Iάκωβος Ανδρουλιδάκης: Τα «ευχαριστώ» ενός σπουδαίου επιστήμονα

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

«Τα μαθηματικά του σχολείου υλοποιούν τον στόχο της ανθρωπιστικής παιδείας, όταν παρουσιάζουν τη ροή των μαθηματικών ιδεών και τον αντίκτυπο που έχουν στην πρόοδο. Μαθηματική παιδεία έχει κανείς όταν αντιλαμβάνεται τα χρήσιμα και ουσιαστικά προβλήματα. Όχι όταν είναι απλώς ικανός να χειρίζεται περίπλοκες τεχνικές χωρίς να αναρωτιέται για την καταγωγή και τη χρησιμότητά τους. Τα μαθηματικά, ήταν και είναι πεδίο βασικής έρευνας και αποτελεί μέρος της συλλογικής ανθρώπινης προσπάθειας για πρόοδο. Δεν εξαντλείται σε μια ανούσια επίδειξη της ανθρώπινης ευφυϊας».

Iakovos

Λόγια του επίκουρου καθηγητή Μαθηματικών Ιάκωβου Ανδρουλιδάκη, στον οποίο απονεμήθηκε χθες  το πρώτο Βραβείο Αριστείας «Καραθεοδωρή» του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Το βραβείο, που θεσπίσθηκε το 2013 και συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 2.500 ευρώ, φέρει το όνομα του διάσημου ελληνικής καταγωγής μαθηματικού Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, καθηγητή του ΕΚΠΑ (1922-24), ο οποίος έζησε και διακρίθηκε στη Γερμανία (1873-1950).

Κατά την ομιλία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ο σεμνός πανεπιστημιακός μας τόνισε: «Αρχικά θέλω να ευχαριστήσω θερμά όλους τους συνάδελφους στο Τμήμα Μαθηματικών για την τιμή που μου έκαναν να με προτείνουν γι’αυτό το βραβείο, καθώς και την επιτροπή που με επέλεξε. Νομίζω ότι το έργο της επιτροπής ήταν δύσκολο, γιατί το ΕΚΠΑ διαθέτει πολλούς και ικανότατους νέους ερευνητές, οι οποίοι αξίζουν την αναγνώριση. Για εμένα προσωπικά, είναι ιδιαίτερη η συγκίνηση να βραβεύομαι σήμερα από το Πανεπιστήμιο στο οποίο σπούδασα, το πανεπιστήμιο της πόλης στην οποία γεννήθηκα και μεγάλωσα. Γενικότερα όμως, είναι πολύ μεγάλη τιμή για οποιονδήποτε τυγχάνει αναγνώρισης από το ΕΚΠΑ, γιατί αυτό είναι το πανεπιστήμιο της πρωτεύουσας μιας χώρας η οποία από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα στέκεται πρωτοπόρος σε ιδέες, αξίες, κοινωνικούς αγώνες και πολιτισμό που διαμορφώνουν τον κόσμο γύρω μας. Οι καιροί, όσο δύσκολοι κι αν είναι σήμερα, δεν μπορούν να αλλοιώσουν αυτή την παρακαταθήκη. Αισθάνομαι ότι χρέος όλων εμάς που εργαζόμαστε στο ελληνικό πανεπιστήμιο είναι να την τιμούμε με το επιστημονικό μας έργο. Σύμφωνα με τους κανόνες που θέσπισε το Συμβούλιο του Ιδρύματος, το βραβείο Καραθεοδωρή απονέμεται με μοναδικό κριτήριο την Αριστεία. Θεωρώ ότι η κύρια συνισταμένη της Αριστείας είναι το ερευνητικό έργο, άλλωστε στο πανεπιστήμιο η έρευνα είναι το άρμα στο οποίο είναι δεμένη η διδασκαλία. Επιπλέον, τα εγχώρια ερευνητικά αποτελέσματα είναι αυτά που δημιουργούν τις συνθήκες για την άνθηση της επιστήμης τόσο σε ένα πανεπιστήμιο, όσο και σε μια χώρα γενικότερα. Και για τις χώρες που επιβιώνουν, αν όχι τις ισχυρές, η έρευνα παίζει κρίσιμο ρόλο. Όμως η έρευνα δεν είναι μοναχική υπόθεση, απαιτεί αρκετή στήριξη και συνεργασία.

Γι’ αυτό επιτρέψτε μου να απευθύνω μερικές ακόμα ευχαριστίες: Πρώτα απ’ όλα στους γονείς μου για τις τεράστιες θυσίες που έκαναν για να με μεγαλώσουν και να με σπουδάσουν. Τον αδελφό μου, που στάθηκε στήριγμα στην πορεία μου.

Θα ήθελα να σταθώ ειδικά στη μητέρα μου, η οποία μου έδωσε τις εξής αξίες να με καθοδηγούν στη ζωή μου:

– Ότι γράμματα μαθαίνω πρώτα απ’ όλα για να γίνω άνθρωπος.

– Ότι σε όλη μου τη ζωή, αυτά που δεν γνωρίζω θα είναι πάντοτε περισσότερα από αυτά που γνωρίζω.

