Η αλήθεια για το φαινόμενο των αστέγων

Για να δοθεί ένα τέλος στην φιλανθρωπική παράσταση δήθεν διαχείρισης του φαινομένου, για να ανοίξει ο δρόμος για μια, επιτέλους, αληθώς προοδευτική διαχείριση

Του ΑΝΤΩΝΗ ΣΚΟΡΔΙΛΗ

Οι αντιφάσεις στις στρατηγικές προστασίας των λεγόμενων ευάλωτων κοινωνικών ομάδων δεν αποτελούν προϊόν σχεδιαστικής ανεπάρκειας ή ατυχών συμπτώσεων. Αντίθετα, είναι άμεσα συνδεδεμένες με την “άποψη” περί κοινωνικού αποκλεισμού αυτών που τις προωθούν και υλοποιούν. Η συντηρητική “άποψη” αντιλαμβάνεται τον κοινωνικό αποκλεισμό ως αποτυχία ή ατυχία των κοινωνικά αποκλεισμένων και την αντιμετώπισή του ως φιλανθρωπική. Υπό την έννοια ότι οι κοινωνικά ενταγμένοι “φιλάνθρωποι” κάνουν κάτι πολύ “καλό” που υπερβαίνει τις συμβατικές κοινωνικές υποχρεώσεις, εξ’ ου και δηλώνονται δημόσια και ως “παραδείγματα” προς μίμηση. Η ανόθευτα προοδευτική άποψη, από την άλλη, αντιλαμβάνεται τον κοινωνικό αποκλεισμό ως κοινωνική αποτυχία (και διόλου ως ατυχία), την δε αντιμετώπισή του ως πολιτική. Υπό την έννοια ότι η αντίληψη περί κοινωνικού χρέους δεν είναι θρησκευτική – καθαρκτική (των αμαρτιών) αλλά αφορά ένα χρέος έναντι της αναγκαιότητας προόδου των ανθρώπινων κοινωνιών.

Σε επίπεδο δημόσιας αφήγησης, οι δύο εκ διαμέτρου αντίθετες και εξ’ ορισμού συγκρουσιακές προσεγγίσεις ενίοτε έως και συγχέονται. Για παράδειγμα, συγχέεται η παραδειγματική προβολή του προσωπικού χρέους ιδωμένη ως πράξη – στάση προσωπικής υπέρβασης, με την αληθώς κοινωνική έννοια του χρέους ως πράξη – στάση συμβολής στην αναγκαιότητα κοινωνικών υπερβάσεων. Συγχέονται, επίσης, οι ερμηνείες των “δημόσιων παραδειγμάτων” επιπτώσεων του κοινωνικού αποκλεισμού, τα οποία (παραδείγματα) στην “εποχή της εικόνας” είναι περισσότερα και πιο φορτισμένα από ποτέ. Είναι δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ της ερμηνείας που “θέλει” τις επιπτώσεις του κοινωνικού αποκλεισμού να εντυπωσιάζουν και/ή να υποβάλουν τους αδαείς βολεμένους πρακτικά διευκολύνοντας την κατασκευή της συντηρητικής “άποψης”, και της ερμηνείας που “θέλει” τις επιπτώσεις του κοινωνικού αποκλεισμού να ενεργοποιούν “επί το προοδευτικότερο” τους ανθρώπους.

astegoi

Ο μόνος τρόπος αποφυγής των ερμηνευτικών αντιφάσεων που είναι το μαθηματικά βέβαιο αποτέλεσμα της “εποχής των εντυπώσεων”, είναι η γνώση. Πιο συγκεκριμένα, η γνώση των πραγματικών αντιφάσεων που αναδύει η “εφαρμογή στην πράξη” της βαθιά συντηρητικής φιλανθρωπικής “’άποψης” περί κοινωνικού αποκλεισμού και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων». Μελετώντας τις εφαρμογές, θα διαπιστώσουμε ότι σε κάθε περίπτωση “μέθοδος και αποτέλεσμα” είναι η προληπτική διασφάλιση της εξουσίας (του ρόλου) των φιλάνθρωπων. Για να συμβεί αυτό ορίζονται με τέτοιο τρόπο οι κοινωνικά αποκλεισμένοι (δηλαδή τα αντικείμενα της φιλανθρωπίας τους) ώστε στην πράξη να αμφισβητείται ακόμα και αυτό το δικαίωμά τους να υπάρχουν! Το πλέον χαρακτηριστικό σχετικό παράδειγμα αφορά το πολυσυζητημένο την τελευταία δεκαετία στην Ελλάδα φαινόμενο των αστέγων.

Aστεγοι και Ολυμπιακοί Αγώνες

Το φαινόμενο των αστέγων για πρώτη φορά απασχόλησε την ατζέντα της δημόσιας συζήτησης στην Ελλάδα έναν χρόνο πριν τους Ολυμπιακούς της Αθήνας με προφανές σκεπτικό (την προστασία της εικόνας της χώρας). Οι αρχικές προσπάθειες διαχείρισης υλοποιήθηκαν από τους πλέον προχωρημένους φορείς της κοινωνίας των πολιτών – έτσι συμβαίνει πάντοτε, δεν θα μπορούσε να συμβαίνει αλλιώς – οι οποίοι μελέτησαν τις ποιοτικές και ποσοτικές διαστάσεις του “φαινομένου”, υπολόγισαν και ανέλυσαν τους ρυθμούς αύξησής του, και ξεκίνησαν σταδιακά να υλοποιούν στοιχειώδεις παρεμβάσεις και δράσεις που συνέδεαν τα μεταξύ τους αναπόσπαστα αίτια και αποτελέσματα. Το όλο εναρκτήριο στάδιο διαχείρισης διήρκησε πάνω κάτω μια τετραετία, 2003 – 2007, κατόπιν αυτού (του σταδίου) το “θέμα” ξεκίνησε να αποκτά ευρύτερο δημόσιο ενδιαφέρον, να “ανοίγει” μέσω του προοδευτικού τύπου (τα πρώτα δημοσιεύματα έγιναν στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία) στην ελληνική κοινωνία. Το οποίον, άλλωστε, είναι κομμάτι  αναγκαίο by the book της προοδευτικής στρατηγικής, βήμα υποχρεωτικό για αυτούς που την ασκούν ώστε να αυξήσουν την κοινωνική εμβέλεια των δράσεών τους.

