Γεράσιμος Ρηγάτος: «Τον Μάη εγεννήθηκα και μάγια δεν φοβάμαι».

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

 

 «Ο Μάης είναι μουσική από παλιό τραγούδι, από κλαδί ροδακινιάς και από λεύκας χνούδι», υπενθυμίζοντάς μας το σχολικό εμβατήριο της άνοιξης: «Ο Μάιος μας έφθασε,/ εμπρός βήμα ταχύ/ να τον προϋπαντήσουμε/ παιδιά στην εξοχή». «Μάγεμα η φύση κι όνειρο» αυτό το μήνα το χιλιοτραγουδισμένο, τον οποίο καλωσορίζει ο Γεράσιμος Ρηγάτος, ιατρός, συγγραφέας, λαογράφος, πανεπιστημιακός.

– Το όνομά του;

«Προέρχεται από τη Μαΐα ή Μαία ή Μαιάδα, που ήταν η μεγαλύτερη από τις Πλειάδες, τις επτά κόρες του Ατλαντα. Σε κάποιο από τα δάση της Αρκαδίας έσμιξε με τον Δία και γέννησε τον Ερμή: «Ζηνί δ’ αρ’ Ατλαντίς Μαίη τέκε κύδιμον Ερμήν», γράφει ο Ησίοδος στη «Θεογονία». Ο Ομηρος («Οδύσσεια» 435) τιμά τη Μαΐα με μητρωνυμική προσφώνηση του Ερμή ως «Μαιάδος υιόν». Οι Ρωμαίοι την παρέλαβαν από τους Ελληνες και τη λάτρεψαν ως θεότητα της φύσης και της βλάστησης».

– Πρωτομαγιά;

«Γιορτή των λουλουδιών. Θυμηθείτε τις εξόδους της παραμονής και τις περιηγήσεις στη φύση, τις εκδρομές για «να πιάσουμε τον Μάη», τα στεφάνια που κρεμούσαμε στα σπίτια, φτιαγμένα από τα λουλούδια των αγρών ή των κήπων. Στο στεφάνι, εθιμικά και με συμβολικό πνεύμα, έπρεπε να υπάρχει βέργα ή κλωνάρι από ελιά, στάχυα σταριού, σκόρδο για το «κακό μάτι» ή αγκάθι, για να τρυπήσει τον βάσκανο οφθαλμό, διάφορα λουλούδια εποχής. Συνήθως το στεφάνι καιγόταν, μαζί με άλλα ξερά, στις φωτιές της παραμονής του Αϊ-Γιαννιού του Λαμπαδάρη (23 προς 24 Ιουνίου). Ισως το στεφάνι της Πρωτομαγιάς αποτελεί κατάλοιπο προχριστιανικής λατρευτικής τελετής».

– Ποιητικώς;

«Και ο Μάης και η Πρωτομαγιά βρίσκονται συχνά στους ποιητές, αλλά και στους στιχουργούς των «ελαφρών» τραγουδιών. Ο Σολωμός αναφέρει την Πρωτομαγιά σε περισσότερα ποιήματα: «…μέρα πρώτη του Μαγιού» (Προς τον κ. Γ. δε Ρώσσην). «Αύριο θα ψάλλουμε κάτι τραγούδια/ εις την πολύανθη Πρωτομαγιά» (Λάμπρος). «Του Μαγιού ροδοφαίνεται η μέρα/ που ωραιότερη η φύση ξυπνάει» (Νεκρική ωδή). Ο Ρίτσος μνημονεύει και τις πρωτομαγιάτικες διαδηλώσεις: «Μέρα Μαγιού μου μίσεψες…» (Επιτάφιος). Και άλλοι ακόμα ποιητές».

– Μαγικός;

«Η σχέση του Μαγιού με τα μάγια; Καμία. Η αντίληψη αυτή έχει εγκατασταθεί στο λαό από παρετυμολογία: ο Μάης, του Μαγιού, τα μάγια. Οποιος όμως έχει γεννηθεί Μάη δεν τον πιάνουν τα μάγια, δηλώνει η παροιμία: «Τον Μάη εγεννήθηκα και μάγια δεν φοβάμαι». Αυτός ο αόριστος, υπερφυσικός φόβος δημιούργησε κι άλλη μια παροιμία, που επιτάσσει: «Τον Μάη μήτε δέντρο να φυτέψεις, μήτε παιδί να παντρέψεις», γιατί δεν θα ευοδωθούν».

– Η Εργατική Πρωτομαγιά;

«»Δεν είναι αργία, είναι απεργία». Ετσι ξεκίνησε το 1886 στην Αμερική, με δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτών, με «προβοκάτσιες» και, τελικά, με πολλούς νεκρούς και τραυματίες. Πέρασαν έξι χρόνια για να καθιερωθεί το οκτάωρο (1892). Το 1889 η Εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε και στην Ευρώπη, μετά από επιτυχή συνδιάσκεψη για τον κοινό εορτασμό».

– Στην Ελλάδα;

«Η πρώτη Εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε από τους σοσιαλιστές της ομάδας του Καλλέργη το 1893, στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, με σχετικώς συντηρητικά αιτήματα. Το 1894 ο γιορτασμός ήταν ενωτικός των διαφόρων σοσιαλιστικών ομίλων. Η διαδήλωση έγινε στο χώρο όπου είναι σήμερα το Καλλιμάρμαρο Στάδιο. Το ψήφισμα που στάλθηκε στην κυβέρνηση και δημοσιεύθηκε την επομένη (2 Μαΐου) στις εφημερίδες, διεκδικούσε την Κυριακή αργία, το οκτάωρο, την απαγόρευση εργασίας των ανηλίκων, την απονομή σύνταξης σε περιπτώσεις ανικανότητας από την εργασία, την κατάργηση της θανατικής ποινής και την κατάργηση της προσωποκράτησης για χρέη. Οι εκδότες σοσιαλιστικών εφημερίδων εξουσιοδοτήθηκαν να μεταβιβάσουν τα αιτήματα στη Βουλή για την ταχεία σύνταξη των σχετικών νόμων».

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here