Γεράσιμος Ρηγάτος: «Πριονίδι στο αλεύρι, τριμμένο γυαλί στη ζάχαρη…»

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

  Έχουν ήδη περάσει 78 χρόνια από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, που τον ακολούθησε η γερμανική εισβολή και η βουλγαρική βαρβαρότητα για την Βόρεια Ελλάδα. Οι συμμέτοχοι και οι αυτόπτες έχουν σε μεγάλο βαθμό εκλείψει και ελάχιστες πια νέες μαρτυρίες μπορούμε να αναζητήσουμε. Οι πληροφορίες μας τώρα μπορούν να αναζητηθούν μόνο μέσα από γραπτές πηγές της εποχής, που κι αυτές ολοένα σπανίζουν.   Ο πόλεμος, κάθε πόλεμος, αλλάζει όλες τις συνθήκες της ζωής και φυσικά τις υγειονομικές συνθήκες. Πείνα, νέες παθολογικές καταστάσεις, επιδείνωση των συνθηκών υγιεινής, ο περιορισμός των θεραπευτικών δυνατοτήτων, δημιουργούν μια νέα «παθολογία», για την οποία συζητούμε με τον καθηγητή της Ιατρικής και συγγραφέα Γεράσιμο Ρηγάτο.

Αλλάζει η νοσολογία στον πόλεμο;

Στα πλαίσια της συγγραφής μιας ιστορίας της ελληνικής ιατρικής που φθάνει ως τον 20ο αιώνα, τον οποίο και περιλαμβάνει, είχα πρόσφατα την ευκαιρία να αναζητήσω σχετικά στοιχεία σε πηγές της εποχής. Αναφέρονται ακρωτηριαστικές βλάβες από εκκρηκτικά υλικά όχι μόνο σε στρατευμένους, αλλά και σε παιδιά που συνήθιζαν να παίζουν με χειροβομβίδες και άλλα είδη όπλων. Επίσης αναφέρονται σοβαρά τραύματα στο πρόσωπο, με απώλεια και των ματιών. Λόγω έλλειψης τεχνητών μελών κάποιοι γιατροί αυτοσχεδίασαν και δημιούργησαν τεχνητά μέλη με μεταλλικό ή ξύλινο σκελετό και γυψοταινίες. Μετά την κατασκευή προσάρμοζαν τα κατασκευάσματα στο κολόβωμα. Άλλες άμεσες επιπτώσεις ήταν η ανεύρεση θραυσμάτων από βλήματα σε διάφορες περιοχές του σώματος, ακόμα και μέσα στις καρδιακές κοιλότητες!

Και τα «παθολογικά» νοσήματα;

Εδώ το φάσμα ήταν πολύ μεγαλύτερο. Η σοβαρότερη περίπτωση ήταν η αρρώστια της πείνας, η λεγόμενη «οιδηματική νόσος», επειδή προκαλούσε γενικευμένα οιδήματα, δηλαδή πρήξιμο. Η ιατροδικαστική υπηρεσία περιγράφει πτώματα κάτισχνων ατόμων, στερημένα τελείως από λιπώδη ιστό σε ολόκληρο το σώμα, με οιδήματα στην κοιλιά. Στις περιπτώσεις που δεν έφταναν σε θάνατο υπήρχε πλήθος άλλων συμπτωμάτων και ευρημάτων.

Όπως;

Όπως γάγγραινα των δακτύλων, βραδυκαρδία, πτώση της πίεσης, ασκίτης (δηλαδή συγκέντρωση υγρού στην κοιλιά), υδροπερικάρδιο (υγρό που συμπίεζε την καρδιά), υδροθώρακας (υγρό που συμπίεζε τους πνεύμονες). Κι ακόμα  νεκρωτική κολίτις, νεφρικές διαταραχές, παράλυση θώρακα, παθήσεις των οφθαλμών και αβιταμινώσεις, σήμερα ξεχασμένες εδώ (και γενικά στην Ευρώπη), όπως σκορβούτο, πελλάγρα, μπέρι-μπέρι και άλλες. Κι αυτά όταν δεν μπορούσαν να θεραπευτούν (και δεν μπορούσαν , κατά κανόνα) οδηγούσαν σε θάνατο τους πάσχοντες.

Ποιοι τα συνήθη θύματα;

Το σύνολο του πληθυσμού, άσχετα από ηλικία. Περιγράφονται μαζικοί θάνατοι πείνας λ.χ. στο Γηροκομείο Αθηνών, αλλά και μεταξύ των παιδιών. Η κατάσταση γινόταν τραγική στα Ψυχιατρεία, επίσης και στα Σανατόρια. Στη Ριζάρειο, απέναντι από τον Ευαγγελισμό, είχε λειτουργήσει προσωρινό νοσοκομείο για παιδιά με οιδηματική νόσο («Νοσοκομείο Πείνας»). Το ΙΚΑ έβαζε ενήλικους καθημερινά σε διάφορες κλινικές. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι επί διάστημα μηνών έπαιρναν μόνο περί τις 300 θερμίδες την ημέρα κι αυτές μόνο από φυτικές τροφές, χωρίς ίχνος λαδιού, λίπους ή ζωικού λευκώματος.

Άλλες αιτίες νόσου;

Συχνές ήταν οι δηλητηριάσεις από ακατάλληλες τροφές. Στην προσπάθειά τους για συλλογή αγριόχορτων κάποιοι μάζευαν και ακατάλληλα, που οδηγούσαν σε δηλητηρίαση όσων τα είχαν καταναλώσει. Τον Νοέμβριο 1941 από άγρια χόρτα πέθαναν 19 στο Δημοτικό (Πολιτικό) Νοσοκομείο με συμπτώματα δηλητηρίασης από ατροπίνη (μυδρίαση της κόρης του ματιού, ξηροστομία, υπερδιέγερση κλπ). Άλλος γιατρός την ίδια περίοδο αναφέρει 20 άτομα με ανάλογη εικόνα. Όλοι είχαν καταναλώσει χόρτα που είχαν προμηθευτεί από τον ίδιο πωλητή.

Άλλα βλαπτικά τρόφιμα;

Πολλά, άλλα ακατάλληλα και άλλα νοθευμένα. Πριονίδι στο αλεύρι, τριμμένο γυαλί στη ζάχαρη, κνησμώδεις δερματίτιδες από τα παράσιτα («ψείρες») των οσπρίων, δηλητηριάσεις από ερυσιβώδη όλυρα με την οποία είχε νοθευτεί το σιτάρι του ψωμιού και πολλά άλλα.

Κι ακόμα;

Ο πόλεμος, το κυνηγητό, οι συλλήψεις, οι βασανισμοί, οι εκτελέσεις, οι βομβαρδισμοί κλπ. Τελικά, πώς επιβίωσε αυτός ο λαός;

 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΒΟΥΛΑ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here