Γιώργος Τσακνιάς: Μια φορά και έναν καιρό ένα πόδι

Toυ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν ένα πόδι. Και μια μέρα αποφάσισε να περπατήσει τη γη και να γνωρίσει τον κόσμο… Μια ιστορία για τη χαρά του «μαζί». Μια ιστορία μαγικού ρεαλισμού, όπου τα πόδια, τα χέρια, τα μάτια, τα αυτιά, η μύτη, το σώμα ολόκληρο είναι τα εργαλεία για να ανακαλύψει την ομορφιά του κόσμου ένας μικρός ανθρωπάκος. «Μια φορά κι έναν καιρό ένα πόδι…» του Γιώργου Τσακνιά, εικονογράφηση: Εύη Τσακνιά, εκδόσεις Πατάκη.

Ο Γιώργος Τσακνιάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε στην Ιταλική Σχολή Αθηνών και στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με ειδίκευση στην ιστορία. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην έδρα Ιστορίας και Πολιτισμού των Σλαβικών Λαών, στο ίδιο Πανεπιστήμιο, με καθηγητή τον Φαίδωνα Μαλιγκούδη (τίτλος διατριβής: «Ο σλαβικός παγανισμός στις βυζαντινές και λατινικές μεσαιωνικές πηγές», 1997). Εργάζεται ως ερευνητής στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του ΜΙΕΤ και είναι αρχισυντάκτης του blog πολιτισμού dim/art. Έχει ασχοληθεί με τη μετάφραση λογοτεχνίας, την επιμέλεια και το ιστορικό προλόγισμα βιβλίων, καθώς και με τη φωτογραφία (υπήρξε μέλος του Φωτογραφικού Ομίλου του ΑΠΘ, μεταξύ 1990-1994, δίδαξε ιστορία και αισθητική της φωτογραφίας στα ετήσια σεμινάρια του ομίλου, έχει δημοσιεύσει φωτογραφίες του σε βιβλία, έχει κάνει μία ατομική έκθεση στον εκθεσιακό χώρο του ΕΛΙΑ, τον Μάρτιο του 2006, και έχει λάβει μέρος σε πολλές ομαδικές, όπως η Photosynkyria 2005 στη Θεσσαλονίκη). Στις βουλευτικές εκλογές του 2012 ήταν υποψήφιος βουλευτής Ν. Φθιώτιδας με το κόμμα της Δημοκρατικής Αριστεράς.

Η Αμαλία ήταν η αφορμή…

Ένα βράδυ, όταν ήταν περίπου δύο χρονών, η Αμαλία δεν κοιμόταν με τίποτα. Η μαμά τής είχε ήδη πει ένα σωρό παραμύθια, αλλά η Αμαλία ήθελε κι άλλο, παρ’ όλο που η μαμά έχει και μεγάλο ρεπερτόριο και μεγάλη αντοχή. Ήρθε τότε η σειρά του μπαμπά — δηλαδή η δική μου. «Τι παραμύθι θέλεις να σου πω;» τη ρώτησα. Σήκωσε ψηλά το πόδι της και απάντησε: «Παραμύθι για ένα πόδι». Έτσι λοιπόν κι εγώ άρχισα: «Μια φορά κι έναν καιρό, ένα πόδι…» χωρίς να έχω την παραμικρή ιδέα τι θα πω παρακάτω.

-Με ένα πόδι γυρίσατε τον κόσμο;

Το ενδιαφέρον είναι ότι η ιστορία γράφτηκε μόνη της. Τι κάνει ένα πόδι; Περπατά. Συνέχισα λοιπόν κι εγώ: «…ξεκίνησε να περπατήσει τη γη και να γνωρίσει τον κόσμο». Αλλά ένα πόδι μόνο του κουράζεται και βαριέται. Θέλει παρέα. Αναζητά λοιπόν ένα δεύτερο πόδι. Ας μην πούμε όλο το παραμύθι, πάντως η εξέλιξη της ιστορίας αφορά το «μαζί», τη συνεργασία, το πώς τα μέρη ενός συνόλου έχουν το καθένα τη δική του σημασία και το δικό του ρόλο.

-Λιλιπούτειο αίτημα για την απέραντη ομορφιά του κόσμου;

Είναι από πολλές απόψεις μαγικό να βλέπεις να μεγαλώνει ένας άνθρωπος. Να ζεις από κοντά αυτή τη διαδικασία — και να συμμετέχεις. Η σχέση του γονιού με το παιδί είναι φοβερά σημαντική, ιδίως στα πρώτα χρόνια της ζωής του. Το παιδί γνωρίζει τον κόσμο μέσα από τους γονείς — και λίγο λίγο μαθαίνει να τον εξερευνά μόνο του. Ο γονιός έχει επίσης να κερδίσει και να μάθει πάρα πολλά από αυτή τη διαδικασία· αρκεί να θέλει και να μπορεί. Ο κόσμος είναι όμορφος, η ζωή είναι όμορφη. Μεγαλώνοντας βέβαια καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει μόνο ομορφιά· και ασχήμια υπάρχει, και κακία, και δυστυχία. Αν όμως δεν μάθουμε πρώτα την ομορφιά και δεν την αγαπήσουμε, πώς θα μπορέσουμε εν τέλει να κατανοήσουμε τον κόσμο και να ζήσουμε σε αυτόν; Πώς θα αποκτήσουμε τα εφόδια ώστε να κάνουμε επιλογές και, εν τέλει, να προσπαθήσουμε να ζήσουμε ευτυχισμένοι;

