Μάνα Θα Είχα Πάει Στα Καράβια (να τραγουδάω στις φάλαινες…) Τριλογία Θαλασσινών Άρθρων/Α μέρος

Του Νικόλαου Τουλαντά

Στην ξηρά πρέπει να το παλέψεις, να είσαι χαζός, για να πεθάνεις. Στη θάλασσα, αν δεν είσαι πιο έξυπνός της, είσαι νεκρός. (Ν. Λυγερός)

Η Ναυς, ο Ναύτης και η Ναυτιλία, στον Δυτικό πολιτισμό, οφείλουν την καταγωγή τους στην Κρήτη, την Κύπρο, τα Νησιά Αιγαίου, την Πελοπόννησο και την Αττικοβοιωτία. Ο πανάρχαιος λαός των Αιγυπτίων – του οποίου η πρώτη πυραμίδα απέχει από τον Σωκράτη όσο αυτός από εμάς σήμερα – αποκαλούσε τους Έλληνες, εκτός από «μη-ασπρομάλληδες», λαό της θάλασσας.

Περίφημη η Σαμιώτικη Σάμενα (Διήρης). Μία κατασκευή που χρονολογείται μετά τα χρόνια των Τρωϊκών γεγονότων. Πλοία με δύο σειρές κουπιών σε κάθε πλευρά και δύο καταστρώματα που απλώνονταν καθ’ όλο το μήκος της. Είχε έμβολο μια κατασκευή στη μορφή αγριόχοιρου. Έφθαναν τα 20 μέτρα. Οι Μονήρεις προηγούνταν βέβαια χρονολογικά και είχαν σχεδόν τα ανάλογα – μισά – χαρακτηριστικά από τις Διήρεις.

Οι Τριήρεις θεωρούνται, πολεμολογικά, ως οι καλύτερες ναυπηγικές κατασκευές μέχρι τα χρόνια της Ρωμαϊκής άνοιξης και του κατασκευαστικού δυναμισμού της αυτοκρατορίας. Είναι το πιο γνωστό αρχαίο πλοίο και η επιρροή του κατέχει το εντυπωσιακό στατιστικό να επικρατεί ως ιδανική κατασκευή για περισσότερο από μισή χιλιετία. Εμφανίστηκε περίπου τον 8ο αιώνα π.Χ.

Έτσι, εξετάζοντας τα σημαντικά πρόσωπα ως προς την πολιτισμική επιρροή τους γενικά στον κόσμο, ξεκινώντας από τον Όμηρο, δεν μπορούμε να μην σταθούμε στον επινοητή (ναυπηγό) του πλοίου αυτής της εμβέλειας, τον Αμεινοκλή τον Κορίνθιο (περ. 7ος αι. π.Χ.).

 

Μελέτες αναπαραστάσεων καραβιών σε αρχαία νομίσματα καταλήγουν σε κατασκευαστικά πορίσματα. Θα μπορούσαμε να πούμε πως μόνο έναν αληθινό προστάτη ή ευεργέτη θα μπορούσαμε να απεικονίσουμε πάνω σε νόμισμα. Γιατί όχι τον κυριότερο παράγοντα-εργαλείο στην αύξηση των νομισμάτων μας αυτών;

Αυτές οι κατασκευές είχαν αποτέλεσμα την ανάπτυξη του θαλάσσιου περιηγητισμού από νωρίς στους Έλληνες. Μέχρι τις πρώτες σταυροφορίες που εγκαινιάζουν τον μαζικό τουρισμό (κυρίως θρησκευτικό), οι Ευρωπαίοι δεν ήταν τόσο δραστήριοι εξερευνητές. Εκτός από μάλλον τους πρώτους Ευρωπαίους θα λέγαμε…

Εκτός της πολεμολογικής τελεολογίας των κατασκευών της ναυσιπλοΐας, είναι αξιοπρόσεκτα κάποια περιηγητικά πρόσωπα που χρησιμοποίησαν τη «Ναῦν»  προς εξερεύνηση του κόσμου.

Ο Σάμιος Πολέος (6ος π.Χ.) πέρασε κατά την εποχή του τις στήλες του Ηρακλέους κι έφθασε έως τα Γάδειρα (ατλαντική πλευρά της Ισπανίας). Ο εξερευνητής Σκύλαξ ο Καρυανδεύς (6ος-5ος αι. π.Χ, Μικρά Ασία), έφθασε στον Ινδό. Σημαντικές και οι μετέπειτα θαλασσινά ανήσυχες γενιές όπου ξεχωρίζουν ο Ευθυκράτης (4ος π.Χ.) που έφθασε στο πράσινο ακρωτήρι της Δυτικής Αφρικής και ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης (ίδια εποχή με τον Ευθυκράτη) που έφθασε Μ. Βρετανία, Γροιλανδία, Βαλτική.

