το ολοκαύτωμα του Β΄ Πολέμου, χωρίς να εξαιρούνται και πιο σύγχρονα ανάλογα φαινόμενα, στη Συρία και το Ιράκ, αλλά και αλλού.

Η τάση αυτή, που παρουσιάζεται, δυστυχώς, σ’ όλο τον κόσμο και σε άλλες Ηπείρους εκτός της Ευρώπης, αλλά και σ’ όλη την ιστορική διαδρομή και εξέλιξη του ανθρώπινου γένους, συγκεκριμενοποιήθηκε με την παραπάνω ρήση που αναφέρεται στον τίτλο του άρθρου μας αυτού (εί μή ὦν μεθ’ἡμῶν, καθ’ἡμῶν ἐστί = εάν δεν είναι μαζί μας, τότε είναι εναντίον μας) , που ανάγεται στο Βυζάντιο και ιδίως στις διάφορες ομάδες (πράσινους, βενετούς, κι όχι μόνο) που είχαν δημιουργηθεί για αθλητικούς/πολιτικούς/ ή και θρησκευτικούς λόγους, οδήγησε δε και σε διάφορες πολιτικό/φιλοσοφικές θεωρίες, όπως εκείνη του Άγγλου κληρικού, ιστορικού και οικονομολόγου R. Malthus (πόλεμος ως πληθυσμιακή δικλείδα ασφαλείας, στην άνιση, κατ’ αυτόν αναλογική αύξηση πληθυσμού και παραγωγής που δημιουργεί την φτώχεια), ή, του πιο σύγχρονού μας, Αμερικάνου ιστορικού και πολιτικού επιστήμονα Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Harvard των Η.Π.Α., Samuel Huntington (Clash of Civilizations = συγκρούσεις πολιτισμών), οι οποίες προσπαθούν να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό, των καταστροφικών αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων με τους «άλλους», αν τελικά, έστω και αθέλητα, δεν το στηρίζουν και δεν το προωθούν ή και προετοιμάζουν! Κάτι που θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε στη συνέχεια των αναπτύξεών μας, ιδίως ως προς την σύγχρονη εποχή που ζούμε, της όσμωσης των πολιτισμών και της Παγκοσμιοποιημένης, αλλά μάλλον στρεβλά, σύγχρονης Οικονομίας.

 

ΙΙΙ.- Η στρεβλή διαμόρφωση και λειτουργία της Παγκοσμιοποίησης, ως κύριο αίτιο του φαινομένου στη σύγχρονη εποχή

