Καθεδρικοί ναοί και άλλα πολλά στον απόηχο των Καταλανικών αιώνων

Του Γιώργου  Νικ. Σχορετσανίτη

Ήδη πριν από τον Μεσαίωνα, οι έμποροι της Καταλωνίας συναγωνίζονταν τους Βενετούς συναδέλφους τους, και στα χρόνια που ακολούθησαν η περιοχή βίωσε πραγματικά μια εκπληκτική και χρυσή εποχή. Το αποτέλεσμα ήταν απτό, αφού μεγάλος αριθμός διανοούμενων, χαρτογράφων, φιλόσοφων, εφευρετών, λογίων, εμπόρων  και επιχειρηματιών,  διέπρεψεστην περιοχή. Η ανακάλυψη του Νέου Κόσμου, στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, σίγουρα  στέρησε από την πόλη τον πρώτο λόγο στις εμπορικέςδραστηριότητεςτουλιμανιού της. Διαβάζοντας βεβαίως ιστορία, καταλαβαίνεις πολλά και υποθέτεις περισσότερα! Αργότερα, στα 1714, παρατηρήθηκε η μη αναμενόμενη κατιούσα πορεία και η μεγάλη καταστροφή της. Ο θάνατος του Καρόλου Β’, είχε ως άμεσο αποτέλεσμα να μείνει η Ισπανία ακέφαλη, και φυσικά να αρχίσει ένας ανηλεής αγώνας για την πολυπόθητη διαδοχή. Η Καταλωνία τέθηκε σε συμμαχία εναντίον των Γάλλων, με αποτέλεσμα όταν επικράτησαν οι Γάλλοι και ανέβηκε στο θρόνο ο Βουρβόνος Φίλιππος  ο Ε’ (1683-1746), η περιοχή να δει και βιώσει την απόλυτη δυστυχία ποικιλοτρόπως.  Κάθε ίχνος αυτονομίας εδώ έπρεπε να καταστραφεί και να εξαφανισθεί από προσώπου γης. Η περιοχή απώλεσε τα βιβλία, τις εκκλησίες, τη γλώσσα η χρήση της οποίας απαγορεύτηκε αυστηρά, και ακόμα τα πανεπιστήμιά της.  Ήταν πλέον ορατή η οικτρή πραγματικότητα σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια! Οι Καταλανοί έπρεπε να το πάρουν απόφαση ότι ηττήθηκαν κατά κράτος. Ως άμεση συνέπεια υπήρξε η πλήρης απαγόρευση του εμπορίου μεταξύ Καταλωνίας και των λατινοαμερικάνικων αποικιών, ουσιαστικά μέχρι το έτος 1898, όπου οριοθετείται και η απώλεια όλων των υπερατλαντικών αποικιών της Ισπανίας, δηλαδή του Πουέρτο Ρίκο, των Φιλιππίνων και της Κούβας.

Ο δρόμος της ανάκαμψης ήταν δύσκολος αλλά αποτελεσματικός, στη συνέχεια, και η Βαρκελώνη,μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους,  εξελίχτηκε σε πρώτη και ακμάζουσα πόλη ολόκληρης της Ισπανίας. Καινούργιες βιομηχανίες έφεραν υγιή εργατικά χέρια στην πόλη, έλαβε χώρα η μεγάλης σημασίας επέκταση της πόλης (Α’ Εϊσάμπλ) με το γκρέμισμα κάποιων τειχών της πόλης και η ένωση του κύριου  αστικού ιστού και της Γκράσια, και φυσικά όλα αυτά ακολούθησε κατά πόδας η απαραίτητη πολιτιστική ανάκαμψη, μέσω ενός ανάλογου κινήματος, με αιχμή του δόρατος φυσικά την Καταλανική  γλώσσα και τη λογοτεχνία. Η επέκταση ήταν σημαδιακή για τη Βαρκελώνη. Η έννοια του μοντερνισμού ήρθε σιγά-σιγά στο προσκήνιο ως καταλανική παράμετρος  και τοπικό στοιχείο, με κύριο εκπρόσωπο στο χώρο της  αρχιτεκτονικής τον αρχιτέκτονα Αντόνιο Γκαουντί με το πασίγνωστο και ατελείωτο ακόμα έργο του, τη   Σαγράδα Φαμίλια.

