Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΔΟΥΚΑ

Ξαναγυρίζουμε πάλι στη συζήτηση για την παιδαγωγική διάσταση της διαδικτυακής τεχνολογίας, από  εκεί που την αφήσαμε σε προηγούμενο άρθρο («Ας φανταστούμε ξανά το μέλλον»). Συνεχίζουμε, λόγω του ενδιαφέροντος σε παρόμοια θέματα με αφορμή τις ιδιόμορφες, υβριδικές  εκπαιδευτικές συνθήκες της περιόδου της πανδημίας.

Γράφαμε  ότι   η βασισμένη στο διαδίκτυο τεχνολογία, δεν μπορεί να αλλάξει  από μόνη της την εκπαιδευτική πραγματικότητα, δεν αλλάζουν αυτόματα οι εκπαιδευτικές σχέσεις.  Μα μπορούν οι μηχανές από μόνες τους να αλλάξουν ανθρώπινες σχέσεις; Μιλώντας σε μια οθόνη; Στην καλύτερη περίπτωση αντιγράφουν  τη σχολική πραγματικότητα σε μηχανικό περιβάλλον. Στη χειρότερη  παγιώνουν  ξεπερασμένες-στατικές σχέσεις που αντιστέκονται σε  κάθε προσπάθεια βελτίωσης. Η τεχνολογία είναι “διπρόσωπη”, άλλοτε βελτιώνει άλλοτε χειροτερεύει, το βέβαιο είναι ότι ποτέ δεν είναι ουδέτερη.

Αν είναι έτσι, τότε ποια η αξία των διαφόρων μορφών της διαδικτυακής τεχνολογίας; Τί είδους κοινωνικότητα είναι πιθανή, όταν οι μαθητές συναντώνται στον ψηφιακό  χώρο;  Είναι κάτι περισσότερο από ένα εναλλακτικό σύστημα διανομής γνώσεων; Τί μπορεί να προσφέρει πέραν των παραδοσιακών σχολικών σχέσεων; (με την εξαίρεση βέβαια καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης όπως με τον κορωνοιό και τη χρήση τηλεκπαίδευσης.  Η οποία τηλεκπαίδευση πάντως, δεν ταυτίζεται με την διαδικτυακή, είναι μέρος της,  μεταβάλλεται από τη διαδικτυακή, όπως επίσης μεταβάλλεται και η πρόσωπο με πρόσωπο).

Με οδηγό τις ερωτήσεις,  ας δοκιμάσουμε τώρα κάτι άλλο. Αντί δηλαδή να θεωρήσουμε την τεχνολογία ως υποκατάστατο και πανάκεια για κάθε χρήση στη λογική «η τεχνολογία για την τεχνολογία», να την εκλάβουμε αλλιώς, ως  «εργαλείο», «σκαλωσιά» κάτι συμπληρωματικό  που συνδέεται με συγκεκριμένες μαθησιακές πλευρές που μπορούν να βελτιώσουν. Όπως ξέρουμε, ιστορικά, η τεχνολογία απέβη επιτυχής όταν συνδέθηκε με καταστάσεις που βελτίωσαν την ανθρώπινη-κοινωνική ζωή.

Δε θα δυσκολευτούμε να διαπιστώσουμε προβληματικές  πλευρές στην εκπαίδευση.   Έχουμε υστερήσει σε θεμελιώδη θέματα με επίκεντρο  την ισότητα ευκαιριών, από την αξιοποίηση της πολυμορφίας, εμπειριών, ενδιαφερόντων των μαθητών, μέχρι τις αναδυόμενες μορφές  εγγραμματισμού στους μεταλλασσόμενους χώρους εργασίας,  δημόσιας και προσωπικής ζωής..  μέχρι την αξιολόγηση βελτίωσης, μέχρι..

Σκεφτείτε το πρόβλημα της αξιολόγησης. Για μεγάλο χρονικό διάστημα επιδιώκεται μια μεταμόρφωση των συστημάτων αξιολόγησης, ώστε να βελτιώνουν τη διδασκαλία-μάθηση, αντί να περιορίζονται κυρίως σε  ελεγκτικό ρόλο  ενός εξωτερικού μηχανισμού επιτήρησης, ταξινόμησης.  Πόσες διαδικασίες,  εργαλεία και μέσα αξιολόγησης δεν έχουν δοκιμαστεί με επίκεντρο την ανατροφοδότηση για τη διάγνωση αναγκών, ανάπτυξη ικανοτήτων και αποτίμηση του βαθμού εκμάθησης και  προσωπικών ικανοτήτων σε περιβάλλοντα διανεμημένης γνώσης;

Θυμίζουμε:  Ανατροφοδοτική αξιολόγηση, διαγνωστική,  περιγραφική, επίδοσης (performance), πρότζεκτ, εσωτερική, portfolio,  αυτοαξιολόγηση,  όλα δοκιμάστηκαν αλλά έμειναν κυρίως στην περιφέρεια του συστήματος, κατώτερα των προσδοκιών και των προσπαθειών που καταβλήθηκαν.