Το φαινόμενο αυτό της μη κατανόησης, του φόβου και της αντιπάθειας του «άλλου», από ό τι είδαμε προηγουμένως , μόνο σύγχρονο δεν είναι και υπάρχει ήδη από καταβολής Κόσμου. Βεβαίως, ήδη και από παλιά, γίνεται πιο έντονο και παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις, όταν ο «άλλος» είναι πιο απόμακρος και πιο διαφορετικός, δηλαδή στις σχέσεις ανθρώπων και ομάδων τους (κοινωνιών) που ζουν σε διαφορετικά μήκη και πλάτη, με διαφορετικές ιστορικές καταβολές και διαφορετικό φυσικό περιβάλλον και γι’ αυτό έχουν διαμορφώσει διαφορετικό τρόπο σκέψης και οργάνωσης της κοινωνίας (πολιτισμό), καθώς και διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της επιβίωσής τους και ικανοποίησης των αναγκών τους (οικονομία), δηλαδή σε διεθνείς σχέσεις και σε διεθνές περιβάλλον. Αν και ιστορικά έχει αποδειχτεί, ότι η διαφορετικότητα και οι συγκρούσεις που προκύπτουν από αυτή δημιουργούνται και στα πλαίσια κρατών ή και εθνών και οφείλονται όχι μόνο σε οικονομικούς, αλλά και σε πολιτισμικούς λόγους (εμφύλιοι σπαραγμοί), μάλλον είναι πιο έντονο το φαινόμενο σε διεθνές παρά σε κρατικό πλαίσιο, αφού ή τοπική απόσταση πολλαπλασιάζει την αδυναμία επικοινωνίας και κατανόησης με τον «άλλο», ιδίως συνδυαζόμενη με την γλωσσική και ευρύτερη γεω-πολιτισμική απόσταση των ανθρώπων. Βεβαίως, η Παγκοσμιοποίηση, που δημιουργήθηκε σήμερα με τα διάφορα μέσα επικοινωνίας των ανθρώπων και των κοινωνιών τους, κανονικά  θα έπρεπε να καταργήσει ή να μειώσει αυτό τoν παράγοντα της απόστασης και να οδηγήσει σε μια όσμωση Πολιτισμών, όπου θα μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τον «άλλο», ή τους «άλλους», χωρίς να απεμπολήσουμε τον «εαυτό» μας και τον πολιτισμό μας και, έτσι, να συνεργαστούμε καλύτερα με τον «άλλο» για την υλική επιβίωση μας, όπως και για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής μας, καθώς και των μέσων για τον κοινό αυτό σκοπό. Όμως, δυστυχώς, δεν συνέβη, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, πάντοτε κάτι τέτοιο: αντίθετα, η Παγκοσμιοποίηση, όπως λειτούργησε και λειτουργεί μέχρι σήμερα, είχε μάλλον άλλα αποτελέσματα, οδηγώντας στη όξυνση του φαινομένου της αντιπαλότητας προς τον «άλλο», τον ξένο, τον «μη μεθ’ ημών» και της απόρριψης του, γιατί εντέχνως δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι στις παρούσες συνθήκες είναι «ευθέως καθ’ ημών». Το πώς και το γιατί θα το δούμε, σύντομα μεν, αλλά με σαφήνεια, στη συνέχεια των αναπτύξεων, οφείλεται δε στην επιτήδεια στρέβλωση των οικονομικών (Α) και πολιτισμικών (Β) παραγόντων στη λειτουργία της Παγκοσμιοποίησης:

Α) Στρεβλή Οικονομική Παγκοσμιοποίηση (των Αγορών)

Για τη λειτουργία της Οικονομίας και της Αγοράς απαραίτητα είναι σχηματικά (grosso modo) δύο (2) στοιχεία, το υλικό και το ανθρώπινο: στο υλικό συμπεριλαμβάνονται οι φυσικές πρώτες ύλες, καθώς και οι διάφορες μορφές ενέργειας που συμβάλλουν στην παραγωγή, επεξεργασία, διανομή και κυκλοφορία των προϊόντων που ικανοποιούν τις ανάγκες του ανθρώπων, εκφράζεται δε με  το χρήμα (κεφάλαιο), με το οποίο αποκτώνται τα παραπάνω μέσα, το δε ανθρώπινο στοιχείο και δυναμικό, δηλαδή η εργασία και οι υπηρεσίες, συντελεί στην επεξεργασία αρχικά και την κυκλοφορία, στη συνέχεια, του πρώτου (υλικού) ως μεταποιημένου πλέον προϊόντος (εμπορεύματος), το οποίο ικανοποιεί τις ανάγκες των ανθρώπων στην κοινωνία, αξιολογείται δε επίσης με χρήμα στις συναλλαγές.