Ευχαριστίες χρωστώ και στη σύζυγό μου, την αρχαιολόγο Μαρία Κονιώτη, για την απέραντη αγάπη της. Αλλά και για την υπομονή της τα χρόνια που ήμουν στο εξωτερικό, όπως και τις θυσίες της από τότε που επέστρεψα, ώστε να μπορέσω να συνεχίσω την ερευνητική μου δραστηριότητα κάτω 2 από τις αντίξοες συνθήκες των τελευταίων χρόνων στην Ελλάδα. Όλα αυτά είναι πολύ ακριβά δώρα, που ποτέ δε θα μπορέσω να ανταποδώσω. Επίσης στον γιο μου Οδυσσέα-Ανδρέα για την αγάπη του, αλλά και την κατανόησή του, τις πάρα πολλές φορές που ο μπαμπάς δεν μπορεί να παίξει γιατί μελετάει κλεισμένος στο γραφείο του με τις ώρες. O Οδυσσέας καθημερινά μου δίνει ανεκτίμητα μαθήματα, πολύ πιο σημαντικά από αυτά που του δίνω εγώ. Βλέπετε, η ιδιότητα του μαθητή δεν σταματά όταν περατωθούν οι σπουδές μας. Γι’ αυτό, ένα ευχαριστώ αξίζει και σε όλους τους σχολικούς και πανεπιστημιακούς μου δασκάλους, από το νηπιαγωγείο μέχρι σήμερα, σε δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού, κυρίως της Ευρώπης, γιατί με έμαθαν να μαθαίνω.

Επιστημονικά, δεν είμαι παρά το άθροισμα των ερεθισμάτων που είχα την τύχη να μου δώσουν απλόχερα όλοι αυτοί οι άνθρωποι. Παιδεία και ήθος έλαβα επίσης από αυτούς, αλλά και από τη στάση ζωής και το μεγαλείο αρκετών απλών αλλά καθόλου απλοϊκών ανθρώπων που είχα την τύχη να συναντήσω γυρνώντας τον κόσμο. Από αυτούς κατάλαβα ότι το περιεχόμενο της λέξης παιδεία δεν ιδρυματοποιείται με κανένα τρόπο. Εδώ πρέπει να ευχαριστήσω και όλους τους μαθηματικούς που γνώρισα, είτε προσωπικά, είτε μέσα από τα διαβάσματά μου, και των οποίων οι ιδέες μου έδωσαν τη χαρά να ταξιδέψω μέσα σε αιώνες ανθρώπινων προσπαθειών για πρόοδο και κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει.

Άλλωστε τα μαθηματικά πάντοτε άνθιζαν πάνω στις ρίζες συγκεκριμένων προβλημάτων: Από τον Όμηρο έχουμε αναφορές σε μετρήσεις για τον προσδιορισμό ορίων ιδιοκτησιών. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί πως Αιγύπτιοι κρατικοί υπάλληλοι εκτελούσαν τριγωνισμό για να υπολογίσουν έτσι τα όρια των χωραφιών και τον φόρο που αναλογούσε μετά τις πλημμύρες του Νείλου. Γινόταν δηλαδή εμπειρική χρήση επιπεδομετρίας. Τη σκυτάλη παίρνουν οι αρχαίοι Έλληνες, με τους οποίους ακολουθεί η καταπληκτική ανάπτυξη της Γεωμετρίας σε συνδυασμό με την Αστρονομία, με τον Θαλή, τον Πυθαγόρα, τον Απολλώνιο, τον Ευκλείδη, την Υπατία, για να αναφέρω μερικά μόνο ονόματα. Τα αποτελέσματά της χρησιμοποιούνται σε τεχνικά έργα, στην πολεοδομία, στην ακτοπλοϊα και άλλα. Μελετώνται οι κωνικές τομές, γίνεται αντιληπτή η σφαιρικότητα της γης και κατασκευάζονται χάρτες. Μετά τις ανακαλύψεις του Κολόμβου, η σφαιρική Γεωμετρία, και συγκεκριμένα η επίλυση σφαιρικών τριγώνων επιστρατεύτηκε για τον υπολογισμό του γεωγραφικού στίγματος, που έπαιξε κρίσμο ρόλο στην ανάπτυξη της ωκεανοπλοϊας. Αργότερα, οι ιδέες των Klein, Sophus Lie, Gauss και Riemann, έθεσαν τις βάσεις της Διαφορικής Γεωμετρίας, με την οποία θεμελιώθηκε η Σχετικότητα, οι προβλέψεις της οποίας οδήγησαν στις πρόσφατες ανακαλύψεις των βαρυτικών κυμάτων. Ο ίδιος ο Καραθεοδωρή χρησιμοποίησε και επικοινώνησε τις ιδέες του Sophus Lie περί της χρήσης της συμμετρίας για την επίλυση Διαφορικών Εξισώσεων. 3 Η σημερινή Μη-μεταθετική Γεωμετρία, στην οποία εργάζομαι, ακολουθεί αυτή τη ροή ιδεών, καθώς και τις ιδέες των Hilbert και Poincare, οι οποίοι αποτελούν τους δύο πυλώνες των μαθηματικών του 20ου αιώνα.

