Γεράσιμος Ρηγάτος: «Ευχή εις μετάληψιν σταφυλής τη στ’ Αυγούστου”

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

 

 Σήμερα στην Κύμη, στην εορτάζουσα Μονή του Σωτήρα ο πατήρ Νικόδημος και οι γερόντισσες θα ευλογήσουν τον νέο καρπό, τη σοδειά, σταφύλια  κυρίως, καθώς στις αγροτικές κοινωνίες η σημερινή μέρα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα, αποτελούσε αφορμή για γιορτή, για τελετές θρησκευτικές, για συναθροίσεις οικογενειακές και κοινωνικές. Μ’ αυτό τον τρόπο εκφράζονταν οι ευχαριστίες προς τις υπέρτερες, θεϊκές δυνάμεις και προς τη μητέρα φύση για την καρποφορία της γης, διαχρονικά. Τέτοιες τελετές γίνονταν για κάθε καρπό, φυσικά και για το σταφύλι, που είναι ένας από τους τρεις βασικούς καρπούς τής παραδοσιακής ελληνικής παραγωγής. Σ’ αυτού του είδους τις τελετές υπάγονται και οι απαρχές. Μιλάμε με τον πανεπιστημιακό, ιατρό, συγγραφέα και λαογράφο Γεράσιμο Ρηγάτο.

– Φυσικά μιλάμε για τις Απαρχές;

«Είναι είδος θυσίας. Κατά την αρχαιότητα, εκτός από τις αιματηρές θυσίες των σφαγίων υπήρχαν και οι αναίμακτες των καρπών. Ηταν η προσφορά των πρώτων καρπών, του νέου, «αμόλυντου” ακόμα προϊόντος, η αρχή της θυσίας».

– Οι αποδέκτες;

«Οι θεοί, αλλά και οι νεκροί, που έπρεπε να γευτούν τους νέους καρπούς πριν κι από αυτούς που πρόσφεραν τη θυσία. Οι Αθηναίοι πρόσφεραν απαρχές σταριού στη Δήμητρα και την Κόρη. Ο θάργηλος, το πρώτο ψωμί από το καινούργιο αλεύρι, ήταν οι απαρχές για τον Απόλλωνα. Οι Πλαταιείς πρόσφεραν απαρχές καρπών στους νεκρούς της μάχης των Θερμοπυλών».

– Αργότερα;

«Κάποιες τόσο αρχαίες αντιλήψεις έχουν βαθιές ρίζες, γι’ αυτό και διατηρούνται πολλούς αιώνες, παρά τις θρησκευτικές, τις πολιτιστικές και τις κοινωνικές αλλαγές. Αποδέκτες της προσφοράς καρπών κατά τους χριστιανικούς αιώνες ήταν Αγιοι και Αγίες, οι Απόστολοι και ο Ιησούς Χριστός».

– Των σταφυλιών;

«Προσφέρονται σαν σήμερα στις 6 Αυγούστου, του Σωτήρα. Δεν είναι μόνο γιατί τότε γίνονται τα σταφύλια. Κάποια μπορεί να έχουν γίνει και νωρίτερα. Είναι όμως η ημέρα που σημαδεύει τη θυσία, η γιορτή του Σωτήρα Χριστού στον οποίο προσφέρονται οι απαρχές. Υπάρχει και πρόσθετος λόγος. Ο συμβολισμός του Χριστού με την άμπελο. «Εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή και ο Πατήρ μου ο γεωργός”, όπως γράφεται στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο (15, 1-8). Βαρύνει και η λέξη αληθινή, καθώς στην προχριστιανική αρχαιότητα η άμπελος ήταν σύμβολο του Διονύσου και στην Παλαιά Διαθήκη σύμβολο του λαού των Εβραίων. Οσο για τους μαθητές και τους αποστόλους, τους λέει: «Εγώ ειμί η άμπελος, υμείς τα κλήματα».

– Η τελετή;

«Σε καθαρό και περιποιημένο σκεύος προσκομίζονται τα σταφύλια στον ιερέα. Υπάρχει στο επίσημο Ευχολόγιο της Εκκλησίας της Ελλάδος η ειδική «Ευχή εις μετάληψιν σταφυλής τη στ’ Αυγούστου”. Η ευχή καλεί τον Χριστό να ευλογήσει «τον καρπόν τούτον της αμπέλου τον νέον”, ο οποίος με την ευκρασία του αέρα, τις σταγόνες της βροχής και τη γαλήνη του καιρού μπόρεσε να φθάσει στην ωριμότητά του. Ετσι που ο άνθρωπος να τον απολαμβάνει και, σύμφωνα με την ευχή, να σκέφτεται και τον εξιλασμό του από τις αμαρτίες όταν θα μεταλαμβάνει το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Εκτός από την ευχή της τελετής, άλλη απευθύνεται στον άνθρωπο που προσφέρει τα σταφύλια ή άλλους καρπούς («Ευχή επί των προσφερόντων απαρχάς οπωρών”). Είναι μια ονομαστική ευχή, με την έννοια ότι αναφέρεται και το όνομα αυτού που προσφέρει. Με την ευχή παρακαλείται ο Χριστός, «ο της χήρας την κατά δύναμιν προσφοράν ευχαρίστως δεξάμενος”, να αποδεχθεί και αυτούς τους καρπούς και να τους κατατάξει με τους αιώνιους θησαυρούς του, δωρίζοντας σ’ αυτόν που προσφέρει «των εγκοσμίων αγαθών άφθονον την απόλαυσιν”».