Η ορθή Παγκοσμιοποίηση της Οικονομίας, προϋποθέτει την ελεύθερη λειτουργία και κυρίως κυκλοφορία και των δύο παραπάνω στοιχείων στην, ενοποιημένη πλέον,  Παγκόσμια Αγορά, με συνέπεια να υπάρχει η απαιτούμενη αναλογία μεταξύ των δύο στοιχείων (υλικού & ανθρώπινου) για την ορθή και επαρκή παραγωγή των απαραιτήτων προϊόντων, αλλά και την ορθή διακίνηση και κατανομή των προϊόντων αυτών, έτσι ώστε να ικανοποιούνται αποτελεσματικά οι ανθρώπινες ανάγκες, για όλους και σε όλα τα μήκη και πλάτη κατά το δυνατόν: έτσι, το κεφάλαιο, δεν θα έπρεπε να συσσωρεύεται μόνο σε αναπτυγμένες πλουτοπαραγωγικά χώρες και να δημιουργεί κι’ άλλο κεφάλαιο με υπεραξία του, αλλά θα πρέπει, στην παγκοσμιοποιημένη πλέον οικονομία, να επενδύεται και αλλού, δημιουργώντας ή αναπτύσσοντας νέες πλουτοπαραγωγικές πηγές σε άλλες χώρες, όπου οι πηγές αυτές, δηλαδή  το υλικό στοιχείο δεν είναι σε επάρκεια και μειονεκτεί σε σχέση με το ανθρώπινο δυναμικό (εργασία).

Όμως, μάλλον το αντίθετο έχει συμβεί αρκετές φορές μέχρι σήμερα. Έτσι, οι πλουτοπαραγωγικές χώρες, στις περισσότερες των περιπτώσεων επενδύουν τα κέρδη τους για την αύξηση της δικής τους παραγωγής, την οποία στη συνέχεια εξάγουν σε μη πλουτοπαραγωγικές χώρες, ανταγωνιζόμενες τις δεύτερες, οι οποίες μειώνουν γι’ αυτό την παραγωγή τους, με συνέπεια ν’ αυξάνεται η ανεργία και η φτώχεια, εξαναγκάζοντας τους άνεργους και φτωχούς κατοίκους των χωρών αυτών σε μετανάστευση, που επίσης δεν γίνεται ελεύθερα και ορθά, δημιουργώντας ένα «τριτοκοσμικό» εργατικό δυναμικό, το οποίο εργάζεται και ζει συνήθως σε υποβαθμισμένες συνθήκες και με άνισους όρους ως προς τους ντόπιους, βοηθώντας όμως έντονα στο να αναπτυχθούν ακόμη περισσότερο οι πλουτοπαραγωγικοί πόροι και ν’ αυξηθεί η παραγωγή των αναπτυγμένων χωρών, καθώς και να μειωθούν ακόμη περισσότερο η παραγωγή και ο πλούτος των κρατών προέλευσης του εργατικού αυτού δυναμικού: δηλαδή, αυξάνεται και πάλι περισσότερο εκεί η ανεργία και συνεχίζεται ο φαύλος κύκλος της μετανάστευσης και της δημιουργίας  εργατικού δυναμικού τέταρτης και πέμπτης κατηγορίας, ή και αφανούς οικονομικά, ή «μαύρου» , με αποτέλεσμα να υποβαθμίζονται επί πλέον και  πρόσθετα οι συνθήκες εργασίας και του ντόπιου εργατικού δυναμικού, δηλαδή εκείνου που συνθέτουν οι υπήκοοι των χωρών υποδοχής μεταναστών και να δημιουργούνται σ’ αυτούς (υπηκόους) ξενοφοβικές τάσεις, που μπορεί να καταλήξουν ακόμη και σε διεθνείς συρράξεις, με αποτέλεσμα να βγαίνει και πάλι ωφελημένο και αυξημένο το (πλουτοπαραγωγικό) κεφάλαιο των αναπτυγμένων αυτών χωρών (υποδοχής μεταναστών), αφού μπορεί, ενδεχόμενα και ως συνέπεια των συρράξεων αυτών, να επεκτείνει την κυριαρχία του και σε αλλοδαπές πλουτοπαραγωγικές πηγές. Όλα αυτά έχουν συνέπεια να γίνεται πιο έντονο το «σπιράλ» αυτό της στρεβλής (ψευδό)παγκοσμιοποίησης, όπου όλο και περισσότερος πλούτος συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερα πρόσωπα, νομικά (πολυεθνικές εταιρείες) και ιδίως φυσικά (που τα διοικούν και καρπούνται τα κέρδη τους κυρίως εκ του αφανούς και, συνήθως, με διάφορες μορφές επωφελούς γι’ αυτούς νομικών και λογιστικών «τερατουργημάτων»), ενώ όλο και λιγότερος πλούτος απομένει για να διανεμηθεί στο συνεχώς αυξανόμενο μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, το οποίο πλέον συνεχίζει να φτωχοποιείται,  έτσι, με ακόμη πιο μεγάλη ταχύτητα, αυξάνοντας επίσης και τον κίνδυνο συγκρούσεων και συρράξεων σε παγκόσμια κλίμακα.

