«Λακωνικόν Ημερολόγιον 2017»

 

 

Κυκλοφόρησε πρόσφατα, γιορτάζοντας συγχρόνως τα 20 χρόνια ανελλιπούς κυκλοφορίας του, το  «Λακωνικόν Ημερολόγιον 2017», ένα ημερολόγιο που δεν είναι ημερολόγιο με την τυπική έννοια του όρου, παρά είναι ένας τόμος οι συνεργάτες του οποίου γράφουν στις σελίδες του με γνώση και προσοχή, αγάπη και πρωτοτυπία κείμενα που αφορούν την Λακωνία, είτε ιστορικά είναι αυτά, είτε λαογραφικά και κοινωνικά, ή πολιτιστικά. Τραγούδια δημοτικά άγνωστα, χοροί λησμονημένοι, η λαϊκή ιατρική, παλιές δοξασίες, η αρχιτεκτονική της περιοχής, τα παραμύθια, η ξενιτιά των Λακώνων, οι γυναίκες της Λακωνίας, οι επαγγελματίες, χάρτες παλαιοί, δυσεύρετοι και σε συλλογές και μουσεία ακόμη, η χλωρίδα, η πανίδα του τόπου, τα μουσεία, η πινακοθήκη, οι βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί ναοί και ναϊσκοι, τα μοναστήρια, τα μουσικά όργανα, οι πανηγύρεις, τα λιμάνια, οι αμμουδιές, τα πανάρχαια βουνά. Ακόμη, ξεφυλλίζοντας αυτό το θαυμάσιο, και από την άποψη της τυπογραφικής επιμέλειας, Ημερολόγιο, ο αναγνώστης θα μάθει για τις πεζοπορικές διαδρομές, θα ακολουθήσει τα μονοπάτια εάν τα αγαπά, θα ανασάνει λόγγους και βουνά, θα δει φωτογραφίες οικογενειακές και σκίτσα, θα γνωρίσει τους παλαιούς οργανοπαίκτες, τους ντελάληδες, τέλος στον σύγχρονο Λάκωνα αλλά και στον σύγχρονο Έλληνα, γενικώς, θα παρουσιαστεί μια Λακωνία, ίσως άγνωστη μα ιδιαίτερα ζωντανή, μεγάλου κάλλους, σπάνιας περηφάνιας όσον αφορά το ανθρώπινο στοιχείο αλλά και το φυσικό.

Εξάλλου είμαι σε θέση να γνωρίζω και εξ αυτού να εκτιμώ και τους κόπους, την προσοχή και την ιδιαίτερη αγάπη που καταβάλλονται, χρόνια τώρα, από την Σοφία Αντωνάκου και από τον Γιώργο Κώτσου ώστε να ολοκληρωθεί αυτό το ποικίλο, χαριέστατο, ενημερωτικό, άψογο καλλιτεχνικά, φορτισμένο συναισθηματικά, ακριβέστατο ιστορικά ημερολόγιο. Το Ημερολόγιο είναι βέβαια σπουδαίο και γιατί είναι φύλακας μνήμης. Της μνήμης των πατέρων μας, των προγόνων μας, της γης μας, των γεγονότων που την σημάδεψαν, των ευτυχισμένων ή θριαμβευτικών στιγμών αλλά και των τραγικών ή απέλπιδων. Είναι και μια φιλόξενη στέγη πολιτισμού.

Το Ημερολόγιο του 2017 είναι αφιερωμένο στην Χερσόνησο του Μαλέα. Θεματικός τόμος, πέρυσι ήταν δοσμένος στη χάρη και την ιστορία του Πάρνωνα. Πρόπερσι στον Ταϋγετο, άλλη χρονιά στον Ευρώτα και άλλοτε αφιερώθηκε στον Νικηφόρο Βρετάκο. Το 2003 είχε ως κύριο θέμα την Γυναίκα της Λακωνίας, το 2006 τις Μεταναστεύσεις των Λακώνων, το 2008 οι Τέχνες στη Λακωνία. Ή το Λακωνικό Τοπίο όπως το είδαν οι λογοτέχνες και οι περιηγητές· ή Λαϊκές γιορτές και πανηγύρια στη Λακωνία, κ.ά.

