«Η λιτανεία στην εποχή της πανούκλας»

 

 

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

 

 

 

Ήδη από τον 16ο αιώνα, ο ποιητής Τόμας  Νάσε (Thomas Nashe, 1567-1601) στα μέσα  μιας δραματικής έξαρσης βρεττανικής πανούκλας, θρηνούσε με τον δικό του τρόπο. Ο Τόμας  Νάσε  ήταν σίγουρα ένας μεγάλος ποιητής και αντιμετώπιζε την αλήθεια με ευθύ τρόπο. Σε εκείνη τη  σύντομη ζωή του, ο ποιητικός τρόπος έκφρασης των συναισθημάτων του έδωσε γένεση σε  μερικές ζηλευτές στιγμές  της αγγλικής ποίησης! «Η λιτανεία στην εποχή της πανούκλας» (A Litany in Time of Plague), ήταν το ποίημα του Νάσε για την εν λόγω επιδημία, αλλά στην πραγματικότητα για τον ίδιο τον θάνατο, ένα εξαιρετικό παράδειγμα ισχυρής εικόνας, ομορφιάς  και ζοφερού παράλληλα ρεαλισμού. Σε αυτό το ποίημα, ο Νάσε μιλάει για τις επίγειες πραγματικότητες και κυρίως το τέλος της ζωής, τον θάνατο,  την  μεγαλύτερη   αλήθεια όλων των εποχών, ο οποίος  έχει τη δύναμη να αψηφήσει τις άλλες στιγμιαίες δόξες και μεγαλεία της πρόσκαιρης, ούτως ή άλλως,  ζωής.  Ο ποιητής  υπονοεί σαφώς ότι όλα σε αυτόν τον κόσμο είναι εφήμερα.

Η πρώτη στροφή του ποιήματος, στην ουσία παρουσιάζει ένα  αποχαιρετιστήριο μήνυμα, με τον ποιητή να εγκαταλείπει την ευδαιμονία και την μακαριότητα αυτής της γης, οι χαρές της οποίας δεν είναι τίποτα άλλο παρά παιχνίδια στα χέρια του θανάτου. Στους τελευταίους στίχους γιορτάζει την πανουργία του θανάτου, με την εκ βαθέων εξομολόγηση στους αναγνώστες ότι είναι άρρωστος και θα πεθάνει.

 

Adieu, farewell, earth’s bliss/This world uncertain is/Fond are life’s lustful joys/Death proves them all but toys/None from his darts can fly/I am sick, I must die./Lord, have mercy on us!

 

Παρουσιάζεται εναρμονισμένος και συναινεί  με τα αρχαία έπη, στα οποία αναφέρεται ότι  ο θάνατος είναι η μόνη αθάνατη αλήθεια.  Ακόμα και ο χρυσός είναι ανίκανος να εξαγοράσει την υγεία, και τελικά όλα τα πράγματα οδηγούνται προς το τέλος, και ο ποιητής για άλλη μια φορά προσεύχεται για όλους μας! Το σώμα μας υπαινίσσεται είναι θνητό και τελειώνει με το χρόνο. Στην πραγματικότητα, όλα σε όσα προβαίνει ο δημιουργός κάποια μέρα θα σταματήσουν. Η «πανούκλα» του ποιητή, θα καταβροχθίσει τα πάντα!

 

Rich men, trust not in wealth/Gold cannot buy you health/Physic himself must fade/All things to end are made/The plague full swift goes by/I am sick, I must die/Lord, have mercy on us!

 

Η τρίτη στροφή του ποιήματος «Η Λιτανεία στο χρόνο της πανούκλας» είναι η πιο δημοφιλής και αγαπημένη για πολλούς, αναγνώστες και κριτικούς:

 

Beauty is but a flower/Which wrinkles will devour/Brightness falls from the air/Queens have died young and fair/Dust hath closed Helen’s eye/I am sick, I must die/    Lord, have mercy on us!

 

Οι στίχοι της, μας υπενθυμίζουν την αθανασία της ομορφιάς της Ελένης, αλλά όμως όλα αξιολογούνται με το πέρασμα του παντοδύναμου χρόνου.  Ο Τόμας  Νάσε, παρομοιάζει την ομορφιά σαν ένα λουλούδι από τα πολλά, τα οποία όμως, όπως καλά γνωρίζουμε, κάποια στιγμή θα χάσουν την εγνωσμένη τους  γοητεία! Ακόμα και αρκετές από τις πολύ όμορφες βασίλισσες, πέθαναν σε    νεαρή ηλικία. «Η σκόνη έκλεισε το μάτι της Ελένης», που ήταν η επιτομή της ομορφιάς, αλλά παρ’ όλα αυτά υπέκυψε στη  δύναμη του χρόνου. Λίγο παρακάτω, στην επόμενη στροφή, επέρχεται το αποκορύφωμα της εικόνας που δημιουργούν οι στίχοι του.

 

Strength stoops unto the grave/Worms feed on Hector brave/Swords may not fight with fate/Earth still holds open her gate/“Come, come!” the bells do cry/I am sick, I must die/ Lord, have mercy on us!

