Η ραδιοφωνική συντέλεια του κόσμου

 

Του ΑΝΤΩΝΗ ΣΚΟΡΔΙΛΗ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι εξαιρετικά αφιερωμένο στην σημερινή Γιορτή του Ραδιοφώνου:

Οκτώ και κάτι δεκαετίες πριν, 30 Οκτωβρίου 1938: Ο Orson Welles σε ηλικία μόλις 23 χρόνων αναλαμβάνει να διασκευάσει για το αμερικανικό ραδιόφωνο (δίκτυο CBS) το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Άγγλου συγγραφέα Χ. Τζορτζ Γουέλς “Ο πόλεμος των κόσμων”. Πρόκειται για ένα “δημιουργικό” δίχως άλλο μυθιστόρημα το οποίο αφηγείται με λεπτομέρειες μια “σύγκρουση μέχρι εσχάτων” των ανθρώπων με (τους) εξωγήινους.

Η εκπομπή ξεκινάει την προγραμματισμένη ώρα της (8 το βράδυ), με τον εκφωνητή να αναγγέλλει τους τίτλους της παράστασης. Εξαιτίας της ταυτόχρονης εκπομπής σε ανταγωνιστικό δίκτυο (NBC) λαοφιλούς κωμικού προγράμματος που ολοκληρώθηκε στις 8 και 12 λεπτά, η συντριπτική πλειοψηφία των αμερικάνων ακροατών χάνουν το πρώτο κρίσιμο εισαγωγικό κομμάτι της εκπομπής του CBS. Δεν “πληροφορούνται” εξ’ αρχής, με άλλα λόγια, ότι η εκπομπή που ακούνε είναι μια παραστατική διασκευή ενός μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας, “πιάνοντάς την” από το 12ο λεπτό της “συλλαμβάνονται” παντελώς ανυποψίαστοι.

Η παραστατική διασκευή του μυθιστορήματος “ήθελε” τις διαδοχικές στιγμές της επίθεσης των εξωγήινων (από τον πλανήτη Άρη) να ξετυλίγονται μέσα από τις συνεχείς διακοπές ροής ενός δελτίου ειδήσεων προς παρουσίαση των ολοένα και πιο τρομακτικών “έκτακτων εξελίξεων”. Εκκινώντας (πρώτη έκτακτη διακοπή) από την πτώση ενός μεγάλου μετεωρίτη σε αγρόκτημα του Νιού Τζέρσεϊ, συνεχίζοντας (δεύτερη έκτακτη διακοπή) με τη ζωντανή μαρτυρία ρεπόρτερ που είδε “ζωντανό” μπροστά του έναν εξωγήινο εισβολέα και εξελικτικά κορυφώνοντας με ζωντανές μαρτυρίες (συνεχείς έκτακτες διακοπές) της μεγάλης εισβολής – μέγα πλήθος οι εξωγήινοι και με όπλα πολύ εξελιγμένα, στην εξέλιξη της ροής του προγράμματος εξολόθρευσαν σε χρόνο πρακτικά μηδέν 7.000 εθνοφρουρούς πριν να εισβάλλουν  στο Σικάγο και το Σεν Λούις – που είχαν όλες τον τρομακτικό χαρακτήρα της συντέλειας!

Μα την αλήθεια, η ραδιοφωνική παράσταση που είχε στήσει ο Welles ήταν σε όλα της θαυμάσια, άκρως ρεαλιστική, με πρωτοποριακά για την εποχή ηχητικά εφέ και εξαιρετικά πειστικούς τους ηθοποιούς στους ρόλους των δημοσιογράφων. Ειδικά αυτού που “ενημέρωσε” το κοινό για την τρομερή αναστάτωση που η εισβολή των εξωγήινων είχε προκαλέσει και για τις πολλές χιλιάδες των κατοίκων των περιοχών εισβολής που έσπευδαν να τις εγκαταλείψουν πανικόβλητοι.

Με απόσταση χρονική λίγων λεπτών (ίσως και δευτερολέπτων) ο κοινός πανικός για τον οποίον το κοινό “ενημερώθηκε” εξελίχτηκε σε πραγματικό “πανικό του κοινού”. Στο Νιου Τζέρσεϊ όλοι σχεδόν οι κεντρικοί δρόμοι μπλοκαρίστηκαν από έντρομους κατοίκους που έσπευδαν να εγκαταλείψουν την περιοχή για να μην πέσουν στα χέρια των εξωγήινων εισβολέων. Πολίτες ζητούσαν μάσκες οξυγόνου από την αστυνομία για να σωθούν από τα τοξικά αέρια που υποτίθεται ότι εκτόξευαν οι εξωγήινοι, ενώ άλλοι ζητούσαν από την ηλεκτρική εταιρεία να τους διακόψει την παροχή ρεύματος για να μην εντοπιστούν από τους εισβολείς. Μία γυναίκα έντρομη μπήκε σε εκκλησία στην Ιντιάνα όπου εξελισσόταν η βραδινή λειτουργία κραυγάζοντας σπαρακτικά – “η Νέα Υόρκη καταστράφηκε, αυτό είναι το τέλος του κόσμου, πηγαίνετε σπίτια σας και ετοιμαστείτε να πεθάνετε” – και εμβολιάζοντας τον μέγα πανικό με την συγγενή του (απαραίτητη) θρησκευτική φόρτιση. Υπήρξαν πολλές πληροφορίες ότι ανάμεσα στο θρησκευόμενο κοινό σημειώθηκαν και κάμποσες αυτοκτονίες, όμως η ενημέρωση τις επόμενες ημέρες δεν τις “θέλησε” να επιβεβαιώνονται.

Όταν η είδηση του πανικού μεταφέρθηκε στο στούντιο του CBS, ο Welles ως όφειλε καθησύχασε “από αέρος” το ραδιοφωνικό κοινό ότι αυτό που “σαν άκουσμα” το πανικόβαλλε δεν ήταν παρά ένα θεατρικό έργο. Βέβαια ήταν πολύ λίγοι αυτοί που “ενημερώθηκαν να καθησυχαστούν”, μιας και οι περισσότεροι την ώρα εκείνη είχαν “αλλόφρονες πάρει τους δρόμους”. Η όλη “παράσταση” δεν θα μπορούσε παρά να απασχολήσει και το ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο των ΗΠΑ (FCC), το οποίο βέβαια μη διαπιστώνοντας κάτι το μεμπτό – γιατί πράγματι δεν υπήρχε κάτι το μεμπτό, όλα όσα συνέβηκαν ήταν (και είναι) αναπόσπαστο κομμάτι της φύσης των μέσων – συνέστησε “μεγαλύτερη προσοχή στο μέλλον”. Σε ότι, τέλος, αφορά τον (πράγματι χαρισματικό) Welles, αντλώντας από την περίσταση την απαραίτητη για τα δεδομένα των καιρών του (και καιρών μας) δημοσιότητα, μπόρεσε άμεσα να αποκτήσει την πολυπόθητη πρόσβαση στον “μαγικό κόσμο του Hollywood”, χαρίζοντας μόλις τρία χρόνια μετά στον παγκόσμιο κινηματογράφο τον αριστουργηματικό του “Citizen Kane”.

Υστερόγραφο: Μη ξεχνάτε, προς θεού, ότι όλα όσα μόλις διαβάσατε έγιναν πριν από χρόνια πολλά. Χρόνια πολλά!

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here