Είναι κατάθλιψη ή φυσιολογικη ακεφιά;

Πολλοί αναρωτιούνται αν έχουν γενικά μελαγχολία λόγω των πολλών προβλημάτων της εποχής μας ή αν πάσχουν από κατάθλιψη. Οι περισσότεροι δεν πάνε σε ειδικό και προτιμούν να  «το παλεύουν» μόνοι τους. Παλιότερα το ταμπού ήταν ο «τρελογιατρός» όπως έλεγαν τον ψυχίατρο, ενω σήμερα το ταμπού είναι να μη θεωρηθούμε αδύναμοι

Άλλοι πάλι  είναι βέβαιοι πως έχουν κατάθλιψη (ενώ στην πραγματικότητα έχουν π.χ. αγχώδη διαταραχή ή διαταραχή του θυρεοειδούς τους) και παίρνουν με δική τους πρωτοβουλία αντικαταθλιπτικά, χωρίς στην ουσία να θεραπεύουν το πραγματικό τους πρόβλημα

Η αυτοδιάγνωση δεν είναι συνήθως σωστή, γιατί η κατάθλιψη είναι ένα σύνθετο πρόβλημα που μπορεί να εκδηλώνεται και με συμπτώματα που δεν παραπέμπουν «λογικά» σε αυτήν, όπως π.χ. με επιθετικότητα

Ο άνθρωπος που έχει κατάθλιψη νιώθει έντονη βαρυθυμία για μεγάλο χρονικό διάστημα –εβδομάδες ή και μήνες. Επίσης αλλάζει τη ζωή του και διαταράσσεται η  καθημερινότητά του. Υπολογίζεται ότι κατάθλιψη (τη νόσο που απαιτεί  τη βοήθεια ειδικού) αντιμετωπίζει κάποια στιγμή στη ζωή του  περίπου το 10% του πληθυσμού. Στα παιδιά και στους εφήβους το ποσοστό υπολογίζεται στο 4%.

Το γεγονός ότι πολλοί άνδρες αυτοκτονούν χωρίς να έχουν αναζητήσει ποτέ τη βοήθεια ειδικού, δείχνει ότι πολλοί Έλληνες πλέον είτε δεν ομολογούν το πρόβλημα ούτε στον εαυτό τους είτε το γνωρίζουν αλλά επιμένουν να τα βγάλουν πέρα αβοήθητοι. Οι  γυναίκες καταφεύγουν  πολύ συχνότερα  στον ειδικό για να ακολουθήσουν την κατάλληλη θεραπεία.

Τα συμπτώματα

Ένα από τα βασικά συμπτώματα είναι ότι όποιος έχει κατάθλιψη χάνει το ενδιαφέρον του για ασχολίες ή θέματα που μέχρι πρόσφατα τον ικανοποιούσαν. Τα συμπτώματα ποικίλουν και είναι σωματικά και ψυχολογικά ή συμπεριφορικά.

Το άτομο αισθάνεται συνεχώς κακή διάθεση ή θλίψη

Νιώθει αβοήθητο, απελπισμένο και ανήμπορο

Έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση

Του έρχονται συχνά δάκρυα στα μάτια

Έχει ενοχές

Είναι ευέξαπτο και δεν ανέχεται εύκολα τους άλλους

Αποφεύγει την άμεση οπτική επαφή  -δεν κοιτάζει τους άλλους στα μάτια

Δεν τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα κάτι και του λείπει κάθε κίνητρο για δραστηριότητα

Είναι αναποφάσιστο

Δεν χαίρεται με τίποτα

Έχει σκέψεις θανάτου (αυτοκτονικές τάσεις) ή σκέψεις να βλάψει τον εαυτό του

Νιώθει άγχος και ανησυχία

Μειώνεται η  σεξουαλική επιθυμία του

Δεν τα πάει καλά με τη δουλειά του

Δεν συμμετέχει πια σε κοινωνικές δραστηριότητες και αποφεύγει τους φίλους του

Δεν έχει πολλά χόμπι και ενδιαφέροντα

Παρουσιάζει δυσκολίες στην οικογενειακή του ζωή

Συχνά θέλει να δείχνει ότι είναι πολύ απασχολημένο με κάτι –για να μην ασχολούνται οι  άλλοι μαζί του