H συνεχής αυτή φτωχοποίηση όλο και μεγαλύτερου μέρους του Παγκόσμιου πληθυσμού δεν οφείλεται καθόλου στην αύξηση αυτού του πληθυσμού, όπως τελείως λανθασμένα  υποστήριζε ο R. Malthus (Essays on the Principles of Population = Δοκίμιο επί των αρχών που διέπουν τον πληθυσμό): αυτό αποδείχτηκε τόσο θεωρητικά από τον συμπατριώτη και σχεδόν σύγχρονο του Malthus, Henry George (στο έργο του Progress and Poverty = Πρόοδος και Φτώχεια), κατά τον οποίο «η αύξηση της φτώχειας οφείλεται στην κοινωνική αδικία κι’ όχι στην “τσιγκουνία”, ή και “τεμπελιά” της φύσης (πλουτοπαραγωγικών πηγών) ν’ ακολουθήσει την πληθυσμιακή αύξηση», κάτι που επιβεβαιώνουν και σύγχρονες μελέτες Διεθνών Οργανισμών, όπως εκείνη του Εξειδικευμένου “Οργανισμού Γεωργίας και Τροφίμων” (FAO Ρώμης) των Ηνωμένων Εθνών  (βλ. έκθεση του Joel E. Coen, How many People can the Earth support? = Πόσους Ανθρώπους μπορεί να συντηρήσει η Γη;), όπου ενδεικτικά και χαρακτηριστικά αναφέρεται, ότι στα τέλη του 1950, μετά τον καταστροφικό Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, επί συνολικού Παγκόσμιου Πληθυσμού τριών (3) δισεκατομμυρίων ανθρώπων, οι υποσιτιζόμενοι πλησίαζαν τα δύο (2) δισεκατομμύρια, ενώ το 2000 σε παγκόσμιο πληθυσμό πλέον περίπου έξι (6) δισεκατομμυρίων οι υποσιτιζόμενοι ήταν λιγότεροι του ενός δισεκατομμυρίου και πιο συγκεκριμένα 800 εκατομμύρια, κάτι που ανατρέπει ότι ο πόλεμος αποτελεί πληθυσμιακή δικλείδα ασφαλείας, που αντισταθμίζει τον κίνδυνο της φτωχοποίησης με την αύξηση του πληθυσμού που δεν μπορεί να ακολουθήσει η παραγωγή πλούτου!

 

Β) Η Πολιτισμική Παγκοσμιοποίηση ως μέσο για την αναζωπύρωση της μισαλλοδοξίας και των συγκρούσεων

Μιας κι’ ο εγωισμός και η πλεονεξία των επιτήδειων δεν μπόρεσε να βρει θεμελίωση σε δήθεν φυσικούς νόμους, με θεωρίες όπως του Malthus ή και άλλων (ακόμη και του, άγγλου επίσης, Adam Smith, ή και του αμερικάνου John Maynard Keynes, αν και οι δύο τελευταίοι κινήθηκαν  μάλλον σε άλλη κοινωνική κατεύθυνση απ’ αυτή του Malthus), έγινε προσπάθεια να δημιουργηθούν άλλου είδους θεωρίες με κοινωνικό/πολιτισμικό υπόβαθρο που να ανταποκρίνονταν, κατ’ αυτούς, στις σημερινές επικρατούσες συνθήκες, εκείνες της Παγκοσμιοποίησης και ιδίως της Πολιτισμικής: για να δικαιολογήσουν την σύγκρουση των οικονομιών, που μάλλον επεδίωκαν, καθιέρωσαν τη «σύγκρουση των πολιτισμών», όπως ονόμασαν την «όσμωση των πολιτισμών» που δημιουργήθηκε με την Παγκοσμιοποίηση. Επανέφεραν, έτσι, και πάλι στο προσκήνιο την ρήση των  Ρωμαίων αυτοκρατόρων «Διαίρει και Βασίλευε» ή «Διαίρει για να κυριαρχείς»  (Divide et Regne  ή  Divide ut Imperas)!

