Του Γ. Βοσκόπουλου

Αναπληρωτή Καθηγητή Ευρωπαϊκών Σπουδών, Τμήμα ΔΕΣ, ΠΑΜΑΚ

 

Πλέον κάθε εκλογική αναμέτρηση στην Ευρώπη ξεπερνά την εθνική χωροταξία και αποτελεί σε επίπεδο πολιτικής σημειολογίας πρόκριμα για τις εξελίξεις στην ίδια την Ένωση. Ο πρώτος γύρος των γαλλικών εκλογών προσέφερε σημαντικά στοιχεία αξιολόγησης σε επίπεδο πολιτικής συγκυρίας και αντίδρασης στην κρίση αξιών και διακυβέρνησης που διέρχεται η Ευρώπη.

Οι γαλλικές εκλογές ανέδειξαν πληθώρα αλληλένδετων ζητημάτων μεταξύ των οποίων την κρίση αξιοπιστίας της κατακερματισμένης γαλλικής κεντροδεξιάς και την ελεύθερη πτώση των σοσιαλιστών, άλλοτε ηγεμονικών παραγόντων του γαλλικού πολιτικού συστήματος.

Ο Ε. Μακρόν παρουσιάζεται ως το enfant gâté των ΜΜΕ και της οικονομικής ελίτ, ένας «μη συστημικός» παράγοντας, ένας πολιτικός αερόλιθος που έπεσε από το πουθενά στο γαλλικό πολιτικό στερέωμα. Το πρόγραμμα του ωστόσο δεν φέρει στοιχεία μίας νεωτερικής αντίληψης και ανατροπής πολιτικών οι οποίες εκ των πραγμάτων δημιουργούν κοινωνικές αντιδράσεις. Δεν είναι σαφές στο ευρύ κοινό ποια ακριβώς θα είναι η πολιτική του. Ως εκ τούτου δημιουργούνται συνθήκες «δημιουργικής ασάφειας» που καλλιεργούν ένα κλίμα υψηλών προσδοκιών. Αυτές μπορούν να υλοποιηθούν μόνο με αλλαγή πολιτικών και επαναδιαπραγμάτευση του ευρωπαϊκού μοντέλου διακυβέρνησης με το Βερολίνο. Με απλά λόγια τίθεται το οντολογικό ερώτημα αν ο Ε. Μακρόν θα διεκδικήσει τον ιστορικό ρόλο της Γαλλίας στην Ευρώπη και έρθει, αν απαιτηθεί, σε ρήξη με τη Γερμανία. Έχει προαναγγείλει 150.000 απολύσεις στο δημόσιο, διαρθρωτικές αλλαγές σε επίπεδο δημοσίου και κοινωνικής ασφάλισης χωρίς να έχει δώσει πειστικές απαντήσεις για την αντιμετώπιση της ανεργίας και της τρομοκρατίας

Η εικόνα του Μακρόν παρουσιάζει κενά ως προς τον προγραμματικό του λόγο, τον τρόπο με τον οποίο στηρίχθηκε από τα ΜΜΕ, τη σχέση του με ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες. Πιθανή αποτυχία του θα οδηγήσει τη Γαλλία στα πρόθυρα μιας κοινωνικής έκρηξης.

Η γαλλική κρίση ταυτότητας

Η πρώτη συστηματική καταγραφή των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η γαλλική κοινωνία έγινε σε έρευνα που διεξήχθη το 2013. Όπως είχα τότε επισημάνει «7 στους 10 Γάλλους πίστευαν ότι η χώρα τους βρίσκεται σε «εθνική κατάθλιψη» όχι λόγω της οικονομικής κρίσης αλλά του συναισθήματος «απώλειας ταυτότητας». Ήταν σαφές ότι η γαλλική κοινωνία βρισκόταν εν μέσω μίας σοβαρής κρίσης εθνικής ταυτότητας, αξιών και αυτοπροσδιορισμού. Σύμφωνα με την τότε έρευνα, «για να κατανοήσουμε καλύτερα αυτή τη συλλογική κατάθλιψη δεν θα πρέπει να επικεντρωθούμε αποκλειστικά στα προσωπικά προβλήματα ή στις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η χώρα». Αυτό καθώς «η πτώση της αγοραστικής δύναμης του μέσου Γάλλου και η ανεργία δεν προκάλεσαν αυτή τη συλλογική δυσφορία».

