Ιάκωβος Μιχαηλίδης: «Μέχρι σήμερα το πελατειακό σύστημα και η οικογενειοκρατία»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ 

H ανεξαρτησία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία ήρθε για τους Έλληνες έπειτα από σχεδόν μια δεκαετία σκληρού ένοπλου αγώνα και δοκιμασίας (1821-1830). Η κατακερματισμένη κοινωνία των επαναστατημένων στάθηκε εμπόδιο στον συντονισμό δυνάμεων οι οποίες συγκροτούσαν αντίπαλα δίκτυα, το καθένα με τη δική του ιεραρχία και τους δικούς του ξεχωριστούς στόχους. Δεν είναι συνεπώς περίεργο ότι μετά τη συνεργασία των δύο πρώτων ετών του Αγώνα ακολούθησαν οι εμφύλιες συγκρούσεις. Παρ’ όλα αυτά, η Επανάσταση ανταποκρίθηκε στη βασική φιλοδοξία όσων αγωνίστηκαν: τη δημιουργία ενός ενιαίου, ελεύθερου κράτους.
Μια συνθετική προσέγγιση του θεμελιακού για τους Έλληνες γεγονότος και των πρώτων χρόνων του νέου ελληνικού κράτους. «Η δημιουργία ενός έθνους-κράτους» των:  Θάνου Μ. Βερέμη Γιάννη Σ. Κολιόπουλου Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη, εκδόσεις Μεταίχμιο.  Το παρόν εγχείρημα αποτελεί συλλογική προσπάθεια μιας σύγχρονης απόδοσης του θεμελιακού για τους νεότερους Έλληνες γεγονότος. Είναι μια προσπάθεια συνθετικής προσέγγισης του 1821 και των πρώτων ετών του ελεύθερου κράτους από τρεις κορυφαίους επιστήμονες.

Στο νέο σας βιβλίο περιγράφετε την ιστορία του ελληνικού κράτους;

Το θέμα του βιβλίου αφορά την Επανάσταση του 1821 και τη συγκρότηση του ελληνικού εθνικού κράτους. Στο πλαίσιο αυτό περιγράφει τις συνθήκες μέσα στις οποίες, επί Τουρκοκρατίας, ριζοσπαστικοποιήθηκε και διεθνοποιήθηκε το Ελληνικό Ζήτημα. Δεν πρόκειται για μια συνολική ιστορία του ελληνικού κράτους ως τις μέρες μας. Αφορά μόνο στην αφετηρία της εθνικής προσπάθειας.

Ήταν το επαναστατικότερο αποτέλεσμα της Επανάστασης του 1821;

Η συγκρότηση του πρώτου ανεξάρτητου ελληνικού εθνικού κράτους αποτελούσε μια τεράστια επιτυχία από όποια πλευρά και αν το δει κανείς. Ήταν το πρώτο εθνικό κράτος που δημιουργήθηκε στα Βαλκάνια και εξελίχθηκε ως παράδειγμα και για τους άλλους σύνοικους ναούς των Βαλκανίων. Πρόκειται για έθνος-κράτος που εμφανίζεται για πρώτη φορά μεταφέροντας τις πολυποίκιλες αποσκευές ενός μακραίωνος παρελθόντος. Σταθερό σημείο αναφοράς και παράγοντας διαμόρφωσης συνειδήσεων υπήρξε η ελληνική γλώσσα. Χάρη στους κορυφαίους διαφωτιστές, η ελληνική γλώσσα θα γίνει ο συνδετικός ιστός των πολιτών του νέου κράτους και μείζων φορέας εθνικής ταυτότητας. Η συγκρότηση του κράτους ήταν, επίσης,  και ένα διεθνές γεγονός, ρωγμή στο Παλαιό Καθεστώς των μοναρχικών ανακτοβουλίων της Ευρώπης που είχαν αποκηρύξει ως καρμποναρική κάθε κίνηση εθνικής αυτοδιάθεσης.

Ποια τα χαρακτηριστικά του;

H Ελληνική Επανάσταση, η ληξιαρχική πράξη γέννησης του εθνικού κράτους, ήταν προϊόν του Διαφωτισμού. Το σχήμα αυτό επικάλυψε πολλές αντινομίες και αντιθέσεις, συμβιβασμούς και προσαρμογές, παραμέρισε δε στα αζήτητα της εθνικής ιστορίας δύο εκτιμήσεις της εποχής: α) το «άκαιρον» ή «πρόωρον» και β) την «τυχαία» έκβαση του κινήματος. Η εκτίμηση για το «άκαιρον» του κινήματος προερχόταν από εκπροσώπους του Διαφωτισμού, οι οποίοι έκριναν ότι ο ελληνικός λαός δεν είχε αρκούντως φωτιστεί με τα φώτα της Δύσης ώστε να στηρίξει την ελεύθερη και ευνομούμενη πολιτεία που οραματίζονταν, και ανησυχούσαν για την έκβαση της Επανάστασης. Η δεύτερη εκτίμηση, διατυπωμένη μετά την Επανάσταση κυρίως, εξέφρασε την απογοήτευση πολλών συντελεστών του κινήματος για το τελικό προϊόν των εθνικών προσπαθειών, οι οποίοι ωστόσο δεν ήταν σε θέση να εξηγήσουν πειστικά τους στόχους των πρωτεργατών του κινήματος.