Η «σύγκρουση των πολιτισμών» έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν, σε λανθάνουσα μορφή όπως είδαμε προηγουμένως,  για να δικαιολογήσει συγκρούσεις, με διαφορετικό συνήθως υπόβαθρο, κυρίως οικονομικού ανταγωνισμού και γεω-πολιτικού επεκτατισμού, όπως ιδίως οι Σταυροφορίες προς την Ανατολή, ή ο Αραβικός και Ισλαμικός επεκτατισμός προς τη Δύση στη συνέχεια, και ακόμη περισσότερο τελευταία ο Χιτλερικός επεκτατισμός και το Ολοκαύτωμα, που δικαιολογήθηκαν από τους δράστες του ως άμυνα της Άρειας Φυλής και του Πολιτισμού της κατά της Σημιτικής Φυλής και ιδίως των Εβραίων που την υπονόμευαν.  Όμως η σύγκρουση αυτή έχει αποκτήσει σήμερα και ιδεολογικό υπόβαθρο, ιδίως μετά την πτώση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και το τέλος του «ψυχρού πολέμου» μεταξύ των δύο αντιπάλων ιδεολογικά στρατοπέδων σε Παγκόσμιο επίπεδο και που εντάθηκε από την ευκολία μετακινήσεων όλο και περισσότερων ανθρώπων από τις αναπτυσσόμενες και λιγότερα αναπτυγμένες οικονομικά χώρες της Ασίας και Αφρικής, προς τις περισσότερο ή και πλήρως αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, της Βορ. Αμερικής και της Ωκεανίας (Αυστραλία, Ν. Ζηλανδία).