Αντίθετα οι Γάλλοι εκτίμησαν τότε ότι «τα θεμελιώδη συστατικά που οικοδόμησαν τη χώρα από την Γαλλική Επανάσταση και μετά εκλείπουν ή βρίσκονται στα πρόθυρα της οριστικής περιθωριοποίησης. Για το 66% η Γαλλία βρίσκεται σε οργανωτική παρακμή, ιδιαίτερα το σύστημα υγείας (70%), το εκπαιδευτικό σύστημα (69%) και η κοινωνική πρόνοια (69%)». Κατέστη από τότε σαφές ότι η σταδιακή ακύρωση καταστατικών αρχών του κοινωνικού κράτους προκάλεσαν κρίση ταυτότητας στους Γάλλους, αφού ενεργοποιήθηκε μία διαδικασία ακύρωσης κεκτημένων κοινωνικών αγώνων που τους διαφοροποιούσαν θεμελιωδώς από άλλους Ευρωπαίους. Ουσιαστικά αυτό αφορά την κοσμοθεωρία των Γάλλων ως έθνος με διακριτά κοινωνιολογικά στοιχεία, την προστιθέμενη αξία μίας συλλογικότητας σύμβολο για το αξιακό τρίπτυχο κοινωνική δικαιοσύνη, ελευθερία και δημοκρατία.

Η ίδια έρευνα του 2013 κατέδειξε ότι για τους ίδιους τους Γάλλους διέξοδο από αυτό το κοινωνικό και αξιακό τέλμα θα ήταν η επιστροφή στις παραδοσιακές και καταστατικές αξίες. Το 46% δήλωνε ότι θα έπρεπε να αλλάξει τρόπο ζωής και ότι η παγκοσμιοποίηση τους απειλούσε στο οικονομικό πεδίο, αφού η υψηλή φορολογία (53%), οι διοικητικές αδυναμίες (52%) και η έλλειψη ανταγωνιστικότητας (εργασιακό κόστος 36%) δεν επέτρεπε το μεγάλο βήμα εμπρός. 38% των Γάλλων δήλωναν έτοιμοι να μεταναστεύσουν, ένα ποσοστό ενδεικτικό του τέλματος, δυσφορίας και αδιέξοδου στο οποίο έχει περιέλθει η κοινωνία».

Σήμερα αυτά τα δεδομένα δεν έχουν μεταβληθεί αλλά επιδεινωθεί. Μάλιστα η Μ. Λε Πεν δήλωσε εμφατικά μετά τον πρώτο γύρο των εκλογών ότι ο αγώνας της αφορά την απάντηση του γαλλικού λαού στις προκλήσεις της «άγριας παγκοσμιοποίησης» [2]. Η επιλογή Μ. Λε Πεν οικοδομείται, μεταξύ άλλων, στην έκφραση οργής, ωστόσο η διαφαινόμενη επικράτηση του Ε. Μακρόν δημιουργεί μάλλον υπέρμετρες προσδοκίες τη στιγμή που η πολιτική προσωπικότητα του βρίσκεται στη σκιά της αμφιβολίας.

Οι επιλογές του γαλλικού εκλογικού σώματος έγιναν με όρους κοινωνικής δυσφορίας, διαμαρτυρίας και απόρριψης εν μέσω μίας προεκλογικής εκστρατείας που έφερε στοιχεία αντιφάσεων [3]. Οι συνθήκες οδήγησαν σε πρωτοφανή εκλογικά δεδομένα όπως: η μη συμμετοχή της γαλλικής κεντροδεξιάς στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών. Η εκλογική συντριβή των σοσιαλιστών που τους έφεραν, σε επίπεδο αποτελέσματος, 50 χρόνια πίσω. Για πρώτη φορά το Εθνικό Μέτωπο (ΕΜ) λαμβάνει ποσοστό μεγαλύτερο του 20%. [4] Τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι το γαλλικό πολιτικό σύστημα βρίσκεται σε μία κατάσταση μετάβασης με μοναδική σταθερά τη σταθερή ενίσχυση του ΕΜ. Ο μεγαλύτερος εχθρός της δημοκρατίας και του ορθολογισμού είναι ο θυμός και αυτό εκμεταλλεύεται η Μ. Λε Πεν, κυρίως μεταξύ των ψηφοφόρων σε μη αστικές περιοχές.

