Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΔΟΥΚΑ         

Στην αρχή κυριάρχησε η αντιπαράθεση για το μνημόνιο («μνημονιακοί-αντιμνημονιακοί»), η εθνική διάσταση (πατριώτες-υποτελείς), η ευρωπαική διάσταση («εντός-εκτός» ευρώ), αργότερα η «διαπραγμάτευση” («ναι-όχι» στο δημοψήφισμα) και πρόσφατα η ηθικολογία (ηθικό «πλεονέκτημα-μειονέκτημα») και δεν γνωρίζει κανείς τί άλλο θα ακολουθήσει. Τα «επεισόδια» της αντιπαράθεσης διαδέχονται το ένα το άλλο,  καταλαμβάνουν το δημόσιο χώρο χωρίς άλλη προοπτική από την παγίωση της  10ετούς υποβάθμισης. Ιστορικο-πολιτικές αναλογίες με παλαιότερες δυσμενείς εθνικές εξελίξεις, δίνουν μια ζοφερή εικόνα της κατάστασης, όταν εμπλέκονται εθνικά θέματα (Ευθυμίου, Τα Νέα, 8/3/2018).

Τα φαινόμενα περιγράφονται ως συμπτώματα μιας γενικευμένης κρίσης. Τί είδους κρίση είναι αυτή;  Πολλές φορές η κρίση  εκλαμβάνεται ως μια εκτροπή από την κανονικότητα λόγω ηθελημένων ή μη σφαλμάτων ή συγκυριών που  μπορεί να ξεπερασθεί με τον κολασμό των «υπευθύνων», τη χρησιμοποίηση «δοκιμασμένων» μεθόδων, ώστε να επανέλθει η κανονικότητα στους προηγούμενους ρυθμούς. Είναι η κρίση ως «εμπόδια»  ή «διορθώσεις» που συναντάμε πολύ συχνά στη ζωή όταν τα «πράγματα δεν πάνε καλά» και πρέπει με τις συνήθεις μεθόδους να τα επαναφέρουμε στην προγενέστερη κατάσταση. Σε περιπτώσεις όμως προβλημάτων μεγάλης έντασης στην προσωπική-κοινωνική ζωή, τα γεγονότα ξεφεύγουν από τον έλεγχο, το τυχαίο εμφανίζεται εκεί που προηγουμένως όλα ήταν προβλέψιμα. Ψάχνουμε στο σκοτάδι για λύσεις, αλλά ο προσανατολισμός είναι δύσκολος. Η έλλειψη εμπιστοσύνης κυριαρχεί.

Μπορούμε να σκεφτούμε μια άλλη αντίληψη της κρίσης αν πάμε πολύ πίσω στην  αρχαιοελληνική έννοιά της, ως «απόφαση» που σχετίζεται με την αντιμετώπιση μιας καινούργιας κατάστασης ή προβλήματος. Αν υιοθετήσουμε την προσέγγιση αυτή, τότε η κρίση γίνεται μια απόφαση που πρέπει να λάβουμε σε διαφορετικές συνθήκες από αυτές που γνωρίζαμε. Είναι πολλές φορές ένα άγνωστο, μη οικείο περιβάλλον και πρέπει να αναλογισθούμε τί καταστάσεις πρέπει να αλλάξουν ή τί καινούργια εργαλεία-μέσα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε. Όπως υποστήριξε ο Αινστάιν: «Οι αντιφάσεις/προβλήματα δεν λύνονται στο ίδιο επίπεδο που αυτά δημιουργήθηκαν, αλλά σε ένα ανώτερο». Παρόμοιες καταστάσεις περνάμε συχνά στη ζωή. Λέμε τότε: «Το γεγονός αυτό άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τη ζωή και τον εαυτό μας».