Βεβαίως το ιδεολογικό (κοινωνικό/οικονομικό)  υπόβαθρο των συγκρούσεων που ίσχυε προηγουμένως, αντικαταστάθηκε από το πολιτισμικό (θρησκευτικό/φυλετικό): έτσι, σύμφωνα με τον κύριο εκφραστή της νέας αυτής σύγκρουσης «των πολιτισμών», τον Αμερικάνο καθηγητή πολιτικής επιστήμης του Πανεπιστημίου Harvard και μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΠΑ επί Προεδρίας J. Carter, Samuel Huntington, ο οποίος σε δύο κυρίως πραγματείες του (The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order= Η Σύγκρουση των Πολιτισμών και η Αναμόρφωση της Παγκόσμιας Τάξης των Πραγμάτων, του 1996 και Who Are We? The Challenges to Americas National Identity = Ποιοί είμαστε; Οι προκλήσεις και κίνδυνοι για την εθνική ταυτότητα της Αμερικής, του 2004), αφού χωρίζει τον Κόσμο όλο σε οκτώ (8) κύριες πολιτισμικές ομάδες (Δυτικός, Λατινοαμερικανικός, Ισλαμικός, Σινικός ή Κινεζικός, Ινδικός, Ορθόδοξος Χριστιανικός, Ιαπωνικός και Αφρικανικός), θεωρεί ότι, λόγω των μεταναστεύσεων και της Παγκοσμιοποίησης, ο Δυτικός πολιτισμός βρίσκεται αντιμέτωπος και σε λανθάνουσα σύγκρουση με όλους τους άλλους 7 πολιτισμούς και κυρίως με τον Ισλαμικό, ιδίως και λόγω ιστορικών προηγουμένων και θρησκευτικού υπόβαθρου της σύγκρουσης. Επίσης δεν αποκλείει τη σύγκρουσή του Δυτικού αυτού πολιτισμού και με τους υπόλοιπους έξι (6) πολιτισμού, κάτι που συμβαίνει πιο συγκεκριμένα και στις ΗΠΑ, με την εισβολή Λατινοαμερικανών μεταναστών (κυρίως Μεξικανών), αλλά και άλλων,  που απειλεί να αλλοιώσει  την εθνική ταυτότητα των Βορειοαμερικανών. Οι θεωρίες του αυτές, που αρχικά απέβλεπαν στο να αντικρούσουν τη θεωρία του, πρώην μαθητή του και μετέπειτα συνάδελφου του, Francis Fukuyama, για το «Τέλος της Ιστορίας» (The End of History), το οποίο επαγγελόταν ο τελευταίος μετά την πτώση του «Υπαρκτού Σοσιαλισμού» και το τέλος του «Ψυχρού Πολέμου», θεωρία που ο Huntington  θεωρούσε, όπως και είναι ουσιαστικά και ιστορικά, λανθασμένη. Όμως τελικά κατέληγαν στο να επαναφέρουν στο προσκήνιο παλαιές θεωρίες που δικαιολογούσαν τις συγκρούσεις για θρησκευτικούς και πολιτισμικούς λόγους, που όμως ήδη ήταν ξεπερασμένες από φιλοσοφικής και ιστορικής σκοπιάς μετά την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό [από τους εγκυκλοπαιδιστές J.-J.Rousseau , Fr. M. Arouet (πιο γνωστό ως Βολταίρο) κ.ά., μεταξύ των οποίων και ο δικός μας ιερωμένος ιστορικός, φιλόσοφος κ.λπ,  Ευγένιος Βούλγαρις, στο «Σχεδίασμά του Περί ανεξιθρησκίας» στην μετάφραση του έργου του Βολταίρου, Περί των διχονοιών των εν ταις εκκλησίαις της Πολονίας, Λειψία 1768], ή και προηγουμένως, από τους άγγλους εμπειριστές (κυρίως τον John Locke, βλ. και μετάφρασή του στα Ελληνικά  Θεωρία περί  Ανεκτικότητας και Επιστολή περί Ανεξιθρησκίας, 2004).