Μπορεί (ειδικά οι ανήλικοι) να την εκδηλώνουν με επιθετικότητα και ανυπακοή

Το άτομο κινείται αργά –επίσης μιλάει αργά

Παρουσιάζει αλλαγές στην όρεξη και στα κιλά

Μπορεί να παρουσιάζει δυσκοιλιότητα

Έχει ανεξήγητους πόνους και ενοχλήσεις

Δεν έχει ενεργητικότητα

Η γυναίκα μπορεί να έχει αλλαγές στον   κύκλο της περιόδου της

Δεν κοιμάται καλά

Όλα αυτά τα συμπτώματα δεν είναι απαραίτητο να συνυπάρχουν για να διαγνωσθεί κατάθλιψη, αλλά πρέπει κάποια από αυτά να επιμένουν για καιρό

Η διαβάθμιση

Πολλοί ειδικοί  κατηγοριοποιούν την κατάθλιψη ως εξής:

Η ήπια έχει μικρή επίδραση στην καθημερινότητα

Η μέτρια επηρεάζει αρκετά την καθημερινότητα

Η σοβαρή καθιστά τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής σχεδόν αδύνατες και ένα μικρό ποσοστό καταθλιπτικών μπορεί να έχει και ψυχωσικά συμπτώματα.

Τα αίτια της κατάθλιψης

Η κατάθλιψη μπορεί να πυροδοτηθεί από πολλούς παράγοντες: μια μεγάλη απογοήτευση, ένα διαζύγιο, κάποια ασθένεια, έγνοιες οικονομικές ή επαγγελματικές  κ.λπ.  Ένα δυσάρεστο συμβάν, όπως το να  διαλυθεί μια πολύχρονη σχέση, μπορεί να πάρει μεγάλες διαστάσεις και να καταλήξει σε κατάθλιψη –το άτομο νιώθει άσχημα, αποφεύγει τις εξόδους με τους φίλους, αρχίζει ίσως να πίνει και μπαίνει σε ένα φαύλο κύκλο που καταλήγει στην κατάθλιψη.

Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι στην κατάθλιψη; Σχεδόν ο καθένας μπορεί να παρουσιάσει το συγκεκριμένο πρόβλημα. Όμως έχει διαπιστωθεί από έρευνες ότι όσοι  έχουν γονείς με κατάθλιψη είναι πιο πιθανό να εκδηλώσουν το πρόβλημα και οι ίδιοι,  είτε γιατί η νόσος  συνδέεται με τα γονίδιά τους είτε γιατί έχουν ανατραφεί από καταθλιπτικούς.

Σε γενικές γραμμές πιο πιθανό να παρουσιάσει κατάθλιψη είναι το άτομο που έχει γενικά μειωμένη αυτοπεποίθηση, νιώθει ανασφάλεια, είναι ευαίσθητο και ευάλωτο και αντιμετωπίζει κάποια στιγμή μια έντονη κρίση –π.χ. απώλεια συγγενούς, διαζύγιο, ανεργία κ.λπ. Η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη φυσιολογική θλίψη μετά την απώλεια και την κατάθλιψη είναι ότι όσοι περνούν μια σοβαρή συναισθηματική δοκιμασία μπορούν κάποιες στιγμές να ελπίσουν σε κάτι καλύτερο για το μέλλον ή να περάσουν και μερικές ξέγνοιαστες ευχάριστες στιγμές με φίλους ή με ένα χόμπι τους. Όσοι όμως έχουν κατάθλιψη νιώθουν διαρκώς βαριά αισθήματα, δεν βλέπουν κανένα φως στο «τούνελ» του μέλλοντός τους και δεν έχουν ανάπαυλα, δηλαδή δεν βιώνουν κανένα ευχάριστο διάλειμμα με μια καλή συντροφιά ή με μια ευχάριστη ασχολία.