Προσωπικώς, δεν έχω υπ’ όψιν μου αν κυκλοφορεί κάπου αλλού ημερολόγιο σαν αυτό. Έχω υπ’ όψιν μου, όμως, ότι οι εκδότες του ΙΔΙΟΜΟΡΦΗ είναι υπεύθυνοι στη δουλειά τους, δουλειά που ευαισθητοποιεί τον αναγνώστη πλουταίνοντας συνάμα τις γνώσεις του για την πατρίδα.

Στον εφετινό τόμο και στις 352 σελίδες του όπου παρουσιάζεται η χερσόνησος του Μαλέα, από τον Ζάρακα (αρχαία πόλη Ζάραξ που κτίσθηκε από τον ήρωα Ζάρακα, γιο του βασιλιά Καρύστου της αρχαίας πόλης Καρύστου Ευβοίας), και την Μονεμβάσια έως την Ελαφόνησο και τα Βάτικα, ο αναγνώστης θα εντρυφήσει στους μύθους και την ιστορία της Επιδαύρου Λιμηράς από την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα. Επίσης θα περιηγηθεί τα μοναστήρια, τους ναούς, τους φάρους, τους νερόμυλους. Ακόμη θα ενημερωθεί για την οικονομία, για την πανίδα και την χλωρίδα του Νότιου Πάρνωνα, την ιατρική, τη λαογραφία της ιδιαίτερης αυτής γης, για τις περιοχές Natura, την αρχιτεκτονική, τα σπήλαια, τα προϊόντα- όπως ο οίνοςMalvasia, το βατικιώτικο κρεμμύδι και το σύκο- ενώ θα απολαύσει μια έκθεση σπάνιων χαρτών του τόπου οι οποίοι είναι χαρά για τα μάτια αλλά και πηγή πληροφοριών. Επιπλέον θα κατατοπισθεί γύρω από την βυθισμένη πολιτεία, το Παυλοπέτρι, κτισμένη σε στρατηγική θέση, βάσει οικιστικού σχεδίου- μολονότι προϊστορική. Πρόκειται μάλλον για την αρχαιότερη καταβυθισμένη πολιτεία στον κόσμο που κατοικήθηκε για πρώτη φορά το 3.500 π. Χ.

Ενδιαφέροντα θέματα είναι και η Μουσικοχορευτική ταυτότητα της Επιδαύρου Λιμηράς, Οι Πέτρινοι Φάροι και το αναρριχητικό πάρκο Καβομαλιάς- Ζόμπολο. Και οι παράκτιοι βιότοποι. Και οι υδροβιότοποι. Ή τα σπάνια και ενδημικά φυτά. Και οι βιότοποι. Και οι Πειρατές και Κουρσάροι στον Καβομαλιά. Η Έκθεση του Αρχαιολογικού Μουσείου της Νεάπολης. Ωστόσο υπάρχουν πολλά ακόμη μες στο Λακωνικόν Ημερολόγιον 2017. Όπως η αγροτική εξέγερση του 1836, το Απολιθωμένο Δάσος στον άγιο Νικόλαο, το μαγευτικό σπήλαιο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες της Καστανιάς, μα και πεζογραφία και ποίηση με πρώτο τον Γιάννη Ρίτσο, που γειτονεύουν με μια συλλογή κειμένων και ποιημάτων από την κατοχή και την εθνική αντίσταση, κείμενα σχεδόν άγνωστα αλλά βαρύνουσας σημασίας και για τον τόπο και για την ανθρωπιά μας.

Αλλά και για την γενναιότητα και τα αισθήματα αλληλεγγύης ορισμένων κατοίκων, όπως λ.χ. του Παναγιώτη Κουβουτσάκη από το Λάχι Βοιών, ο οποίος υπήρξε ο μέγας διακινητής διαφευγόντων, όπως και ο λεγόμενος «παπάς» Μπαχτής, που είχε διοργανώσει τις μεγαλύτερες διαφυγές αγωνιστών και πολιτικών από την Ελλάδα στη Μέση Ανατολή και την  Αίγυπτο· ανάμεσά τους και αυτήν της Σοφίας Βέμπο.

