Γεράσιμος Ρηγάτος: «Σηκώνει ο πράσος την ουρά κι ο κρέμμυδος τα γένια»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ 

 

Σαρακοστή από χθές, η περίοδος που  διανύουμε εως το Μεγάλο Σάββατο, στενά δεμένη με την παράδοσή μας. Οι άνθρωποι που τη βιώνουν περνούν και ξεπερνούν τα καθημερινά τους πάθη, προσδοκώντας και προετοιμάζοντας τη δική τους ανάσταση. Η νηστεία είναι στενά δεμένη με όλη αυτή την περίοδο και το ενδιαφέρον που παρουσιάζει είναι όχι μόνο λατρευτικό, αλλά και λαογραφικό, ιστορικό, υγειονομικό και διατροφολογικό. Για τη Σαρακοστή, τα έθιμά της και τη χρησιμότητα της νηστείας μιλάμε με τον Γεράσιμο Ρηγάτο, πανεπιστημιακό,  ιατρό, συγγραφέα, λαογράφο.

-Σαράντα ημέρες;

«Στην περίπτωση του Πάσχα δεν είναι 40, αλλά 49 ημέρες, γι’ αυτό και λέγεται «Μεγάλη Σαρακοστή». Σύμφωνα με τις δικές μας συλλογικές αντιλήψεις, νηστεία είναι η αποχή από ορισμένες τροφές, στο πλαίσιο συγκεκριμένου θρησκευτικού ή πνευματικού σκοπού. Σε παραδόσεις άλλων λαών και άλλων θρησκειών η νηστεία μπορεί να αφορά σε ορισμένες ώρες της ημέρας ή να επιβάλλεται πλήρης αποχή από κάποια τροφή για διάφορα χρονικά διαστήματα».

– Η διατροφή;

«Ανάλογα και με τις καθημερινές διατροφικές συνήθειές μας, συχνά η νηστεία είναι πιο υγιεινή, κυρίως εξ αιτίας της αποχής από το κρέας, με ό,τι τοξίνες, χημικά και πρόσθετα μπορεί να εμπεριέχει. Είναι πιο υγιεινή γιατί περιέχει όσπρια, κηπευτικά της εποχής κ.λπ. Μπορεί όμως το όφελος να μειώνεται ή να εξουδετερώνεται από διάφορες νηστίσιμες τροφές με μεγάλη ποσότητα αλατιού (τουρσιά, ελιές, ταραμάς κ.ά.), καθώς και από μεγάλες ποσότητες σακχάρων σε διάφορα τρόφιμα. Είναι πιο υγιεινός τρόπος αν, εκτός από ορισμένα είδη, περιορίζεται και η ποσότητα τροφής (η «ακορίη» των αρχαίων, όχι κορεσμός)».

– Τι τρώμε λοιπόν;

«Σας μεταφέρω αυτά που παραγγέλλει το επίκαιρο λαϊκό στιχούργημα: «Ακούτε τι παράγγειλε η Καθαρή Δευτέρα: Πέθανε ο κρέος, πέθανε, ψυχομαχάει ο τύρος / σηκώνει ο πράσος την ουρά κι ο κρέμμυδος τα γένια / κι η βρούβα, η παλιόβρουβα, στέκεται στο κεφάλι / να πέσει στο τσουκάλι…»».

– Μόνο ελληνική;

«Οχι, νηστεία τηρούν και οι Εβραίοι από τα χρόνια της Βίβλου, κατά τις γιορτές εξιλασμού και σε άλλες περιπτώσεις. Ο ίδιος ο Χριστός νήστεψε επί 40 ημέρες, ενώ αναφέρθηκε στη νηστεία όχι τυπολατρικά, όπως οι Φαρισαίοι, αλλά ως εκπλήρωση εσώτερης πνευματικής διάθεσης. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι νήστευαν σε θρησκευτικές γιορτές, κυρίως της Ισιδας. Ο χριστιανισμός εμπνεύστηκε από την εβραϊκή παράδοση. Οι Απόστολοι καθιέρωσαν τις νηστείες Τετάρτης και Παρασκευής με Χριστοκεντρικό πνεύμα, ενώ η Α’ Οικουμενική Σύνοδος (έτος 325) καθιέρωσε τη Μεγάλη Σαρακοστή. Τους επόμενους αιώνες, κυρίως μετά τον 6ο, καθιερώθηκαν και οι άλλες νηστείες».

– Στην αρχαία Ελλάδα;

«Η νηστεία προϋπήρχε του χριστιανισμού και στις πόλεις-κράτη της αρχαιότητας. Αναφέρεται νηστεία στις γιορτές των Ελευσινίων, καθώς και στα Θεσμοφόρια, που τελούνταν επίσης προς τιμήν της Δήμητρας και της Κόρης. Μάλιστα η τρίτη ημέρα των Θεσμοφορίων ονομαζόταν Νηστεία. «Ωσπερ Θεσμοφορίοις νηστεύομεν» γράφει ο Αριστοφάνης στους «Ορνιθες». Οι Λακεδαιμόνιοι νήστευαν για εξαγνισμό πριν από τις μεγάλες μάχες».

– Ηταν θεραπευτική;

«Ναι, υπήρχε με διάφορους τύπους για ποικίλα νοσήματα. Η εξατομίκευση και της νηστείας (το είδος της, η διάρκειά της κ.λπ.) καθορίζονταν αναλόγως της πάθησης, της φυσικής κατάστασης, της ηλικίας του αρρώστου κ.λπ. Ο Ιπποκράτης γράφει στους «Αφορισμούς» ότι τη θεραπευτική νηστεία ανέχονται πιο εύκολα οι ηλικιωμένοι, λιγότερο οι μεσήλικοι, ελάχιστα οι νεότεροι και εξαιρετικά δύσκολα τα παιδιά. Ο Αριστοτέλης μιλά για την οσμή των νηστικών («Νηστείας όζει»), ενώ ο Γαληνός ονομάζει νήστιδα (Νηστίς) τη δεύτερη μοίρα του λεπτού εντέρου, επειδή «διά παντός ευρίσκεται κενόν»».

– Πολλές οι νηστείες;

«Λατρευτική, ιατρική και με την πρωταρχική έννοια: την ακούσια νηστεία από έλλειψη τροφίμων ή από φτώχεια. Ο λαός τη λέει και νήστεια. Διαφοροποιούνται εκτός των άλλων και από τα γλωσσικά τους παράγωγα. Νηστεύω γιατί το θέλω, ξενηστικώνομαι γιατί δεν έχω να φάω. Ο πρώτος είναι νηστευτής (σαν τον Αϊ-Γιάννη), ο δεύτερος νηστικός. Η μυρουδιά των νηστικών λέγεται νηστικάδα. Μπορεί να πει κάποιος πολλά ακόμα σχετικά».

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here