Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

Τα τρομακτικής σημασίας γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην Ουγγαρία του 1956, τον ανάγκασαν να αποχωρήσει από το γαλλικό κομμουνιστικό κόμμα. Ο λόγος για τον Ζαν-Πωλ Σαρτρ, ένας κατά κοινή ομολογία από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους του εικοστού αιώνα και ικανός εκπρόσωπος του κινήματος του Υπαρξισμού. Μαζί με την παραίτησή του όμως έδωσε μια παταγώδη συνέντευξη η οποία έμεινε ανεξίτηλη στις σελίδες της υποψιασμένης ιστορίας. Όταν οι Σοβιετικοί εισέβαλαν στην ουγγρική πρωτεύουσα με σκοπό τη συντριβή της αντάρτικης κυβέρνησης, κάποιος άλλος υπήρξε ο τελευταίος υπουργός που παρέμεινε στη θέση του στο κτίριο του Κοινοβουλίου της Ουγγαρίας, στη Βουδαπέστη. Αντί να φύγει, έμεινε εκεί και έγραψε την περίφημη διακήρυξή του ‘Για την Ελευθερία και την Αλήθεια’, καθώς περίμενε την αναπόφευκτη, όπως εξελισσόταν η κατάσταση, σύλληψή του. Αναφερόμαστε, βεβαίως, στον István Bibó (1911-1979), ο οποίος θεωρείται από πολλούς ως ο μεγαλύτερος Ούγγρος πολιτικός στοχαστής του αιώνα του. Τα πρώτα του δημοσιευμένα γραπτά εμφανίστηκαν κυρίως μεταξύ 1945 και 1947, μια χρονική περίοδος την οποία ο ίδιος θεωρούσε ως τη σημαντικότερη σε όλη του τη ζωή. Άλλωστε ο ίδιος ζήτησε να γραφτεί στο τάφο του το επίγραμμα ‘István Bibó, έζησε μεταξύ 1945 και 1947’. Η προσωπικότητά του ξαναήρθε στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος, εκ νέου μετά το θάνατό του, όταν μέλη της δημοκρατικής αντιπολίτευσης αποφάσισαν να δημοσιεύσουν έναν τιμητικό τόμο δοκίμων. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο István Bibo για λίγες μέρες ήταν μέλος της δεύτερης κυβέρνησης του Ίμρε Νάγκυ (Imre Nagy) το 1956, και μετά την επανάσταση καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, οι αρχές αρνήθηκαν να παραχωρήσουν άδεια για να δημοσιευτεί ο τόμος  που τελικά εμφανίστηκε στη γνωστή για εκείνες τις μέρες μορφή του  ‘samizdat’, υιοθετώντας δηλαδή  το θεσμό της παράνομης αντιγραφής και διανομής λογοτεχνικών κειμένων που ήταν απαγορευμένα από το κράτος, ιδίως στις παλαιότερες κομμουνιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, ο István Bibó κατάφερε να φέρει κοντά τις δύο αντιμαχόμενες φατρίες της αντιπολίτευσης του Γιάνος Καντάρ (János Kádár): τους αστούς και τους λαϊκιστές (narodniks). Σήμερα θα αποκαλούσαμε εκείνους τους αστούς ως φιλελεύθερους, ενώ οι Ναρόντνικοι θα μπορούσαν με ασφάλεια  να τοποθετηθούν, από πολιτικής σκοπιάς, στο κέντρο. Ο Bibó στους φιλελεύθερους κύκλους παραμένει σεβαστό πρόσωπο. Δεν υπάρχει αμφιβολία για την ηθική στάση του, η οποία ήταν πράγματι υποδειγματική, αλλά μερικές πτυχές του είναι αμφισβητήσιμες.  Για μερικούς, ήταν ένας εξαιρετικός άνθρωπος που προσχώρησε όμως σε λάθος κόμμα. Κάποια από τα  βιβλία του πρέπει να διαβαστούν σήμερα, όπως για παράδειγμα, ‘Το Εβραϊκό ζήτημα στην Ουγγαρία’ (Zsidókérdés Magyarországon). Ο Bibó, πάντως, για τους περισσότερους ερευνητές,  ήταν σκληρός με τον εαυτό του, για τα λάθη του.

Λίγα λουλούδια, κάποια μόλις υποσημαινόμενα σκουπιδάκια, βρίσκονται στη βάση του αγάλματος του István Bibó, δίπλα στο Δούναβη, από τη μεριά της Πέστης. Εκείνος, όπως πάντα, σκεφτικός!