-Περιπέτεια και συνάμα τρόπος να δουν τα παιδιά τα πράγματα;

Περιπέτεια, στο βαθμό που περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει παρακάτω. Στην ουσία, τρόπος να δουν τα παιδιά τα πράγματα: να έρθουν σε επαφή με το σώμα και με τις αισθήσεις, που είναι το μέσο με το οποίο γνωρίζουμε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο αλλά και το μέσο με το οποίο αντλούμε χαρά. Με τις αισθήσεις απολαμβάνουμε ένα τραγούδι, ένα λουλούδι, ένα ηλιοβασίλεμα, ένα σοκολοτάκι, ένα χάδι. Στα πρώτα χρόνια της ζωής μας, κάθε πράγμα που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας είναι και μια αποκάλυψη, κάτι μαγικό. Μεγαλώνοντας, λίγο χάνουμε αυτό το μάγεμα διά των αισθήσεων — φυσικό είναι ως ένα βαθμό, αλλά αξίζει τον κόπο να προσπαθήσουμε να αντισταθούμε, να προσπαθήσουμε να επανασυνδεθούμε με αυτήν την πρωτογενή χαρά της απόλαυσης των αισθήσεων. Ελπίζω λοιπόν ότι αυτή η ιστορία έχει να πει και κάτι στους γονείς για το σώμα τους και για την ευχαρίστηση που αυτό τους δίνει, όχι μόνο στα παιδιά.

-Ο Προυστ έλεγε: «Το πραγματικό ταξίδι της ανακάλυψης δεν αφορά το να βλέπεις νέα τοπία, αλλά το να βλέπεις με άλλα μάτια».

Και πολύ σωστά έλεγε. Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για να το καταλάβουμε αυτό είναι η γεύση και η γευσιγνωσία: εμείς οι «κοινοί θνητοί» ξεχωρίζουμε και απολαμβάνουμε αρκετές γεύσεις, αν όμως εκπαιδεύσουμε τον ουρανίσκο και τη γλώσσα μας, μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε «αποχρώσεις» και «αρώματα» που δεν φανταζόμασταν καν ότι υπήρχαν. Υπήρχαν, βέβαια, απλώς εμείς δεν ξέραμε πώς να τα αισθανθούμε (ή, ίσως, δεν ξέραμε ότι τα αισθανόμαστε). Και μάλιστα, μιας και πιάσαμε το παράδειγμα της γεύσης, δεν έχει ενδιαφέρον ότι χρειάστηκε να χρησιμοποιήσω μεταφορικά δύο λέξεις που αφορούν άλλες αισθήσεις, την όραση και την όσφρηση; Πάντως αυτή η διεύρυνση της αντίληψης για την οποία μιλά ο Προυστ δεν έχει να κάνει μόνο —ούτε κυρίως— με την ειδική εκπαίδευση των αισθήσεων και των αντίστοιχων κέντρων του εγκεφάλου, αλλά με τη διεύρυνση της σκέψης, του Λόγου. Ουσιαστικά αναφέρεται στις εγκεφαλικές λειτουργίες που εμπλέκονται στη διαδικασία της θέασης ενός τοπίου· με αυτή την έννοια, το ότι βλέπουμε με άλλα μάτια δεν είναι, βέβαια, κυριολεκτικό, είναι όμως κυριολεκτικό (και πολύ σπουδαίο!) ότι από τα ηλεκτρικά ερεθίσματα που στέλνουν στον εγκέφαλό μας οι υποδοχείς φωτός του αμφιβληστροειδούς μας χιτώνα εμείς μπορούμε να μάθουμε να αντλούμε περισσότερες πληροφορίες.

-Με την παραδείσια ζωγραφική της Εύης Τσακνιά;

Η Εύη είναι αδερφή μου, συνεπώς τη ζωγραφική της την ξέρω καλά από παλιά και την αγαπάω πολύ. Είναι έμπειρη εικονογράφος και εξαιρετική ζωγράφος· επίσης, ήξερα ότι μπορούμε να συνεργαστούμε καλά, ούτως ώστε η εικονογράφηση να ανταποκριθεί στις ειδικές απαιτήσεις του συγκεκριμένου παραμυθιού: οι εικόνες να είναι από την πρώτη σελίδα συναρπαστικές, αλλά και να παρακολουθούν την κλιμάκωση στην εξέλιξη της ιστορίας· τα μέλη του ανθρώπινου σώματος να αποτυπώνονται καθαρά, χωρίς η αυτονομία τους να φαντάζει αλλόκοτη· ο κόσμος, η ομορφιά του οποίου σιγά σιγά ανακαλύπτεται, να απεικονίζεται ρεαλιστικά και, ταυτόχρονα μαγικά. Νομίζω πως το αποτέλεσμα είναι όπως το φανταστήκαμε εξαρχής —υπέροχο και όντως παραδείσιο. Στο σημείο αυτό να πω ότι η Αμαλία, εκτός του ότι παρήγγειλε το παραμύθι (είναι η commissioning editor σύμφωνα με την Έλενα Πατάκη, την οποία ευχαριστώ για την τόσο ωραία και προσεγμένη έκδοση) είναι και το μοντέλο της εικονογράφησης: τα μάτια, η μύτη, το στόμα, τα αυτιά είναι δικά της — και βέβαια τα πόδια. Το πόδι στο εξώφυλλο είναι αποτύπωμα της πατούσας της.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here