Επιστημονική ανάπτυξη προκύπτει και νέοι γνωσιολογικοί τομείς εμφανίζονται στην ανθρωπότητα λόγω αυτών των πλοίων αλλά και των γνώσεων, μέσω των περιηγητών, για απόμακρες γωνιές στη γη. Αναπτύσσεται η Γεωγραφία, η Κοσμογραφία, τα Ναυτικά Όργανα και βέβαια η υπάρχουσα Αστρονομική Γνώση απλώνεται έως εκεί που αντέχεις να ταξιδεύσεις και να παρατηρήσεις.

Ο παγκόσμιος χάρτης του Πτολεμαίου, σε έκδοση του 1467 από τον Γερμανό χαρτογράφο Νικόλαο Γερμανό.

 

Τον Ινδικό ωκεανό θα προσεγγίσει ο ναύαρχος του Μ. Αλεξάνδρου, Νέαρχος ο Κρις (356 – 300 π.Χ.),  ο οποίος καταγράφεται να πολεμάει με φάλαινες τις οποίες αντιμετώπισε χρησιμοποιώντας  μουσικά όργανα για τον κατευνασμό τους.

Ο ναύαρχος και θαλασσοπόρος Τιμοσθένης ο Ρόδιος (3ος αιώνας π.Χ.) ήταν ο δημιουργός του δωδεκάβαθμου ανεμολογίου.

Η Ρόδος είναι η γενέτειρα της πρώτης επίσημης Ναυτικής Νομοθεσίας, η οποία κωδικοποιήθηκε επί Ισαύρων Αυτοκρατόρων με το όνομα «Νόμος Ροδίων Ναυτικός». Πάνω στον εν λόγω κώδικα στηρίχθηκε το Βενετσιάνικο και το Αγγλικό Δίκαιο, φθάνοντας στο σημερινό Διεθνές Ναυτικό Δίκαιο. Το Δίκαιο των Ροδίων προέκυψε από το γεγονός της μεγάλης κίνησης στη νήσο. Η Ρόδος χαρακτηρίζεται ως η Ελβετία της αρχαιότητας καθώς βρέθηκε σε κάποια φάση, επί δύο συνεχόμενους αιώνες (!) εκτός πολέμου, είχε ισχυρό στόλο και κοινωνικό σύστημα χωρίς αναταράξεις. Για αυτούς τους λόγους ασφαλείας, κατέφευγαν στην Ρόδο (στο τραπεζικό της σύστημα), παντοδαπής καταγωγής καταθέτες. Αργότερα έδειξαν να εμπιστεύονται τη Δήλο.

Ο Ίππαλος ο Κυβερνήτης (1ος αι. π.Χ.) θα ανακαλύψει τη διαδρομή από την Ερυθρά θάλασσα προς την Ινδική χερσόνησο, μέσω του Ινδικού ωκεανού. Θα παρατηρήσει την διεύθυνση των περιοδικών ανέμων του Ινδικού ωκεανού (των λεγόμενων Μουσώνων) και θα συμβάλει στη δημιουργία της πρώτης επίσημης ωκεανοπλοΐας (έως τότε υπήρχε μόνο η ακτοπλοΐα).

«Πώς να δεθεί η Μεσόγειος με σχοινιά»; Πώς να καλυφθεί όλη ή έστω λίγη από τη σχέση του ανθρώπου με τη θάλασσα, έστω των Ελλήνων, έστω της αρχαιότητας (αρχαιολογικά ορίζεται ως η εποχή από τον 5ο αι. μ.Χ. και πίσω), μέσα σε ένα άρθρο; Συνεχίζεται…

 

*Ο Νίκος Τουλαντάς είναι αυτοδίδακτος λογοτέχνης και δημιουργεί ερασιτεχνικά τα τελευταία 12 χρόνια. Έχει ασχοληθεί με την ποίηση, την στιχουργική και τα τελευταία 5 χρόνια με την δοκιμιογραφία. Το 2018 έλαβε μέρος στον 9ο Παγκόσμιο Διαγωνισμό Λογοτεχνίας του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων (Ε.Π.Ο.Κ) όπου και απέσπασε το πρώτο βραβείο στην κατηγορία του Δοκιμίου.

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here