Μπορεί η τεχνολογία να συμβάλλει  σε αξιολογήσεις για τη βελτίωση της μάθησης, διαπερνώντας τα σύνορα διδασκαλίας-αξιολόγησης, με τη μορφή «ενσωματωμένης», «σύνθετης» αξιολόγησης κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας  (και όχι μια στιγμιαία, «μια και έξω»), με διαδικασίες άντλησης δεδομένων από την εκπαιδευτική πραγματικότητα σε διαρκή βάση για ανάλυση, ερμηνεία και χρήση σε διαφορετικές λειτουργίες;

Οι αυτοματοποιημένες και «προσαρμοστικές» αξιολογήσεις, (τράπεζες θεμάτων-ερωτήσεων κ.α.), αξιοποιούνται  για χρηστικούς-λειτουργικούς-οικονομικούς  λόγους, αλλά δεν αρκούν.

Αναζητούνται πιο εξελιγμένες τεχνολογίες  διαχείρισης δεδομένων, μέθοδοι  αυτοματοποιημένης μετάβασης ανοικτού τύπου, αξιοποίηση πολλαπλών δεδομένων της εκπαιδευτικής διαδικασίας, που ναι μεν αποτελούν πεδία συνεχών ερευνών, αλλά πόσο ώριμες  είναι για εφαρμογές στα σχολεία, σε ποιες εκπαιδευτικές περιοχές, με ποια κριτήρια; (Η ερευνητική βιβλιογραφία είναι εδώ ευρεία, συνεχώς εξελισσόμενη).

Μπορείτε  να  επεκταθείτε  και σε άλλα δυσεπίλυτα εκπαιδευτικά  προβλήματα- προγράμματα σπουδών, σχολικά βιβλία, ρόλος εκπαιδευτικών, επιμόρφωση και άλλα παρόμοια. Όσες φορές και αν το επιχειρήσετε, θα καταλήξετε πάντα στο ίδιο συμπέρασμα:  Ότι  δεν μπορούν τα «νέα μέσα» να εισαχθούν δημιουργικά, χωρίς παιδαγωγικές-διδακτικές αλλαγές στα σχολεία. Αλλαγές που θέτουν ακόμα  ευρύτερα θέματα για τη φιλοσοφία της εκπαίδευσης, την ισότητα ευκαιριών, τους εγγραμματισμούς της εποχής, τις κοινωνικές σχέσεις και  τις σχέσεις γνώσεων-εξουσιών  (Φουκώ).

Σε  ένα  παρόμοιο κοινωνικο-εκπαιδευτικό-τεχνολογικό  πλαίσιο,  η διαδικτυακή μάθηση σε πραγματικό χρόνο (on-line learning), γίνεται εξίσου χρήσιμη τόσο στην εξ αποστάσεως, όσο και στην πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία. Οι διαδικτυακές υποδομές-αρχιτεκτονικές νοημάτων, μπορούν να γίνουν ένα απαραίτητο συμπλήρωμα της ζώσας πρόσωπο με πρόσωπο εκπαίδευσης, συμπλήρωμα  για όσα πράγματα δεν μπορεί εκείνη να κάνει. Η πρόσωπο με πρόσωπο  έρχεται πολύ κοντά  στην ψηφιακή-διαδικτυακή ως αλληλοσυμπλήρωση, σε μια γόνιμη αλληλοτροφοδότηση.

Η πανδημία δεν δημιούργησε, αλλά έφερε στην επιφάνεια τα προβλήματα αυτά.  Μας ωθεί να σκεφτούμε όχι μόνο τις on-line παιδαγωγικές πιθανότητες, αλλά και τους βασικούς σκοπούς της εκπαίδευσης και πως μια ανανεωμένη εικόνα της θα συμβάλει στην ανάπτυξη δημοκρατικών και δίκαιων κοινωνιών.

Αυτές οι περίοδοι κρίσεων, μπορεί να προσφερθούν για αλλαγές ουσίας των εκπαιδευτικών συστημάτων, αν  διεκδικηθούν  εναλλακτικές προτάσεις-σχέδια. Ας  μην  σπαταληθούν τόσες εμπειρίες, προσπάθειες και κόποι των εκπαιδευτικών αυτήν την περίοδο, σαν μια ακόμα χαμένη δυνατότητα.

Δεν μπορεί να είναι κανείς αισιόδοξος με το βαθμό συνειδητότητας, προώθησης  παρόμοιων θεμάτων από κυβερνητικής πλευράς, αλλά και του  γενικότερου δημόσιου (κομματικού) λόγου. Περισσεύουν  εφήμερες  επιδιώξεις, σκιαμαχίες, εύκολες ρητορείες, ενώ αντίστοιχα λείπουν ιδέες, προτάσεις για τη διεκδίκηση ενός εναλλακτικού δρόμου. Λείπουν σε σημείο ώστε -παραφράζοντας το γνωστό συμβολισμό της σοφίας- να αναρωτηθούμε:  «Η γλαύκα της παιδείας θα  φτερουγίσει ξανά  πάνω από τον δημόσιο εκπαιδευτικό Λόγο»;

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here