Η μεγαλοπρεπής Σαγράδα Φαμίλια, που τόσα χρόνια τώρα φτιάχνεται, χτίζεται, καλλωπίζεται, και  ακόμα δεν λέει να τελειώσει!

Όταν είχα επισκεφτεί για πρώτη φορά τη Βαρκελώνη, κάπου στις αρχές της δεκαετίας του ΄80, είχα εκπλαγεί κυριολεκτικά. Σήμερα βεβαίως τα πράγματα είναι διαφορετικά γιατί με τη χρήση του παντοδύναμου διαδικτύου, όλα  είναι ΄γνωστά’ εκ των προτέρων για τον ενδιαφερόμενο! Ιστορία, στάδια κατασκευής, φωτογραφίες, λεπτομέρειες, και γιατί όχι, κάποια παραλειπόμενα που αφορούν το συγκεκριμένο και μεγαλόπνοο έργο. Στη μέση μιας πλατείας, ένα περίεργο κατασκεύασμα που αν το σμικρύνεις παραπέμπει σ’ ένα περίεργο παιδικό παιχνίδι,  μυτεροί χρωματιστοί τρούλοι να σημαδεύουν τον ουρανό, τόσα χρόνια τώρα να μη λέει να τελειώσει. Ο πυρετός του μοντερνισμού μπορεί να ξεκίνησε πριν πολλά χρόνια, αλλά ένα ακόμα σημαδιακό γεγονός για την πόλη, πέρα από εκείνο της Διεθνούς  Έκθεσης  το 1888,  υπήρξαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1992, οι οποίοι και έδωσαν στη Βαρκελώνη την ευκαιρία να εδραιωθεί ξανά η κυριαρχία και το εντυπωσιακό στίγμα της πόλης στο διεθνές πολιτιστικό γίγνεσθαι.

Μια από τις εισόδους της εκκλησίας Σαγράδα Φαμίλια.

‘Φτάνοντας στη Βαρκελώνη’, έγραψε ο ποιητής, δοκιμιογράφος και θεατρικός συγγραφέας ΟυίστανΧιου Ώντεν (WystanHughAuden, 19071973) το 1937, ‘… βρήκα ότι όλες οι εκκλησίες ήταν κλειστές και δεν υπήρχε κάποιος ιερέας για να δω…’. Ίσως να χρησιμοποίησε και ενσωμάτωσε στα γραπτά του κάποια στοιχεία ειδικά της  βρεττανικής αφήγησης,η οποία ως γνωστόν υπαινίσσεται πολλά, αλλά η αλήθεια ήταν σίγουρα πιο σκληρή απ’ ότι εκείνος αντίκρυσε. Με τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, πολλοί ιερείς είχαν ήδη σκοτωθεί, τα σώματα των μοναχών είχαν ξεθαφτεί και βρίσκονταν πεταμένα αλύπητα στους δρόμους, και μεγάλος αριθμός από τις πενήντα οκτώ εκκλησίες της πόλης είχαν σε άλλοτε άλλο βαθμό πυρποληθεί, ενώ πολλές απ’ αυτές είχαν υποστεί ενός βαθμού κατεδάφιση.

Μια πύλη εισόδου στην Σαγράδα Φαμίλια. Οι λέξεις προέρχονται από τη Βίβλο, που αντιπροσωπεύουν διάφορες γλώσσες συμπεριλαμβανομένης της Καταλανικής. Ορισμένες λέξεις επισημαίνονται με χρυσό. Τρεις συνολικά είσοδοι στον καθεδρικό ναό αντιπροσωπεύουν τις τρεις αρετές, που είναι η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη.