Είναι γνωστό, όπως γράφει ο Μηνάς Αναστασάκης, ότι «μετά την κατάρρευση του Μετώπου του Πολέμου και την βιαστική υποχώρηση των ημετέρων, πλήθος μέγα Άγγλων, Νεοζηλανδών αλλά και Κρητών, κατέκλυσαν τα βουνά και τις παραλίες των Βατίκων στην προσπάθειά τους να φύγουν για την Κρήτη ή την Μέση Ανατολή… Αξίζει εδώ να γραφτεί ότι το γενικό κουμάντο για τις φυγαδεύσεις είχε ο αείμνηστος ιερέας της Νεάπολης παπά- Μανώλης Λαλούσης. Πολλοί βοήθησαν στις φυγαδεύσεις εκείνες, ιδιαίτερα οι ψαράδες –και όχι μόνο- της ωραίας μας Ελαφονήσου». Μα και οι καϊκιέρηδες της Νεάπολης, στο σύνολό τους βοήθησαν, όπως ο Γιάννης Σταθάκης (Κουτουριάρης) του οποίου το θάρρος, η αψηφισιά αλλά και η αποτελεσματικότητα έμειναν ιστορικά (όπως και το καϊκι του, το «Χρυσώ»), ο Μηνάς Σταθάκης, ο Νίκος Γιαλελής (Χοχλιός)· ακόμη ο Παναγιώτης Λιάρος (Τίγρης), Νίκος Πασάκος (Σουπιάς), ο Γιακουμής Λιάρος κ. ά. Πρέπει δε αυτό να λογίζεται ως έπος καθώς πραγματοποιείτο παρουσία σχεδόν των ανύποπτων Ιταλών μια και υπήρχαν φυλάκια ιταλικά και γερμανικά στην Νεάπολη, στην Ελαφόνησο στα Βελανίδια, στα Κύθηρα, στα Αντικύθηρα, ενώ γερμανικά υποβρύχια περιπολούσαν καθημερινώς και όλες τις ώρες.

Μεγαλώνοντας έμαθα ότι εκείνες τις μέρες βρήκαν καταφυγή στο πατρικό μου δυο μαχητές Βρετανοί και Νεοζηλανδοί, και αργότερα ένα ωραίο και ευγενικό, λέει, παλικάρι, Άγγλος, που είχε φθάσει καθυστερημένος μετά την επική Μάχη της Κρήτης. Εξάλλου και το καϊκι μας, «Αγία Παρασκευή» ή «Μαντζουράνης» ονομαζόμενο, όπως άλλωστε όλα τα καϊκια στην Νεάπολη, ήταν στην διάθεση της Επιτροπής Περίθαλψης και Φυγάδευσης. Κρίμα που δεν υπάρχουν αυτά στις αναμνήσεις μου…

«Χαλκάς δε στέκει στους αστραγάλους της θάλασσας

Χαλκάς δε στέκει στη θαλασσινή καρδιά μας»

          Γιάννης Ρίτσος  (Από το Εμβατήριο του Ωκεανού)

 

Ή όπως τονίζει στο «Τερατώδες Αριστούργημα» ο μεγάλος μας ποιητής με τους στίχους του οποίου και κλείνει το εξαιρετικό αυτό Ημερολόγιο·

 

«Γέρασα από μια νιότη απέραντη που δεν εννοεί να γεράσει…

με παίρνει αλαμπρατσέτα η Επανάσταση βγαίνουμε βόλτα οι δυο μας

στις φωταγωγημένες λεωφόρους…

Καισαριανή Παγκράτι Κοκκινιά Πετράλωνα Γκύζη

και δυο γλάστρες βασιλικός στο Σκοπευτήριο»    

Ελένη Σαραντίτη

 

Εκδόσεις ΙΔΙΟΜΟΡΦΗ

Ορέστη 7, Σπάρτη, Τ.Τ. 23100

Τηλέφωνο- Fax 2731082203

«Λακωνικόν Ημερολόγιον 2017» Σελίδες 352, € 17

Print Friendly, PDF & Email

7 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Ε, ναι, αγαπημένη Ελένη. Με δυο βασιλικούς στολισμένους στις γλαστρούλες της καρδιάς ταξιδεύουμε στον κάβο Μαλιά, και γιατί όχι, μένουμε εκεί. Σ’ ευχαριστούμε