Αξίζει να επισκεφθείτε την Μονή Σωτήρος

Η γυναικεία σήμερα Μονή Σωτήρος βρίσκεται 4 χιλιόμετρα βόρεια της Κύμης, σε ένα απόκρημνο και ερημικό περιβάλλον, 250 μέτρα πάνω από τη θάλασσα.
Σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε από μοναχούς του Αγίου Όρους τον 15ο αιώνα. Υπάρχει σφραγίδα του 1643 η οποία είναι χωρισμένη στα τέσσερα, όπως παρατηρείται στο Άγιο Όρος, ενισχύοντας την άποψη αυτή. Λέγεται ότι οι μοναχοί αυτοί διέφυγαν από τους Τούρκους και βρήκαν καταφύγιο εδώ.
Η μονή είναι ένα πολύ μεγάλο κτηριακό συγκρότημα. Έχει όψη φρουρίου και περιβάλλεται από τέσσερις πτέρυγες κτηρίων. Στους τοίχους των κτηρίων της είναι εντοιχισμένα διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη από προχριστιανικά οικοδομήματα.
Στο κέντρο βρίσκεται ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, που πιστεύεται ότι είναι βυζαντινός. Εσωτερικά όλος ο ναός είναι ασβεστωμένος. Οι καταστροφές, οι επιδιορθώσεις και ο χρόνος έχουν αφανίσει το παρελθόν του. Το τέμπλο είναι ξυλόγλυπτο. Τον ναό στολίζουν φορητές εικόνες που έχουν μεταφερθεί από διαλυμένες μονές. Ξεχωριστός είναι ο χρυσοκέντητος επιτάφιος της Αποκαθήλωσης που έχει μεταφερθεί από διαλυμένο μοναστήρι, μάλλον της μονής Κλιβάνου, όπως και τα δύο άγια ποτήρια της μονής Κλιβάνου, που μεταφέρθηκαν μετά τη διάλυση και εκποίηση της περιουσίας της το 1926.
Στο πάνω μέρος, στη βορινή πλευρά της μονής, υπήρχε μεγάλος πύργος, οχυρό της μονής, που τον είχαν κτίσει οι μοναχοί για την άμυνά τους. Πριν πολλά χρόνια κατεδαφίστηκε από τους ίδιους, γιατί είχε πλέον ερειπωθεί και ήταν επικίνδυνος.
Η μονή είχε μεγάλο αριθμό μοναχών κατά τον 17ο αιώνα, είχε προοδεύσει πολύ και διέθετε μεγάλη πνευματική ακτινοβολία. Ήταν το κέντρο των μονών του Αιγαίου, όπου διέμενε και ο επίτροπος των Ιερών Μονών.
Το μοναστήρι καταστράφηκε από τον πασά της Καρύστου Ομέρ Μπέη κατά τα έτη 1821-1823. Επισκευάστηκε όμως το 1847 με πρωτεργάτες τους οπλαρχηγούς Δ. Γιαννάκη, Γ. Ιωάννου, Δ. Δήμου και από τις δωρεές των κατοίκων της περιοχής.
Σημαντική ήταν επίσης η συμβολή των μοναχών στην εθνική αντίσταση, 1941-1944. Κατά τη γερμανική κατοχή το μοναστήρι ήταν τόπος καταφυγίου και διαφυγής πατριωτών.
Η μονή έχει αξιόλογα εκκλησιαστικά συγγράμματα του 18ου και του 19ου αιώνα, καθώς και εκκλησιαστικά κειμήλια, μεταξύ των οποίων ένας χρυσοκέντητος επιτάφιος του 1635.
Μέσα στο ναό φυλάσσονται λειψανοθήκες με λείψανα Αγίων και Μαρτύρων, όπως του Αγίου Τρύφωνα, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Χαραλάμπους, της Αγίας Παρασκευής.

Στις 6 Αυγούστου το μοναστήρι γιορτάζει πανηγυρικά προς τιμήν της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού. Επίσης γιορτάζει στις 20 Δεκεμβρίου στη μνήμη του Αγίου Ιγνατίου, προς τιμήν του οποίου έχει κτιστεί παρεκκλήσι στη βορειοανατολική γωνία της μονής.

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here