Επιστρέφοντας στην έρευνα, θα ήθελα επιπλέον να ευχαριστήσω όλους μου τους συνεργάτες στο εξωτερικό, για τη χαρά που μοιραστήκαμε όλα αυτά τα χρόνια, προσπαθώντας να ξεγελάσουμε ορισμένες μαθηματικές ιδιομορφίες ώστε να μας αποκαλύψουν τα μυστικά τους. Όπως και για την υπομονή τους τα χρόνια που είμαι εδώ και δουλεύω κάτω από τόσες δυσκολίες. Η σημερινή βράβευση επεκτείνεται αναμφίβολα σε όλους μου τους συνεργάτες. Επιτρέψτε μου να ονοματίσω ιδιαίτερα τον Γιώργο Σκανδάλη στο πανεπιστήμιο Denis Diderot του Παρισιού, ο οποίος είναι ένας πολύ μεγάλος Έλληνας μαθηματικός. Οι προσπάθειες όλων μας συνεχίζονται, στην κατεύθυνση της εφαρμογής της θεωρίας που αναπτύχθηκε για τις ιδιομορφίες σε προβλήματα της Θεωρίας Αναπαραστάσεων και της Μαθηματικής Φυσικής.

Ευχαριστίες όμως αξίζουν και στα πανεπιστήμια όπου εργάζονται αυτοί οι άνθρωποι, για την οικονομική στήριξη των συναντήσεών μας από τότε που ήρθα στην Ελλάδα. Tο Τμήμα Μαθηματικών του πανεπιστημίου μας, συνέβαλλε στο μέτρο του δυνατού. Με αυτή την ευκαιρία, θα ήθελα να ευχαριστήσω και την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη στήριξη του ερευνητικού μου προγράμματος μέσω του προγράμματος Marie Curie.

Αλλά και τον Έλληνα φορολογούμενο, ο οποίος πριν από πολλά χρόνια μου έδωσε, μέσω του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών, τη δυνατότητα να συνδεθώ με το μαθηματικό γίγνεσθαι εκτός συνόρων. Ολοκληρώνοντας, η βράβευση αυτή είναι για εμένα, όπως και για κάθε νέο ερευνητή, μια προτροπή να συνεχίσω να εργάζομαι σκληρά, ώστε να διατηρήσω την ερευνητική μου δραστηριότητα σε υψηλό επίπεδο, και αυτό αναφέρεται αποκλειστικά στην ποιότητα, όχι την ποσότητα. Αυτό που προκαλεί έκπληξη, είναι ότι παρά τις δυσκολίες, το περιβάλλον στην Ελλάδα το ευνοεί αυτό: Από τη μια υπάρχουν αρκετοί ικανοί και αναγνωρισμένοι Έλληνες ερευνητές, και μάλιστα νέοι, και ειδικά στα μαθηματικά, που δραστηριοποιούνται σε πανεπιστήμια εντός ή εκτός συνόρων. Ο κρίσιμος παράγοντας όμως είναι το εξαιρετικό υλικό που 4 αποτελούν οι φοιτητές του Ελληνικού Πανεπιστημίου. Στο τμήμα Μαθηματικών όπου εργάζομαι, περισσότεροι από ένα κρίσιμο πλήθος φοιτητών δουλεύουν σκληρά κάθε μέρα, τόσο για να βιοποριστούν όσο και για να χτίσουν τη μαθηματική τους ωριμότητα, και διψούν για να προχωρήσουν βαθύτερα στην επιστήμη τους.

Οι συνάδελφοι κάνουν υπεράνθρωπες προσπάθειες για να ανταποκριθούν, κάτω από τις συνθήκες που όλοι γνωρίζουμε, οι οποίες έγιναν πιο δύσκολες από την κρίση, αν και δεν δημιουργήθηκαν από αυτή. Και κάνουν στ’ αλήθεια εξαιρετική δουλειά. Το δείχνει η διαρκής αποδοχή των αποφοίτων μας σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, καθώς και η μετέπειτα πορεία τους σ’ ένα άκρως ανταγωνιστικό διεθνές ακαδημαϊκό περιβάλλον. Η σημερινή βράβευση αντανακλά όλη αυτή την προσπάθεια που γίνεται στο Τμήμα Μαθηματικών. Αισθάνομαι όμως ότι η εικόνα αυτή είναι μικρογραφία του γενικότερου κλίματος αλλά και της παράδοσης στο ΕΚΠΑ, στο Ελληνικό Πανεπιστήμιο γενικότερα. Ελπίζω λοιπόν οι συνθήκες στην χώρα μας να γίνουν πιο πρόσφορες, ώστε να επιτρέψουν στο πανεπιστήμιο να αναπτύξει τις τεράστιες δυνατότητες που διαθέτει. Νομίζω ότι όλοι μας σε αυτή τη χώρα το αξίζουμε αυτό.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here