 

* * * * *

 

Ο István Bibó (1911 – 1979), ήταν γέννημα και θρέμμα της  Βουδαπέστης, δικηγόρος, δημόσιος υπάλληλος, πολιτικός και θεωρητικός. Στην περίοδο της Ουγγρικής Επανάστασης, ενήργησε ως υπουργός της Εθνικής Κυβέρνησης της Ουγγαρίας. Συνελήφθη στις 23 Μαΐου 1957 και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη στις 2 Αυγούστου 1958, αλλά απελευθερώθηκε με την αμνηστία του 1963. Τον Οκτώβριο του 1956, υπενθυμίζουμε, ο λαός της Ουγγαρίας αντιτάχθηκε στην καταπίεση της σοβιετικής κυριαρχίας. Η εξέγερση της ουγγρικής κοινωνίας πέτυχε, αλλά η Σοβιετική Ένωση, σε πλήρη εμφάνιση δύναμης, επανέφερε τον έλεγχο της κατάστασης και η επανάσταση τερματίστηκε τόσο γρήγορα όσο ξέσπασε. Κεντρικό πρόσωπο της εξέγερσης του 1956, ήταν ο Ίμρε Νάγκυ.

Πορτραίτο του Ίμρε Νάγκυ (7 Ιουνίου 1896 – 16 Ιουνίου 1958), από τον Gabor Werner.

 

Τον Μάρτιο του 1944, κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η Ουγγαρία καταλήφθηκε από τις δυνάμεις της Ναζιστικής Γερμανίας, και απελευθερώθηκε κάπου ένα χρόνο  αργότερα από τον Κόκκινο Στρατό της Σοβιετικής Ένωσης, στις 4 Απριλίου 1945. Λίγο μετά, το 1949, η Ουγγαρία έγινε επίσημα η Λαϊκή Δημοκρατία της Ουγγαρίας, με τον Ρακόζι στο τιμόνι. Σε λίγα μόνο χρόνια, πάνω από τριακόσιες χιλιάδες  Ούγγροι εξολοθρεύθηκαν κάτω από την εξουσία του Ρακόζι. Πολλοί εστάλησαν στην εξορία, άλλοι φυλακίστηκαν και αρκετοί εκτελέστηκαν. Ο θάνατος του Σοβιετικού ηγέτη Στάλιν, είχε ως αποτέλεσμα την  αντικατάσταση του Ρακόζι από τον Ίμρε Νάγκυ, του οποίου ο ηπιότερος χαρακτήρας πέτυχε τη λαϊκή συναίνεση. Η ζωή βελτιώθηκε, τα αγαθά εμφανίστηκαν στα καταστήματα και απελευθερώθηκαν οι πολιτικοί κρατούμενοι. Η δημοτικότητά του όμως μάλλον ενόχλησε το Κρεμλίνο, και τον Απρίλιο του 1955 ο Ρακόζι ξαναγύρισε στη θέση του και η καταπίεση άρχισε εκ νέου. Αλλά ο Νάγκυ στη συνείδηση του ουγγρικού λαού, παρέμεινε ήρωας. Ένα χρόνο μετά, ο Ρακόζι αντικαταστάθηκε από τον σκληρότερο Ερνέστο Γκερό. Οι συλλήψεις συνεχίστηκαν και η ουγγρική μυστική αστυνομία, ήταν πιο απασχολημένη από ποτέ, ενώ οι άνθρωποι λαχταρούσαν για την επιστροφή του Ίμρε Νάγκυ. Στις 23 Οκτωβρίου 1956, οι σπουδαστές στη Βουδαπέστη διοργάνωσαν ειρηνική διαδήλωση, έχοντας το προηγούμενο βράδυ καταρτίσει έναν κατάλογο δεκαέξι αιτημάτων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν  η  διακοπή της διδασκαλίας της ρωσικής γλώσσας ως υποχρεωτικό μάθημα στα ουγγρικά σχολεία και η απομάκρυνση των σοβιετικών στρατευμάτων από το ουγγρικό έδαφος. Η σύγκρουση υπήρξε αναπόφευκτη. Οι αντάρτες ήλπιζαν και ανέμεναν υποστήριξη και βοήθεια από τη Δύση, χωρίς να έρθει ποτέ. Η Μεγάλη Βρεττανία και η Γαλλία αποστασιοποιήθηκαν λόγω της  αναδυόμενης κρίσης της διώρυγας του Σουέζ και οι  ΗΠΑ από τις προεδρικές εκλογές. Ο Νάγκυ ζήτησε καταφύγιο στη γιουγκοσλαβική πρεσβεία και αντικαταστάθηκε από τον σκληρότερο Γιάνος Καντάρ, ο οποίος, πιστός στη Μόσχα, χαιρέτισε την επιστροφή των σοβιετικών δυνάμεων με σκοπό να συντρίψουν την ‘αντεπαναστατική απειλή’. Περισσότεροι από 200.000 Ούγγροι διέφυγαν πέρα ​​από τα σύνορα στην Αυστρία και τη Δύση, μέχρις ότου φυσικά η διαδρομή διαφυγής κλείσει ερμητικά, ενώ χιλιάδες εκτελέστηκαν ή φυλακίστηκαν από το καθεστώς του Καντάρ σε αντίποινα, μεταξύ των οποίων και ο Ίμρε Νάγκυ, που κρεμάστηκε στις 16 Ιουνίου 1958. Ο Γιάνος Καντάρ, παρέμεινε στην εξουσία για τριάντα δύο χρόνια, αποχωρώντας μόνο για λόγους κακής υγείας, τον Μάιο του 1988. Την 31η επέτειο της εκτελέσεώς του, στις 16 Ιουνίου 1989, το σώμα του Ίμρε Νάγκυ μαζί με πολλούς από τους συντρόφους του, θάφτηκαν εκ νέου. Ένα συναισθηματικό και σημαντικό γεγονός που παρακολούθησαν πάνω από 100.000 άνθρωποι. Ήταν η εποχή που ο δρόμος προς την κοινοβουλευτική  δημοκρατία ήταν ανοιχτός και γρήγορος.