Ο μεσαιωνικός καθεδρικός ναός της Βαρκελώνης, που βρίσκεται στην καρδιά της πόλης, και ανατολικά των Ράμπλας, επέζησε στην πραγματικότητα μόνο με την άμεση προστασία της τοπικής κυβέρνησης, ενώ βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη, όπως και  για πολλές δεκαετίες άλλωστε η δημιουργία της Σαγράδα Φαμίλια, ένα από τα πιο τουριστικά αξιοθέατα της πόλης στις μέρες μας, αλλά αναμφισβήτητης αρχιτεκτονικής και αισθητικής αξίας. Και ακόμη πιο αξιοσημείωτο  είναι το γεγονός  ότι  η αρχική ιδέα γι’ αυτό το εκπληκτικό αρχιτεκτονικό έργο προήλθε από τον JosepMariaBocabella, έναν πλούσιο Καταλανό εκδότη που θέλησε να αμφισβητήσει την εξάπλωση των επαναστατικών ιδεών και να δημιουργήσει έναν ναό για να εξαλείψει τις αμαρτίες της αριστερής πολιτικής ιδεολογίας, γιατί όλοι οι άνθρωποι όταν αναφέρονται στον καθεδρικό ναό της Σαγράδα Φαμίλιαπιστεύουν ότι οφείλεται αποκλειστικά στον Αντόνιο Γκαουντί, ενώ ο τελευταίος ήταν υπεύθυνος, στην πραγματικότητα, αποκλειστικά για την σχεδίαση, ανέγερση καιαρχιτεκτονική διακόσμηση. Όμως η αδέκαστη τις περισσότερες φορές ιστορία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο ιδρυτής του ναού, και εκείνος ο οποίος διατύπωσε  την ιδέα της ανέγερσης, συγκέντρωσε τα χρήματα, αγόρασε τη γη και άρχισε να εργάζεται, ήταν φυσικά ο ιδιοκτήτης τυπογραφείου και βιβλιοπώλης,JosepMariaBocabellaIVerdaguer (1815-1892). Ήταν αυτός που, το έτος 1883, απέρριψε τον πρώτο αρχιτέκτονα και στη θέση του προσέλαβε τον Αντόνιο Γκαουντί.Εκείνη την εποχή, ο Γκαουντί δεν είχε κατά νουκι’ ούτε ήξερε ότι επρόκειτο να ανεγερθεί μια εκκλησία αφιερωμένηστην Αγία Οικογένεια, γιατί όλα αυτά όπως επίσης και η πασίγνωστη αγιότητά του θα έρθουν πολύ αργότερα στην προσωπική του ζωή.

Η κεντρική αίθουσα της εκκλησίας σήμερα.

Έτσι ο βαθιά συντηρητικός και καθολικός Γκαουντί διορίστηκε αρχιτέκτονας για το έργο το 1883, και σήμερα υπολογίζεται ή γίνονται από τους υπεύθυνους ατέρμονες προσπάθειες για το τελείωμά του το σημαδιακό έτος 2026, εκατό χρόνια δηλαδή μετά το θάνατό του. Άλλωστε κι’ ο ίδιος ο Γκαουντί δεν βιαζόταν αφού ο πελάτης του, όπως συνήθιζε να λέει με σοβαρότητα, ήταν ο… Θεός! Όταν στα 1926, τον παρέσυρε το τραμ κοντά στην περιοχή του αγαπημένου του  κτιρίου, και τον μετέφεραν στο κοντινό νοσοκομείο, εκεί τον θεώρησαν ως ζητιάνο και δεν του  έδωσαν, είναι αλήθεια, πολλή σημασία στην αρχή . Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δώδεκα ετών της ζωής του, είχε αφιερώσει τον εαυτό του αποκλειστικά στην προσευχή, σε μεγάλες περιόδους νηστείας και στο μεγαλεπήβολο κτίριο της Σαγράδα Φαμίλια. Ζούσε μέσα στην απόλυτη εξαθλίωση και είχε υιοθετήσει και έκανε κτήμα του τον απέραντο σεβασμό απέναντι στη φτώχεια.

Πανδαισία χρωμάτων και βιτρό σε όλες τις πλευρές.