Υπάρχουν όμως και ασθένειες ή ατυχήματα που μπορεί να πυροδοτήσουν την κατάθλιψη. Στην περίπτωση της ασθένειας, πρόκειται συνήθως για ένα χρόνιο νόσημα ή για μια νόσο απειλητική για τη ζωή (στεφανιαία, καρκίνος κ.λπ.) Σε αυτές τις περιπτώσεις  το άτομο μπορεί να πέσει άμεσα σε κατάθλιψη, ειδικά αν αντιμετωπίζει αυτή την κρίση ολομόναχο. Κατάθλιψη μπορεί να παρουσιαστεί και από ένα τροχαίο ή άλλο ατύχημα, όταν το άτομο χτυπάει στο κεφάλι. Μια σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση δηλαδή μπορεί να πυροδοτήσει  κι αυτή κατάθλιψη.

Όμως το σημαντικότερο ρόλο τον παίζει συνήθως η προσωπικότητα του ατόμου. Τα άτομα που είναι ευάλωτα στην κατάθλιψη είναι εκείνα που εξαρχής διαθέτουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και ασκούν αυστηρή κριτική στον εαυτό τους –έχουν δηλαδή υπερβολικά μεγάλες απαιτήσεις από τον ίδιο τους τον εαυτό, συχνά και από τους άλλους

Η κοινωνική απομόνωση επίσης αυξάνει τις πιθανότητες να παρουσιάσει κάποιος κατάθλιψη. Δεν είναι σαφές αν η απομόνωση προκαλεί αυτή καθαυτή  την κατάθλιψη ή αν ο ήπια καταθλιπτικός αρχίζει να  απομονώνεται σταδιακά και τότε η νόσος του εκδηλώνεται με πιο σοβαρά συμπτώματα. Το ίδιο ισχύει και για την κατάχρηση ουσιών. Είναι διαπιστωμένο δηλαδή ότι η νόσος παρουσιάζεται συχνότερα σε όσους κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών ή πίνουν πολύ αλκοόλ. Εντούτοις και σε αυτή την περίπτωση η εξέλιξη μπορεί να ήταν αντίστροφη και στην πραγματικότητα να μην ήταν το αλκοόλ εκείνο που προκάλεσε την κατάθλιψη, αλλά η κατάθλιψη να έφερε την κατάχρηση του αλκοόλ. Σε αυτή την περιπτώσει  το άτομο είχε κατάθλιψη, προσπάθησε να την ξεπεράσει μόνο του, πίνοντας αλκοόλ ή παίρνοντας διάφορες  ψυχοτρόπες ουσίες και έτσι μπήκε σε ένα φαύλο κύκλο. Η  κατάχρηση ουσιών όχι μόνο δεν βελτίωσε την ψυχική του κατάσταση αλλά επιδείνωσε και την προϋπάρχουσα κατάθλιψη. Φυσικά και από μόνη της η χρήση ουσιών μπορεί να φέρει κατάθλιψη γιατί το άτομο νιώθει ευχάριστα μόνον για όση ώρα πίνει ή καινή χρήση των ουσιών αυτών. Το υπόλοιπο διάστημα νιώθει σχεδόν δυστυχισμένο. Κατά συνέπεια το άτομο μπορεί να γίνει  καταθλιπτικό ακόμα και όταν έχει ξεκινήσει τη χρήση ουσιών ψυχικά υγιές.

Η διάγνωση

Όταν αποκλείονται σωματικά-οργανικά αίτια (π.χ. υποθυρεοειδισμός) συνήθως ο ψυχίατρος διερευνά το ιστορικό του ατόμου και χρησιμοποιεί τα διεθνώς αποδεκτά διαγνωστικά τεστ για διανοητικά νοσήματα.