 

* * * * *

Από τον Ουγγρικό ξεσηκωμό του  1956.

 

Η πολιτική των Ούγγρων τις τελευταίες δεκαετίες  χαρακτηρίστηκε από μερικά χαρακτηριστικά  τα οποία προσομοίαζαν με τον οπορτουνισμό, αλλά δεν ήταν! Συμπέρασμα των πιο ηλικιωμένων οι οποίοι έζησαν εκείνα τα δραματικά γεγονότα και οι οποίοι με την πάροδο του παντοδύναμου χρόνου ελλείπουν από ανάμεσά μας.  Τυπικότερο παράδειγμα ο Καντάρ, που μόλις αναφέραμε.  Ο τρανσφορμισμός, γιατί περί αυτού πρόκειται, είχε τις ρίζες του στην Ιταλία και στα 1861, αλλά εξαπλώθηκε καταλλήλως και αλλού. Το κόμμα που τον χρησιμοποιούσε το 1948, δηλαδή το Χριστιανοδημοκρατικό  διεύρυνε την επιρροή του  ενσωματώνοντας άλλα μικρότερα κόμματα με αντικειμενικό σκοπό την στέρηση της ανάληψης της εξουσίας από το αντίπαλο ισχυρό πολιτικό σχηματισμό, το κομμουνιστικό. Απαραίτητη συνθήκη φυσικά, το σύστημα της απλής αναλογικής. Η ουγγρική πολιτική σκηνή των τελευταίων δεκαετιών παρήγαγαν αρκετή δόση τρανσφορμισμού. ‘Μόνο με φλεγόμενο  θυμό μπορούμε να μιλήσουμε γι’ αυτή την επίθεση αντεπαναστατικών αντιδραστικών στοιχείων κατά της πρωτεύουσας της χώρας μας, κατά της δημοκρατικής τάξης του λαού μας και της δύναμης της εργατικής τάξης’, έλεγε ο Γιάνος Καντάρ, σε μια ανύποπτη στιγμή στη Βουδαπέστη! Ακούραστος στρατιώτης του κομμουνισμού από την παιδική ηλικία, στα 1950 συνελήφθη, φυλακίστηκε και βασανίστηκε ως υποστηρικτής του Γιόσιπ Τίτο της Γιουγκοσλαβίας, ανήλθε ξανά στην πολιτική ιεραρχία, αφοσιωμένο και σκληρό στέλεχος της Σοβιετικής Ένωσης, ενθάρρυνε κατά διαστήματα τη δημόσια συζήτηση για την πολιτική και οικονομική μεταρρύθμιση στη χώρα του, απελευθέρωσε τους αντι-κομμουνιστές από τη φυλακή, μίλησε για τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών και την απομάκρυνση της Ουγγαρίας από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, αθέτησε κάποιες ουσιαστικές του υποσχέσεις, εισήγαγε σειρά σοβαρών για την εποχή του οικονομικών μεταρρυθμίσεων που συνέβαλαν στην αύξηση του βιοτικού επιπέδου των Ούγγρων, και κατάφερε στο πλαίσιο πάντα των δυνατοτήτων του και κυρίως τη συγκεκριμένη περίοδο, να οδηγήσει τη χώρα του σε ικανό επίπεδο ελευθερίας και ανεξαρτησίας από το σφιχταγκάλιασμα της παντοδύναμης Σοβιετικής Ένωσης.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here