Πάντως οι θεωρίες του Huntington έδωσαν λαβή για μια ξενοφοβική ρητορική σε πολλούς μάλλον αυταρχικούς ή λαϊκίζοντες σύγχρονους ηγέτες ή τους συμβούλους τους, όπως π.χ., κατά τη Γαλλική εφημερίδα LE MONDE, τον Πρόεδρο της Τουρκίας κ. Recep Tayyip Erdogan  (φύλλα της εφημερίδας με ημερομηνίες 6 και 7 Νοεμβρίου 2016 ) ή τον κ. Stephen Bannon, σύμβουλο του Αμερικανού Προέδρου κ.  Donald Trump (φύλλα της 19 Δεκεμβρίου 2016 και της 19 Φεβρουαρίου 2017), αλλά και από τον ίδιο τον Αμερικανό Πρόεδρο κ. D. Trump (φύλλο της 6 Φεβρουαρίου, όπου αναφέρεται μια συνέντευξή του, το 2004, στο Dignitatis Humanae Institute του Βατικανού, κατά την οποία «η Ιουδαιό – Χριστιανική Δύση βρίσκεται πάντοτε υπό την απειλή ενός φασίζοντος  Ισλάμ της Ανατολής…». Αν και την θεμελίωση αυτή χρησιμοποιούν πλέον και πολλοί άλλοι, όπως π.χ. και ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, κ. Βλ. Πούτιν, πολλοί είναι εκείνοι, που τη θεμελίωση αυτή τη θεωρούν λάθος, ή μάλλον ως πρόσθετο επιφαινόμενο, που αναφαίνεται και δικαιολογεί τις οικονομικές συγκρούσεις [βλ. μεταξύ άλλων R. Lerveau/Kh. Mohsen-Finan (επιμέλεια), Musulmans de France et dEurope (= Οι μουσουλμάνοι στην Γαλλία και την Ευρώπη), από τις Εκδόσεις του “Γαλλικού Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας” (CNRS) και ιδίως στις σελ. 59 επ. την μελέτη του V. Geisser, «L’ islamophbie en France au regard du débat européen» (= «Η Ισλαμοφοβία στην Γαλλία και η συζήτηση για την Ευρώπη», και κυρίως την έκθεση του 1985 «Για την Άνοδο του Φασισμού και του Ρατσισμού στην Ευρώπη», που κατάθεσε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) ο δικός μας, αείμνηστος καθηγητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης Δημήτρης Ευρυγένης, ως μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (ΕΚ) και έγινε δεκτή με ισχυρότατη πλειοψηφία του οργάνου αυτού (ΕΚ) και κατέληξε σε σχετικό Ψήφισμά του, της 16ης Ιανουαρίου 1986, στην ιστοσελίδα: file:///C://Users/Owner/Downloads/AX4686654GRC_001.pdf , σσ. 9 επ., όπου ο αείμνηστος καθηγητής προβαίνει στην πλήρη ανάλυση του φαινομένου και των αιτιών του, μεταξύ των οποίων σημαίνουσα και κομβική θέση κατέχουν οι οικονομικοί λόγοι, όπως αναφέρει στις  σσ. 88-90 και τις υποσημειώσεις 250-258 που περιέχουν σχετικές βιβλιογραφικές κ.ά. παραπομπές, μεταξύ των οποίων και εκείνη στον Γερμανό Καθηγητή G. Mandel (υποσημ 258), που έζησε τη ναζιστική θηριωδία και την αποδίδει κατά μεγάλο μέρος σε ανοχή και παρώθηση του Γερμανικού οικονομικό- βιομηχανικού κατεστημένου της εποχής].

Έτσι, πολύ λίγες συγκρούσεις μπορούν να αποδοθούν κυρίως, αν όχι και αποκλειστικώς,  σε πολιτισμικά αίτια και μία από αυτές τις λίγες υπήρξε η Ελληνική Επανάσταση του 1821: όμως ακόμη κι αυτό αμφισβητήθηκε, αν και όχι πάντοτε ορθώς, από ορισμένους,  αν όχι ως προς την αρχή και το ξέσπασμά της, τουλάχιστον ως προς το τέλος της και τις συνέπειές τις, ιδίως με τις διεθνείς επεμβάσεις που προκάλεσε, ή τουλάχιστον ορισμένες απ’ αυτές.

 