Κάθε ειδικός μπορεί να χρησιμοποιεί διαφορετικό τεστ αλλά ένα σύνηθες είναι και αυτό που αναφέρεται  παρακάτω. Σύμφωνα με αυτό η κατάθλιψη διαγιγνώσκεται όταν κάποιος παρουσιάζει καθημερινά για τουλάχιστον 15 ημέρες ένα από τα δύο πρώτα συμπτώματα της λίστας (που έχει συνολικά 12 συμπτώματα) και παράλληλα παρουσιάζει τουλάχιστον πέντε από τα υπόλοιπα  ένδεκα συμπτώματα

  1. νιώθει επίμονη θλίψη, άγχος ή αίσθημα κενού («αισθάνομαι άδειος»)
  2. έχει απολέσει κάθε ευχαρίστηση από συνήθως ευχάριστες δραστηριότητες (ανηδονία)
  3. νιώθει αβοήθητο, ένοχο ή ανάξιο
  4. βουρκώνει εύκολα, νιώθει απελπισία και είναι διαρκώς απαισιόδοξο
  5. αισθάνεται κόπωση και δεν έχει ενεργητικότητα
  6. έχει προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης ή δυσκολεύεται να αποφασίσει
  7. δεν μπορεί να βρει ησυχία, βηματίζει νευρικά, είναι ευέξαπτο
  8. δεν κοιμάται καλά
  9. παρουσιάζει αλλαγές στην όρεξη και στο βάρος
  10. ανεξήγητες ενοχλήσεις που δεν ανταποκρίνονται σε θεραπείες (συνήθως πόνοι σε διάφορες περιοχές και παράπονα για το γαστρεντερικό)
  11. σκέψεις θανάτου, αυτοκτονίας
  12. χαμηλή αυτοεκτίμηση (π.χ. μιλάει υποτιμητικά για τον εαυτό του)

Η  θεραπεία της κατάθλιψης

Το πρόβλημα αντιμετωπίζεται εξατομικευμένα, γιατί συχνά η κατάθλιψη συνοδεύεται και από άλλα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν, όπως π.χ. από μια αγχώδη διαταραχή. Χορηγούνται συνήθως κάποια αντικαταθλιπτικά σκευάσματα και γίνεται παράλληλα ψυχοθεραπεία ή γενικά το άτομο παρακολουθείται σχετικά συχνά από ειδικό. Για την κατάθλιψη που δεν  υποχωρεί, δοκιμάζονται αλλαγές σκευασμάτων ή και άλλες πιο δραστικές θεραπείες.  Επίσης οι έρευνες δείχνουν ότι βοηθά πολύ η άσκηση –έστω και 20 λεπτά ζωηρό περπάτημα την ημέρα.

 

Ειδικές μορφές κατάθλιψης

Ανάμεσα στις εδικές μορφές κατάθλιψης είναι και η επιλόχεια κατάθλιψη όπως και η μανιοκατάθλιψη η οποία λέγεται διπολική διαταραχή. Η επιλόχεια κατάθλιψη εκδηλώνεται μετά τη γέννα και μπορεί να διαρκέσει ένα χρόνο αν αφεθεί χωρίς θεραπεία. Μπορεί όμως και να επιδεινωθεί αντί να αυτοϊαθεί. Όταν επιδεινώνεται, μπορεί να εξελιχθεί σε μορφές ψύχωσης. Αντιμετωπίζεται με ψυχοθεραπεία και αντικαταθλιπτικά σκευάσματα –μερικές φορές και με ορμονοθεραπεία.  Η μανιοκατάθλιψη είναι μια πάθηση που μπορεί να απασχολεί κάποιον για όλη του τη ζωή, με μεγάλες πάντως περιόδους ύφεσης. Το άτομο βιώνει περιόδους έντονης κατάθλιψης αλλά  και περιόδους άκρατης ενεργητικότητας και υπέρμετρης αισιοδοξίας. Το νόσημα απαιτεί  ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Η δυσθυμία ή δυσθυμική διαταραχή είναι μια μορφή ήπιας κατάθλιψης που επίσης όμως απαιτεί θεραπεία. Έχει καλύτερη πρόγνωση από την κλινική  κατάθλιψη, με την έννοια ότι αντιμετωπίζεται θεραπευτικά πιο εύκολα, πιο γρήγορα  και πιο αποτελεσματικά

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here