Το διαχρονικό έργο του, πάνω στο οποίο εργάστηκε με επιμονή, ήταν γι’ αυτόν προορισμένος να είναι έναςσύγχρονος καθεδρικός ναός για τους φτωχούς, και όχι για τους πλούσιους προστάτες της περιοχής, δίνοντας έτσι την προσωπική του άποψη στην περίεργη σχέση ανάμεσα στο χρήμα και την καθολική  εκκλησία, με άμεσες βεβαίως  αιχμές στους κύριους εκπροσώπους της, τον κλήρο. Στον κόσμο του, οι φτωχοί ήταν αντικείμενο προσευχής και όχι της όποιας τυχαίας και πρόσκαιρης επαναστατικής πολιτικής.

Μια λεπτομέρεια της εξωτερικής βορεινής πλευράς.

Από την άλλη μεριά, όμως, συνήθιζε να λέει ότι ήταν και ασυγχώρητη αμαρτία να απειλείται η καθιερωμένη τάξη πραγμάτων στην Καταλανική κοινωνία. ‘… Η εκκλησία είναι το μόνο πράγμα που αξίζει να εκπροσωπεί την ψυχή ενός λαού, επειδή η θρησκεία είναι η πιο υψηλή πραγματικότητα στον άνθρωπο…’, έλεγε όσο ζούσε, λόγια τα οποία επανέλαβε πολύ αργότερα στη Σαγράδα Φαμίλια,στις  7 Νοεμβρίου 2010, ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’.‘… Πήγα να ρίξω μια ματιά στον καθεδρικό ναό, έναν σύγχρονο καθεδρικό ναό και ένα από τα πιο αποτρόπαια κτίρια στον κόσμο…’ έγραφε στα 1938, ο Τζωρτζ Όργουελ, όταν επισκέφτηκε την πρωτεύουσα της Καταλωνίας, αλλά σήμερα οι μακριές ουρές τουριστών απ’ όλο τον κόσμο που στριμώχνονται  γύρω από το γραφείο εισιτηρίων, κάθιδροι κάτω απ’ τον καυτό   ήλιο της Καταλωνίας, στις περισσότερες των περιπτώσεων, με αντικειμενικό σκοπό την είσοδό τους στα ιδιόρρυθμα σπλάχνα του μοναδικού ετούτου έργου, τον διαψεύδουν πανηγυρικά και παταγωδώς!

 

Ο  καθεδρικός ναός στην παλιά πόλη  της πρωτεύουσας της Καταλωνίας.

Σε αντίθεση, στον πραγματικό καθεδρικό ναό της Βαρκελώνης, κάτω χαμηλά στην παλιά πόλη, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική!  Ήρεμη και κατανυκτική ατμόσφαιρα, άπλετοι χώροι, εσωτερικά περιστύλια ήσυχα, άσπρες χήνες, ελεύθερες δίπλα σε μια λιμνούλα, παραδίπλα στο μοναστήρι.Πολλοί άνθρωποι, ειδικά όσοι κατοικούν εδώ τριγύρω,  το χρησιμοποιούν στις καθημερινές τους για να κάθονται ήσυχα και να προσεύχονται λίγα μόλις μέτρα από τα  στενά μεσαιωνικά δρομάκια που τον περιβάλλουν. Και η κατασκευή ετούτουτου ναού, όπως και τηςΣαγράδα Φαμίλια κράτησε πολύ. Ξεκίνησε στην ουσία  τον 13ο και τα περισσότερα μέρη του τελείωσαν μόλις  τον 15ο, κάπου τρεις αιώνες αργότερα.

Κεντρικό τμήμα του καθεδρικού ναού, το χοροστάσιο με τα περίτεχνα ξυλόγλυπτα. Κάποια από αυτά απεικονίζουν σκηνές από το Θείο Πάθος και τον θάνατο του Χριστού.