IV.- Συμπερασματικά

Από τα παραπάνω βγαίνει καθαρά το συμπέρασμα, ότι η ιστορία μας διδάσκει ότι τα κακά της Ανθρωπότητας πηγάζουν από την πλεονεξία του ανθρώπου και μάλιστα ορισμένων και όχι από τη φύση, ή την διαφορετικότητα των ανθρώπων και των κοινωνιών (πολιτισμών). Η φύση και Γη στην οποία ζούμε μπορεί να μας συντηρήσει όλους, κατανέμοντας «εκάστω τα ίδια», όπως πολύ σοφά πρόβλεψε ο Αριστοτέλης, δηλαδή καθιερώνοντας τη διανεμητική δικαιοσύνη, δηλαδή ο πλούτος να κατανέμεται ανάλογα με την προσφορά και την εργασία του καθενός στην δημιουργία του (παραγωγή και διανομή του) κι όχι ανάλογα με τις επιθυμίες του και την όποια δύναμή του (φυσική ή οικονομική ή άλλη) τις συνοδεύει και φαλκιδεύει την ορθή αυτή διανεμητική δικαιοσύνη, μετατρέποντάς την σε μονομερή δικαιοσύνη και εικονική πραγματικότητα που αντανακλά τη βούληση και το δίκαιο του ισχυρότερου, ανατρέχοντας σε προϊστορικές εποχές, όπου ο ανθρώπινος νους δεν είχε αναπτύξει την συναισθηματική νοημοσύνη που έχει σήμερα, αλλά κυριαρχούσε κυρίως η ενστικτώδης νοημοσύνη που οδηγούσε σε πλεονεξία, φοβία του άλλου και διαφορετικού και συγκρούσεις. Ίσως σήμερα είμαστε πολύ πιο ώριμοι πνευματικά και συναισθηματικά, ιδίως έχοντας καταλάβει καλύτερα τη Ιστορία και τα διδάγματά της, ώστε την διαφορετικότητα να την θεωρήσουμε ως προσόν για να φτιάξουμε ένα μέλλον πιο εποικοδομητικό για όλους: αν ο άνθρωπος δεν μπορεί να καταργήσει το «θάνατο» για το άτομο, τουλάχιστον μπορεί να προλάβει τον θάνατο γα το ανθρώπινο γένος και ταυτόχρονα να κάνει καλύτερη τη ζωή των ανθρώπων, ίσως και μακροβιότερη και ευτυχέστερη. Χωρίς να καταργηθούν πολιτισμοί, θρησκείες, γλώσσες και παραδόσεις, μπορούμε να συνεργαστούμε μεταξύ μας κατανοώντας καλύτερα «ο ένας τον άλλο» και έτσι, κατανοώντας καλύτερα τον Άνθρωπο  και τη Ζωή ιδίως εκείνη σε Κοινωνία που δημιουργεί και τον Πολιτισμό και να ξεφύγουμε κάπως από την κακιά μας μοίρα που εμείς οι ίδιοι την δημιουργούμε και την διατηρούμε με τις φοβίες και τις πλεονεξίες μας. Μάλλον είναι δυνατό και όχι Ουτοπικό ούτε Μεταφυσικό, αρκεί να καταλάβουμε την Ιστορία κι’ όσα μας διδάσκει, γιατί αυτή ούτε πρέπει να τελειώσει , ούτε επαναλαμβάνεται ως φάρσα: το τελευταίο μπορεί ίσως να συμβαίνει για μερικούς που δεν έχουν τη δυνατότητα να την καταλάβουν!

Έτσι, και με κριτήριο τον άνθρωπο που ζει σε κοινωνίες ανοικτές μεταξύ τους, θα πρέπει να προχωρήσουμε, χωρίς φόβους στις ευρύτερες δυνατές συνεργασίες, τόσο σε διακρατικό περιφερειακό επίπεδο, όσο και σε διαπεριφερειακό Παγκόσμιο/Οικουμενικό, όπου κανείς δεν θα χάσει από την ταυτότητά του, ως είδος, αλλά απλώς με την συνεργασία και την όσμωση πολιτισμών και ανταλλαγή προϊόντων που παράγει ο άνθρωπος στα διάφορα μήκη και πλάτη θα στεριώσουμε και δυναμώσουμε ακόμη περισσότερο τη ταυτότητα του ανθρώπινου γένους! Οι  Πατρίδες μας, η Ελλάδα και η Ευρώπη,  μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά σε κάτι τέτοιο, όπως και στο παρελθόν της Ιστορίας. Η ορθή κατανόηση των καταστάσεων, στην οποία συμβάλλουν, όχι μόνο η παράδοση, αλλά κι ο χαρακτήρας των ανθρώπων που έχει διαμορφώσει τόσο η παράδοση αυτή, αλλά και το ευρύτερο ήπιο κλίμα στο οποίο έχει αναπτυχθεί αυτή η παράδοση , μπορεί να συμβάλλει ώστε να ξεπεράσουμε την παρούσα κρίση, προχωρώντας μπροστά κι’ ανοικτά, κι’ όχι οπισθοχωρώντας κι’ απομονωμένοι διεθνώς!

 

   

 

 

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here