Ο ίδιος ο Ε. Μακρόν θα αποτελέσει επιλογή πολλών δύσθυμων ψηφοφόρων [6] που θα τον επιλέξουν μπροστά στον κίνδυνο που ονομάζεται Μ. Λε Πεν. Αυτό σημαίνει ότι η αναμενόμενη (κατά τη άποψη μου) επικράτηση του θα φέρει στην εξουσία ένα πρόεδρο με ασαφή ιδεολογική ταυτότητα [5] και περιορισμένη αποδοχή, ο οποίος θα αντιμετωπιστεί με καχυποψία από ένα διευρυμένο κοινωνικό εύρος που θα κυμαίνεται από τα χαμηλά στρώματα μέχρι την μεσαία τάξη και τους κατοίκους της γαλλικής περιφέρειας. Το γεγονός ότι δεν διαθέτει έναν κομματικό μηχανισμό δεν μπορεί να αξιολογηθεί ως θετικό, αφού δημιουργεί ερωτηματικά για την αιφνίδια ανάδειξη του, τη στήριξη του από τα ΜΜΕ αλλά και τα πρόσωπα που θα τον συνδράμουν.

Για πολλούς η στήριξη στον Μακρόν δεν αποτελεί μία επιλογή πολιτικής κοσμοθεωρίας και οργανωτικών προτάσεων. Αυτά θα κριθούν την επόμενη μέρα όταν ο γαλλικός λαός και οι κοινωνικοί εταίροι θα κλιθούν να αντιμετωπίσουν τη λαίλαπα μέτρων που αναμένονται. Τότε θα ξεκινήσει ένας αγώνας προάσπισης του εσωτερικού Λεβιάθαν. Ο Ε. Μακρόν δεν αποτελεί την καλύτερη λύση αλλά τη μοναδική επιλογή που εξασφαλίζει συνέχεια σε ένα μαραθώνιο επαναπροσδιορισμού στόχων, ευρωπαϊκών αξιών. Σύμφωνα με τον L. Joffrin της Liberation η Μ. Λε Πεν συνιστά «έναν εφιάλτη», αν και ο Ε. Μακρόν «δεν αποτελεί την επιλογή που ονειρευόταν» ο Γάλλος ψηφοφόρος. Δυστυχώς σε αυτό το στάδιο της ιστορίας ευρωπαϊκής ενοποίησης κινούμαστε με όρους μινιμαλιστικούς, με όρους αποφυγής του χειρότερου. Με απλά λόγια κερδίζουμε πολιτικό χρόνο προκειμένου να ανασυνταχθούν οι δυνάμεις εκείνες που ορθά προσδιορίζουν την ανάγκη επιστροφής στις παραδοσιακές αξίες που κατέστησαν στο παρελθόν την ΕΕ το πλέον ελκυστικό κοινωνικο-οικονομικό περιβάλλον στη Δύση.

[1] Γ. Βοσκόπουλος, «Ο Γάλλος Ασθενής», http://www.thinkfree.gr/%CE%BF-%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%B1%CF%83%CE%B8%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82/ ,  05/04/2013

[2] “Le Pen says will defend France against globalization”, Reuters, http://in.reuters.com/article/france-election-le-pen-idINKBN17Q07R , Apr 24, 2017

[3] Βλ. «Les risques d’une explosion », Le Monde, 24/4/2017

[4] Έλαβε 2,8 εκ. περισσότερους ψήφους από ότι ο πατέρας της τον πρώτο γύρο το 2002 (συνολικά 7,6 εκ).

[5] Σύμφωνα με το Ipsos Sopra-Steria ο Ε. Μακρόν κατεβαίνει στον δεύτερο γύρο με την πρόθεση ψήφο υπέρ του να κυμαίνεται στο 62%.

[6] Macron:ni de droite, ni de gauche…ni libéral! Contrepoints, https://www.contrepoints.org/2017/04/24/280150-macron-ni-de-droite-ni-de-gauche-ni-liberal?utm_source=dlvr.it&utm_medium=SOCIAL&utm_campaign=Twitter-automation 24-4-2017

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here