Σε αντίθεση με τη Σαγράδα Φαμίλια, όμως, την οποία σκόπευαν να κάνουν την  ψηλότερη εκκλησία στον κόσμο, αυτό το έργο δεν θεωρήθηκε ποτέ δημιουργία η οποία θα εμπεριείχε τα ευκόλως υπαινισσόμενα στοιχεία αυταρχικού θρησκευτικού θριάμβου, ενώ και οι τεχνίτες, με τη σειρά τους,  που έκαναν τον καθεδρικό ναό ήταν σχεδόν ανώνυμοι. Σήμερα, ο Αντόνιο Γκαουντί λατρεύεται από όλους στον τόπο του, και πολλοί τώρα είναι εκείνοι που πιστεύουν ότι είναι θέμα χρόνου  να γίνει… άγιος!  Πάντως δεν είναι περίεργο το γεγονός ότι ηΣαγράδα Φαμίλιαποτέ δεν ήταν,και κατά τα φαινόμενα ούτε είναι, τόσο δημοφιλής στους κατοίκους της Βαρκελώνης, όπως συνέβη και με τους πολυπληθείς επισκέπτες και τουρίστες.Τον Ιούλιο του 1936, με την εμφύλια σύρραξη,  οι επαναστάτες μπήκαν με ορμή στην εκκλησία καταστρέφοντας τα αρχικά σχέδια του Γκαουντί και κάποια σχέδιαμε γύψο, αφήνοντας στην επόμενη γενιά των αρχιτεκτόνων μια σειρά ερωτημάτων όσον αφοράτον καλύτερο τρόπο με τον οποίο έπρεπε να προχωρήσουν τη δημιουργία του μεγαλεπήβολου και εμβληματικού έργου. Μερικοί ισχυρίστηκαν ότι η χρήση νέων υλικών, όπως οπλισμένου σκυροδέματος αντί για πέτρα, μάλλον κατέστρεψε τα αρχικά ιδανικά του Γκαουντί, και η νέα κατασκευή  ήταν κακή εκτέλεση.Ίσως σε κάποιο ποσοστό να έχουν δίκιο!

Μια όμορφη εσωτερική γωνιά του περιστυλίου του καθεδρικού ναού.

Περνώντας στο εσωτερικό τηςΣαγράδα Φαμίλια, έχοντας από πάνω, εκεί ψηλά,  ένα σωρό σπήλαια, λοξές γραμμές και φανταχτερά στολίδια, κάποιες αμφιβολίες για το εκπληκτικό αυτό δημιούργημα μάλλον εξαφανίζονται. Ένας πρωτοποριακός όμορφος και εκπληκτικός χώρος με άμεση συναισθηματική επίδραση στον κάθε επισκέπτη ξετυλίγει αργά τις ομορφιές του και μας αποκαλύπτεται. Οστέινες κολώνες στρέφονται προς την οροφή, διακλαδισμένες από ελλειψοειδείς κόμβους, φτάνουν προς τα πάνω ψηλά, δημιουργώντας την εντύπωση ότι όλα βρίσκονται μέσα σε ένα τεράστιο δάσοςάκρως ελκυστικό των μικρών παιδιών. Μεγάλα γεωμετρικά αστέρια διακοσμούν την οροφή, η οποία δείχνει τρυπημένη από ανοίγματα, και όλα ετούτα τα περίεργα υποδηλώνουν το θόλο του ουρανού. Πολύχρωμα φώτα, φωτεινά χρώματα, περνούν ήρεμα στο εσωτερικό της μέσα και δίπλα απ’ τα βιτρό και πέφτουν πάνω σε φρούτακαι λουλούδια.

Ο Αντόνιο  Γκαουντί έξω από τη Σαγράδα Φαμίλια.

Ο Γκαουντί και οι διάδοχοί του αντιγράφουν το θέλημα του Θεού, με τους τελευταίους χωμένους κάτω στα υπόγεια  γραφεία τους, έχοντας ως πολύτιμους συνεργάτες τους σύγχρονα, πολυδύναμα και έξυπνα  μοντέλα  ηλεκτρονικών υπολογιστών, με την τρισδιάστατη απεικόνιση, όπως τους παρατηρώ κάποια στιγμή της επίσκεψης, σε πρώτο πλάνο.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here