Η έννοια της κρίσης ως διαδικασία ανταπόκρισης σε νέες συνθήκες αντί της κρίσης ως αναπαραγωγή των παλαιών τρόπων, βρίσκεται στον πυρήνα μιας «προοδευτικής» αναζήτησης. Αν δεχτούμε ως «προοδευτικό» το «κοινό καλό», τη βελτίωση των συνθηκών ζωής με ισότητα ευκαιριών. Την επικέντρωση στα προβλήματα του παρόντος που δημιουργούν τη δυναμική του μέλλοντος στη συνεχή  ιστορική του μεταμόρφωση, τότε έχουμε διανύσει το μισό δρόμο σε μια «προοδευτική» κατεύθυνση.

Ο υπόλοιπος δρόμος είναι οι αλλαγές στην ίδια την έννοια της προόδου. Η τελευταία κυβερνητική θητεία είναι ιδιαίτερα διδακτική, κυρίως  στο τί πρέπει κανείς να αποφεύγει. Το δίδαγμα είναι ότι η «πρόοδος»  δεν  εξομοιώνεται με μια «μεγάλη υπόσχεση», μια «μεγάλη ρήξη» που καταλήγει σε «ολική  υποχώρηση»-αυτά που  αργότερα ονομάστηκαν «αυταπάτες». Τέτοιες εσχατολογικές ρητορείες μελλοντικών παραδείσων, έχουν σχέση περισσότερο  με θεολογικά δόγματα παρά με Πράξεις Πολιτικής. Ούτε βέβαια ένας «εργαλειακός ορθολογισμός» (Χάμπερμας), διοικητικο-οικονομικής διαχείρισης διαθέτει το κοινωνικό κεφάλαιο ώστε να αλλάξει τα πράγματα.

Μπορούμε να σκεφθούμε διαφορετικά την «πρόοδο». Ως «μετασχηματισμό» από τις εμπειρίες που βιώνουμε, στην κατανόησή τους, την κριτική τοποθέτηση για ένα συλλογικό σχέδιο δράσης με βαθμιαίες κατακτήσεις που φέρνουν αποτελέσματα σε κάθε σπίτι. Δεν εννοείται προοδευτική πρόταση χωρίς  κοινωνική δικαιοσύνη και ισοπολιτεία όλων χωρίς εξαίρεση.

Ας χρησιμοποιήσουμε από την Αρχαία Αθηναική Πολιτεία τον όρο-κλειδί «Αγορά». Ήταν ο  χώρος συνάντησης του ιδιωτικού («οίκος») με τις δημόσιους θεσμούς («εκκλησία»). Εκεί μετασχηματίζονταν οι προσωπικές ανάγκες (οίκος) σε δημόσιες υποθέσεις (εκκλησία) οι οποίες επανατροφοδοτούσαν την ιδιωτική ζωή. Το πρόβλημα είναι η διάρρηξη των σχέσεων «Αγοράς» με τους χώρους «Οίκου»-«Εκκλησίας».  Είναι ένα πρόβλημα δημοκρατικής ζωής.

Θα υποστηρίζαμε την υπόθεση  ότι η υπέρβαση με κοινωνικο-δημοκρατικό αντίκρισμα, βρίσκεται σε μια καινούργια σύνθεση, αν μπορεί να υπάρξει, μεταξύ κυβερνησιμότητας-συμμετοχής, ελευθερίας-ασφάλειας, ορθολογισμού-αυθορμητισμού, διεκδίκησης- υπευθυνότητας, αυτονομίας-συναινέσεων. Αλλά αυτό δεν μπορεί να συμβεί χωρίς ενεργητικές στρατηγικές μετασχηματισμών στις παραγωγικές-κοινωνικές σχέσεις.

Ποιος θα αναμετρηθεί με την παρακμή-στασιμότητα, τις διεθνείς αναστατώσεις-αλληλεξαρτήσεις, τους επερχόμενους βαθείς μετασχηματισμούς στις κοινωνικο-παραγωγικές δομές με τα κύματα σύγκλισης των τεχνολογιών;   Δύσκολος, αλλά αναπόφευκτος δρόμος για την Προοδευτική Παράταξη. Αυτός όμως δεν είναι πάντα ο δρόμος της Προόδου;

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here