Γεράσιμος Ρηγάτος: «Νοσοκομεία και συναφή ιδρύματα στην Ελλάδα»

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

 Από την «Ελληνική Εταιρεία Υπέρτασης» και με την εκδοτική επιμέλεια του Γραφείου S&G Solutions (τηλ. 210-7213225) κυκλοφόρησε πριν δυο εβδομάδες το νέο βιβλίο του Γεράσιμου Ρηγάτου, πανεπιστημιακού, ιατρού, λαογράφου. Ο συγγραφέας δημοσιεύει και εκδίδει βιβλία από το 1981 και η ως τώρα συγκομιδή του είναι πάνω από εβδομήντα βιβλία. Θεματικός άξονας των βιβλίων του είναι μελετήματα για τη σχέση της ιατρικής και των γιατρών με τη λογοτεχνία, ιστορικές έρευνες για όλες της περιόδους της ελληνικής ιατρικής και μελέτες για θέματα και ζητήματα της λαογραφίας που σχετίζονται με παθήσεις, θεραπείες, εμπειρικούς θεραπευτές κλπ. Ορισμένα ακόμα βιβλία του δημοσιεύουν κοινωνικά προσανατολισμένα διηγήματα με ήρωες τους απλούς ανθρώπους της εποχής μας.

Το νέο βιβλίο;

Το νέο βιβλίο έχει τον τίτλο «Νοσοκομεία και συναφή ιδρύματα στην Ελλάδα. Ιστορικές πληροφορίες και μαρτυρίες». Πρόκειται για έναν ογκώδη τόμο 528  σελίδων (xvi=512), διαστάσεων 28×20 (Α4) με στοχευμένη εικονογράφηση με φωτογραφίες είτε παλαιότερες είτε σύγχρονες, αλλά σε κάθε περίπτωση χαρακτηριστικές του νοσοκομείου ή των άλλων τύπων νοσηλευτηρίου. Τα κείμενα στηρίζονται σε σπάνια έντυπα, σε τοπικές ή πανελλήνιες εφημερίδες, σε ιατρικά περιοδικά, σε επετειακά δημοσιεύματα ή σε αφιερωματικές εκδόσεις.

Τα «συναφή ιδρύματα»;

Είναι και αυτά νοσηλευτήρια με στόχο την παροχή νοσηλευτικών υπηρεσιών ή την παρακολούθηση προς διάγνωση ή την φροντίδα ατόμων με νοητικές, σωματικές ή κοινωνικές αδυναμίες. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε ότι ο σύγχρονος ορισμός του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) θεωρεί ως υγεία την πλήρη σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία. Μέσα από αυτή την αντίληψη περιλαμβάνονται στο βιβλίο πλην των νοσοκομείων και αναρρωτήρια, ψυχιατρεία, σανατόρια, λοιμοκαθαρτήρια, λεπροκομεία, αλλά κατά περίπτωση και ορφανοτροφεία, γηροκομεία, άσυλα ανιάτων και συναφείς δομές. Όπως καθένα από τα ιδρύματα έχει τους δικούς του σκοπούς, έχει τη δική του ιστορία. Άλλα από αυτά πρωτολειτούργησαν κάτω από Δυτικούς κατακτητές, άλλα κάτω από ελληνοορθόδοξους εκκλησιαστικούς φορείς, άλλα από τοπικές εθνοτικές-θρησκευτικές ομάδες, άλλα από κοινότητες ή από επαγγελματικά σωματεία. Κι ακόμα πλούσιοι ιδιώτες ήταν συχνά ιδρυτές νοσηλευτικών ιδρυμάτων, ασχέτως των προθέσεων καθενός από αυτούς.

Εξέλιξη νοσηλευτικών ιδρυμάτων;

Τα νοσηλευτικά ιδρύματα είναι θεσμός εξελισσόμενος στον χρόνο σε συνάρτηση με πλήθος μεταβλητές. Η αλλεπάλληλες ιστορικές μεταβολές έχουν συμβάλλει στη ρευστότητα του συνόλου των νοσηλευτικών ιδρυμάτων. Νοσοκομεία σε κατάσταση καλής λειτουργίας επιτάσσονται για κάλυψη των αναγκών του Στρατού της χώρας, ακολούθως όμως από στρατούς Κατοχής. Οι δικαιούχοι των Νοσοκομείων πολίτες παραπέμπονται σε ιδιωτικά κτήρια που μετασχηματίζονται – όσο είναι δυνατόν – σε Νοσοκομεία. Σχολεία, ξενοδοχεία, ορφανοτροφεία, ιδιωτικές κατοικίες (βίλες) κλπ. έχουν κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί ως Νοσοκομεία. Όσο για τις δραματικές συνθήκεςτου Μετώπου, εκεί οι υγειονομικές υπηρεσίες αναγκάζονται να βρουν στοιχειώδεις λύσεις αυτοσχεδιάζοντας. Ανάλογα ισχύουν και για έκτακτα γεγονότα (λ.χ. σεισμοί) σε ειρηνικές περιόδους.