 

Το μήνυμα του ποιήματος, εδώ, είναι αρκούντως σκληρό, άκαρδο, ανελέητο, απάνθρωπο, αμείλικτο και αδυσώπητο, αλλά απόλυτα αληθινό και ρεαλιστικό!  Η δύναμη υποκλίνεται στο θάνατο και τον τάφο  και ακόμα και το σώμα γενναίων πολεμιστών, όπως ο Έκτορας εν προκειμένω,  γίνονται βορά των σκουληκιών! Το φοβερό σπαθί, υποκλίνεται στην μοίρα, γιατί η κατάληξη αυτής της μονομαχίας, είναι εκ προοιμίου  αποφασισμένη! Η γη κρατάει τις πύλες της ανοιχτές πάντοτε, γιατί από εκεί προερχόμαστε και εκεί θα καταλήξουμε, λέει ο Νάσε. Είτε είσαι ο Έκτορας, είτε ο Αχιλλέας, είτε ο Μενέλαος ή οποιοσδήποτε άλλος από τους  πιο γενναίους άντρες της γης, ο χρόνος  είχε τον τελευταίο λόγο, και δυστυχώς το έσχατο γέλιο! Όποιος έρχεται επάνω σε τούτον τον κόσμο, πρέπει να συμμορφώνεται απαρέγκλιτα  με τους κανόνες αυτής της αιώνιας αρχής!

Wit with his wantonness/Tasteth death’s bitterness/Hell’s executioner/Hath no ears for to hear/What vain art can reply/I am sick, I must die/Lord, have mercy on us!

 

Στην προτελευταία στροφή του ποιήματος, ο ποιητής μας υπενθυμίζει ακόμα μια φορά ότι ακόμα και τα πιο δημιουργικά και έξυπνα  μυαλά υπόκεινται στη διαδικασία του θανάτου. Ο Νάσε λέει, ότι ο εκτελεστής της κόλασης δεν έχει αυτιά για να ακούσει, με την θεία δίκη  του Θεού να μην  έχει προκαταλήψεις ή μεροληψία για τους ανθρώπους, είτε είναι  καλοί,   κακοί, όμορφοι, άσχημοι, άγιος ή γίγαντας, όλοι πρέπει να περάσουν από το θάνατο. Η στροφή  τελειώνει κι’ αυτή με την ίδια επωδό, ζητώντας το έλεος του Θεού. Το τέλος του ποιήματος δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικό. Κάποιες ελπίδες πρέπει να δοθούν, με κάποιο τρόπο, τόσο στους ανύποπτους όσο και στους υποψιασμένους αναγνώστες!

 

Haste, therefore, each degree/To welcome destiny/Heaven is our heritage/Earth but a player’s stage/Mount we unto the sky/I am sick, I must die./ Lord, have mercy on us!

 

Ο ουρανός, μας εξηγεί,  είναι η αληθινή κληρονομιά των ανθρώπων που βρέθηκαν πάνω στη γη και οι οποίοι επωμίζονται και  παίζουν ο καθένας το ρόλο τους στη σκηνή που κατασκεύασε έξυπνα   ο δημιουργός. Εκείνος είναι ο τελικός προορισμός όλων μας, και εκεί πρέπει να στρέφουμε το βλέμμα μας, ανηφορίζοντας σιγά-σιγά. Κι ακόμα παροτρύνει τους ανθρώπους να καλωσορίσουν το πεπρωμένο τους με ανοιχτές αγκάλες. Όλοι λοιπόν, ανεξάρτητα από κοινωνική θέση, για να φτάσουμε στα αιώνια ύψη, πρέπει να πεθάνουμε!

* * * * *

Ο  ποιητής Τόμας  Νάσε (Thomas Nashe, 1567-1601)  ήταν ελισαβετιανός θεατρικός συγγραφέας, ποιητής, σατιρογράφος και φυλλαδιογράφος, που έμεινε γνωστός περισσότερο για το μυθιστόρημά του «Ο κακότυχος ταξιδιώτης»  (The Unfortunate Traveller, 1594), με καταγωγή το Σάφοκ της ανατολικής Αγγλίας. Περίπου στα 1581 ο Τόμας  Νάσε πήγε στο κολλέγιο St John’s,  στο Καίμπριτζ,  παίρνοντας το πτυχίο του το 1586, παρά το γεγονός ότι ανάμεσα στους βιογράφους του υπάρχουν αντικρουόμενα στοιχεία. Άρχισε τη λογοτεχνική του σταδιοδρομία στο Λονδίνο, όπου μετακόμισε αργότερα, και προσπαθώντας να βρει κάποια απασχόληση. Το 1593, δημοσίευσε «Τα δάκρυα του Χριστού πάνω από την Ιερουσαλήμ», ένα φυλλάδιο που περιείχε σατιρικό υλικό που προσέβαλε τις αρχές του Λονδίνου, με αποτέλεσμα να φυλακιστεί για μικρό χρονικό διάστημα στη  γνωστή   στη φυλακή του Newgate. Έμεινε στο Λονδίνο, εκτός από κάποιες περιοδικές επισκέψεις στην ύπαιθρο για να αποφύγει την πανούκλα της εποχής, έναν φόβο που αντικατοπτρίζεται στο έργο του «Summer’s Last Will and Testament», το οποίο γράφτηκε το φθινόπωρο του 1592, και όπου φιλοξενούνται και οι παραπάνω στίχοι. Υπήρξε πολυγραφότατος, αλλά πολλά απ’ τα έργα του προκάλεσαν σχόλια και κοινωνικές αντιδράσεις.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here