Μετά την μικρή έκρηξη δημοσιότητας η άκρως συντηρητική των Ελλήνων Πολιτεία, έσπευσε να υλοποιήσει τον δικό της ανασχετικό – της όποιας δυνατότητας αληθώς  προοδευτικής διαχείρισης – ρόλο: Ξεκίνησε επιδοκιμάζοντας τους πρωτοπόρους και αναγνωρίζοντας την εκ μέρους τους … αναγνώριση πεδίου, και συνέχισε με το διαρκές της αυτονόητο ότι, δηλαδή, “θα αναλάβει τις ευθύνες της”. Τις οποίες, κατόπιν, έσπευσε πράγματι να αναλάβει παραδίδοντας προνομιακά την διαχείριση του φαινομένου στους συντηρητικότερους μεταξύ των συντηρητικών φορείς της (διαρκούς) προτίμησής της, ανάμεσα στους οποίους και η “φιλάνθρωπος” μη κυβερνητική οργάνωση της των Ελλήνων ορθοδόξου εκκλησίας. Για να μπορεί η διαχείριση να “κουμπώνει” με τα μέτρα των φιλάνθρωπων αδαών, άλλαξε αίφνης το πεδίο ορισμού του φαινομένου παράγοντας μια ακόμα τριτοκοσμικού χαρακτήρα ελληνική πρωτοτυπία.

Ο αποκλεισμός των ..αποκλεισμένων

Σε απλά λόγια, οι δομές στήριξης των αστέγων που “από το πουθενά” τότε – σεμνή και ταπεινή περίοδος διακυβέρνησης Καραμανλή – δημιουργήθηκαν (και οι πλείστες  εξακολουθούν μέχρι σήμερα να ζουν και βασιλεύουν), όριζαν βάσει των καταστατικών τους ως “κατάλληλους να στηριχτούν” ΜΟΝΟ όσους: Δεν αντιμετώπιζαν προβλήματα ψυχικής υγείας. Δεν είχαν παρελθόν οποιασδήποτε μορφής εξάρτησης (ναρκωτικές ουσίες, αλκοολισμός). Δεν είχαν ποινικό μητρώο. Και, βέβαια, δεν ήταν “ξένοι”…

Τα παραπάνω κριτήρια/προϋποθέσεις καταλληλότητας στην πράξη απέκλειαν το 100% του πληθυσμού των αστέγων! Αρκεί προς απόδειξη αυτού να επισημανθεί ότι ο άστεγος βίος λίγων μόλις ημερών εξ’ ορισμού μεταφράζεται σε κάποιες πρώτες ψυχικές διαταραχές. Στην εφαρμογή των κριτηρίων, βέβαια, υπήρξε κάποια ελαστικότητα, όμως και επ’ αυτού ουδέν το αξιοπερίεργο. Όπως εισαγωγικά ήδη  αναφέρθηκε οι “φιλάνθρωποι” πρέπει να μπορούν να ισχυρίζονται ότι υπερβαίνουν τις συμβατικές κοινωνικές υποχρεώσεις, το πεδίο των οποίων, βέβαια, έχουν οι ίδιοι προληπτικά (εξουσιαστικά) ορίσει…

Εν κατακλείδι: Από το 2003 – 2004 (πρώτα σχετικά δημοσιεύματα στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία) μέχρι και σήμερα ο αριθμός των αστέγων στην Ελλάδα εκτιμάται αμετακίνητος στις 17.000 ενώ διαρκώς δηλώνεται ότι οι ρυθμοί αύξησης του φαινομένου είναι δραματικοί! Η αντίφαση είναι εξόφθαλμη, όμως εξηγείται πάρα πολύ εύκολα ταυτόχρονα εξηγώντας πάρα πολλά. Έχει να κάνει με τους ψευδείς ορισμούς του “φαινομένου” ώστε να μπορούν να “κουμπώνουν” με την παράσταση διαχείρισής του που επί χρόνια οι προνομιούχοι “φιλάνθρωποι” φορείς εκπληρώνουν. Αν η φερόμενη ως προοδευτική νέα κυβέρνηση των Ελλήνων δεν αρκείται στα εύκολα και παγιωμένα της νεοελληνικής ιδιαιτερότητας, αν δεν βολεύεται να αντιλαμβάνεται την θητεία της ως μια ακόμα “προοδευτική παράσταση” αλλά ζητά να την εμπλουτίσει με αληθές προοδευτικό περιεχόμενο, η κάθετη αμφισβήτηση των φιλανθρωπικών παραστάσεων και των πρωταγωνιστών τους σε πεδία έκφρασης ακραίων κοινωνικών φαινομένων όπως αυτό “των αστέγων” είναι μια πάρα πολύ καλή αρχή. Θα επανέλθουμε…

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here