Πώς αρθρώνεται το βιβλίο;

Το πρώτο κεφάλαιο ασχολείται με τα λαζαρέτα (λοιμοκαθαρτήρια) που συνέβαλαν στον περιορισμό των μεγάλων και φονικών επιδημιών αρχίζοντας από εκείνο της νησίδας Άγιος Δημήτριος της Κέρκυρας, που ίδρυσαν οι Ενετοί το 1423. Εκτός από τα λαζαρέτα των νησίδων εξετάζονται και εκείνα της συνοριακής γραμμής του ηπειρωτικού χώρου, μέχρι το 1911.

Τα λεπροκομεία αποτελούν άλλο κεφάλαιο που ασχολείται με τα διάσπαρτα στην Ελλάδα συναφή ιδρύματα με ιδιαίτερη έμφαση στην ιστορία, τη λειτουργία ως και την κατάργηση της αποικίας λεπρών της Σπιναλόγκας.

Τα Πλωτά νοσοκομεία και οι υγειονομικοί συρμοί των πολέμων αποτελούν ιδιαίτερο κεφάλαιο. Μεγάλο μέρος του ειδικού κεφαλαίου για τα Σανατόρια κρατά η Σωτηρία, αλλά και το Ασβεστοχώρι της Θεσσαλονίκης.

Το κεφάλαιο για τα ψυχιατρικά ιδρύματα, από το παλαιότερο της Κέρκυρας ως τα μεταγενέστερα Δρομοκαḯτειο, Κρατικό (Δαφνί) και ως την αποικία της Λέρου παρέχουν πλήθος στοιχείων για την ιστορική εξέλιξη του θεσμού. Ένα μεγάλο κεφάλαιο αποτελεί εκείνο που εξετάζει τα προσωρινά, τα έκτακτα και τα βραχύβια νοσηλευτήρια Αθηνών και περιφέρειας τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά.

Τα στρατιωτικά νοσοκομεία όπως και εκείνα των λοιμωδών νοσημάτων και των αφροδισίων αποτελούν ιδιαίτερα κεφάλαια. Τα μείζονα κεφάλαια αναφέρονται στα δημόσια νοσοκομεία της Αθήνας και σε εκείνα των πόλεων της περιφέρειας.

Κάποια ιδιαιτερότητα του βιβλίου;

Θα ήθελα να επισημάνω ένα ιδιαίτερο όσο και πρωτότυπο χαρακτηριστικό του βιβλίου: Τη χρήση παρένθετων κειμένων που σχετίζονται με το αναφερόμενο κάθε φορά Νοσοκομείο. Πρόκειται για απόσπασμα πεζών λογοτεχνικών έργων από διάφορους Έλληνες συγγραφείς, για εντυπώσεις περιηγητών, για μαρτυρίες και αναμνήσεις, για ειδησάρια, για επίσημες ανακοινώσεις, για ποιήματα Νεοελλήνων ποιητών κλπ. Αναφέρω ενδεικτικά την παράθεση αποσπασμάτων από κείμενα του Καβάφη, της Καζαντζάκη, του Βάρναλη, του Κορνάρου, του Μπρεδήμα, του Ρίτσου και άλλων σημαντικών λογοτεχνών, αλλά και απλών ανθρώπων. Η ευρηματική σελιδοποίηση κρατά τα παρένθετα κείμενα κατάλληλα ενταγμένα, αλλά και διακριτά από την ιστορική αφήγηση.

Πώς κρίνετε την προσπάθειά σας;

Συγκεντρώνοντας το υλικό για τη μελέτη αυτή συνειδητοποιούσα όλο και καθαρότερα πως η προσπάθειά μου ήταν παρόμοια με εκείνη αρχαιολόγων που έχουν αναλάβει την πραγματοποίηση μιας ανασκαφής. Όχι όμως προγραμματισμένης, αλλά πιεστικής ανασκαφής σωστικού χαρακτήρα, για να περισωθεί ό,τι μπορεί να περισωθεί πριν χαθούν όλα κάτω από την πίεση του χρόνου και των μεταβολών του τρόπου ζωής. Και είναι δικαίωση του μόχθου μου τα θετικά σχόλια των συναδέλφων οι οποίοι απέκτησαν το βιβλίο κατά τις ημέρες διεξαγωγής του Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρείας Υπέρτασης.

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here