Η Επανάσταση των Ελλήνων διέφερε ριζικά από κάθε άλλη επαναστατική ενέργεια στον υπόδουλο ελληνικό χώρο. Όλες σχεδόν οι προηγούμενες εξεγέρσεις στην ελληνική Χερσόνησο χαρακτηρίζονταν από την επίκληση του θρησκευτικού στοιχείου και τη συνδρομή μιας μεγάλης ξένης δύναμης που θα υπεράσπιζε τους Έλληνες. Τούτη τη φορά όμως τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά. Η αποτυχία των Ορλοφικών είχε πλέον συνετίσει και τους πλέον αισιόδοξους βοηθώντας τους να συνειδητοποιήσουν πως η μακραίωνη αναμονή βοήθειας από το εξωτερικό ήταν μάταιη.

Οι Ρωμιοί έγιναν Έλληνες;

Οι στοχαστές του Ελληνικού Διαφωτισμού που διατύπωσαν τις σκέψεις τους για το ελληνικό έθνος και συνέβαλαν στην ανακαίνισή του, αν και δεν απέκλειαν από το έθνος τους αλλόφωνους χριστιανούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δεν απέβλεπαν στον εκσυγχρονισμό της υφιστάμενης πολιτιστικής κοινότητας του γένους των Ρωμαίων ή Ρωμιών, αλλά στην απομάκρυνση από την κοινότητα αυτή· η νέα πολιτιστική κοινότητα που καλλιεργούσαν διατηρούσε μεν το πάτριον θρήσκευμα, αλλά αυτοπροσδιοριζόταν πλέον με το στοιχείο της ελληνικής γλώσσας και παιδείας. Την απομάκρυνση αυτή από την παλαιά πολιτιστική κοινότητα του γένους των ορθόδοξων χριστιανών της αυτοκρατορίας και την καλλιέργεια της νέας ταυτότητας ευνοούσαν ή, τουλάχιστον, δεν αμφισβητούσαν έως την εισβολή του ρομαντισμού στην καθ’ ημάς Ανατολή τόσο οι Έλληνες όσο και οι αλλόφωνοι χριστιανοί ορθόδοξοι.

Αποτέλεσμα ανάμειξης των Μεγάλων Δυνάμεων η ανεξαρτησία μας;

Η ελληνική ανεξαρτησία ήταν μια εθνική επιτυχία. Στηρίχθηκε στις παραδοσιακές αλλά και νεωτερικές δυνάμεις που ενυπήρχαν εντός του έθνους. Ασφαλώς η συμβολή των Μεγάλων Δυνάμεων υπήρξε καθοριστικής σημασίας, ωστόσο δεν αποτέλεσε το αίτιο, αλλά ως επί το πλείστον το αποτέλεσμα του αγώνα των Ελλήνων. Χάρη στις στρατιωτικές επιτυχίες στα πεδία των μαχών αλλά και στις διπλωματικές πρωτοβουλίες εμπνευσμένων ηγετών όπως ο Ιωάννης Καποδίστριας, το Ελληνικό Ζήτημα προσέλκυσε το ενδιαφέρον των Μεγάλων Δυνάμεων, κυρίως της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας οι οποίες άρχισαν να πλειοδοτούν υπέρ των ελληνικών θέσεων στο πλαίσιο των ανταγωνισμών μεταξύ τους.

H οικογενειακή φατρία, οι προστάτες και οι πελάτες βαστούν από τότε ίσαμε σήμερα;

Δυστυχώς το πελατειακό σύστημα και η οικογενειοκρατία εξακολουθούν έως και σήμερα να αποτελούν ορισμένες από τις πιο εντυπωσιακές παθογένειες της ελληνικής δημόσιας ζωής. Από τη σύστασή του ακόμη το ελληνικό εθνικό κράτος αντιμετωπίσθηκε ως «λάφυρο» από τις ομάδες εκείνες που νέμονταν την εξουσία. Ως εκ τούτου ακόμη και οι κρατικοί θεσμοί υπονομεύτηκαν στο πλαίσιο προσωπικών συμφερόντων. Ας ελπίσουμε ότι δύο αιώνες μετά την ελληνική Παλιγγενεσία το ελληνικό εθνικό κράτος θα μπορέσει επιτέλους να μετεξελιχθεί σε ένα σύγχρονο κράτος δικαίου μακριά από φατριασμούς και μικροπολιτικές σκοπιμότητες.

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here