  2. Φωτεινή μου αγαπημένη, εκεί είναι η παντοκρατορία του φωτός. Τόπος ιερός. Φύγαμε.
    Καλό ξημέρωμα, φίλη μου, καλό ξημέρωμα να έχουμε όλοι. Και είθε ο άνεμος που φυσά ακατάπαυστα στον Καβομαλιά (ή στον Κάβο του αγίου Αγγέλου, όπως είναι ο τίτλος του αγαπημένου μου βιβλίου), να είναι ούριος. Μιλάμε για τόπο θεϊκό. Εκεί είχαν καταφύγει, με θλιμμένη καρδιά, οι Κένταυροι όταν τους κυνηγούσε ο Ηρακλής. Εκεί, γύρω από τις τις σαράντα οκτώ εκκλησιές, ασκήτευαν παλαιότερα όσοι αναζητούσαν γαλήνη βίου και ψυχής. Σε μια από τις πανώριες, θαλασσόβρεχτες εκκλησιές, στην αγία Ειρήνη, είχα διαβάσει, στο παλαιότατο βιβλίο επισκεπτών, προ ετών: «Αγαπώ την Ελλάδα, αγαπώ τον Κάβο, αγαπώ και την κοπέλα Ελενίτσα. Χανς, από Χαϊδελβέργη. Θα επιστρέψω.» Δεν γνωρίζω εάν επέστρεψε ή εάν επισκεπτόταν τον Κάβο μας στα όνειρά του.
    Καληνύχτα

  3. Είναι ,πιστεύω,σημαντικό και πρακτικό, για κάθε τόπο να μπορεί να παρουσιαστεί μέσα από τις σελίδες ενός ημερολογίου γιατί κάθε μέρα θα μαθαίνουμε και κάτι ,είτε αφορά την ιστορία του ,είτε την εκπληκτικής ομορφιάς φύση του.Θαυμάζω πολύ τον υγροβιότοπο με τα απίθανα πτηνά που συγκεντρώνει ,αλλά και το σπήλαιο που αποτελεί στολίδι για την ευρύτερη περιοχή.Αυτό όμως που με συγκινεί ιδιαίτερα είναι τα συναισθήματα συμπόνιας και φιλοξενίας που χαραχτηρίζουν τους συμπατριώτες μας,παλαιότερους κυρίως αλλά και σύγχρονους- ελπίζω- ,παρά το ότι οι συνθήκες εργασίας και διαβίωσης τους ήταν αντίξοες.Από αφηγήσεις της γιαγιάς μου ‘εμαθα ότι και ο δικός μου παππούς ,μετά τον πόλεμο ,είχε φιλοξενήσει έναν Ιταλό ονόματι Λουίτζι για πολύ καιρό στο αγαπημένο μου χωριό και μέσα στις κατάφυτες πλαγιές του ,γεμάτες από ελιές, αχλαδιές και φουντωτές κουμαριές-το πιο φανταστικό δεντράκι που έχω δει.Ευλογημένος τόπος!!!!!!!!!!

  4. Αγαπημένη μου Ματίνα
    Τότε οι άνθρωποι φιλοξενούσαν στα σπίτια τους τους άτομα της ανάγκης, τους έστρωναν στα κρεβάτια τους κι οι ίδιοι και τα παιδιά τους κοιμούνταν στρωματσάδα στο πάτωμα. Έχω πολλές αναμνήσεις από παρόμοιες πράξεις οι οποίες με γεμίζουν γλύκα και περηφάνια. Λόγω αυτών ελπίζω ακόμη…
    «Μηδέν εγκληματικότης» στην περιοχή μας, έχουν να λένε. Μα πώς να στεριώσει «κακιά σκουριά» σε τέτοια φύση και σε τέτοιες καρδιές. Ευλογημένοι να είναι όλοι. Και εύχομαι, η ελπίδα να γυρίσει πιο γελαστή. Πιο δυνατή.
    Καληνύχτα και ευχαριστώ για το ωραίο σχόλιό σου, το ειλικρινές.

  5. Αθηνά μου αγαπημένη, για τον Καβομαλιά που μας νανούρισε με το κύμα του και μας δρόσισε με την αύρα του που τα πρωινά του καλοκαιριού ήταν γεμάτη γλύκα και πραότητα, για τον Κάβο, τον παραστάτη των ονείρων μας:

    Κι αύριο είναι πρωί- μα εμείς σήμερα θα καλπάσουμε
    προς τις κρυψώνες του ήλιου
    Με χρυσές μπρατσέρες θα βγούμε στον κίνδυνο πιο περ’
    απ’ τ’ ακρωτήριο της καλής ανταύγειας
    Οδυσσέας Ελύτης
    Προσανατολισμοί ζ’

    Την καλημέρα μου

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here