Φιόρη Μεταλληνού: Μπαρόκ, Jazz και Ήχοι από το Διάστημα

 

 Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Μια ξεχωριστή μουσική συνάντηση με τίτλο «Ταξιδεύοντας από το Μπαρόκ στην Jazz», θα πραγματοποιηθεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την Τετάρτη 9 Μαΐου στις 8.30μμ. Ο κιθαρίστας και συνθέτης Τηλέμαχος Μούσας, η jazz ερμηνεύτρια Νάσια Γκόφα,  ο σολίστ του μουσικού πριονιού Nίκος Γιόυσεφ, θα συναντήσουν τον τσεμπαλίστα Πάνο Ηλιόπουλο, τον κοντραμπασίστα Αλέξανδρο Τράμπα και την σοπράνο και αστροφυσικό Φιόρη – Αναστασία Μεταλληνού. Baroque άριες, Jazz standards, αλλά και ήχοι από μαγνητικές καταιγίδες και αστέρες νετρονίων θα συνδυαστούν σε μια μοναδική βραδιά στην αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος.

Μιλάμε με την Φιόρη-Αναστασία Μεταλληνού.

 

 –Πρόκειται για μια συναυλία jazz μουσικής;

Οι jazz ερμηνείες και αυτοσχεδιασμοί καθορίζουν οπωσδήποτε τον χαρακτήρα της μουσικής βραδιάς. Η ευαίσθητη και αισθαντική φωνή της Νάσιας Γκόφα, η εμπνευσμένη και δεξιοτεχνική απόδοση του ήχου από τις κιθάρες και το theremin του Τηλέμαχου Μούσα, η ακρίβεια και η μουσικότητα της ερμηνείας με το μουσικό πριόνι του Νίκου Γιούσεφ, θα μας παρασύρουν σε ένα μουσικό ταξίδι όπου η jazz εμπλέκεται με την μπαρόκ μουσική με τρόπο ευρηματικό και πρωτότυπο.

Οι ταλαντούχοι καλλιτέχνες επιλέγησαν να εμφανιστούν στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών μετά από ακρόαση στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του Μεγάρου «Ανοιχτές Πλατφόρμες», που στοχεύει να δώσει ευκαιρία σε πρωτότυπο και ταλαντούχο μουσικό δυναμικό να παρουσιάσει τη δουλειά του. Έμφαση δόθηκε στη μουσική ροκ, όλων των μορφών της (progressive, hard rock, heavy metal κτλ), την ποπ και το μιούζικαλ, καθώς και στον χώρο της κλασικής, έθνικ και τζαζ μουσικής.

-Πως εμπλέκονται τα Μπαρόκ στοιχεία;

Με τρόπο εμπνευσμένο και δημιουργικό, καθώς μπαρόκ άριες μπορούν να ερμηνεύονται και με jazz ύφος, εμπλουτιζόμενες με αυτοσχεδιαστικά στοιχεία, όπως και το αντίστροφο, όπου τα jazz standards προσεγγίζονται με μια μπαρόκ αισθητική και ενορχήστρωση. Οι ενορχηστρώσεις περιέχουν επίσης τσέμπαλο και κοντραμπάσο με τις ερμηνείες νέων και ταλαντούχων μουσικών: του Πάνου Ηλιόπουλου, ο οποίος έχει διακριθεί ως μπαρόκ τσεμπαλίστας στην Ολλανδία και του Αλέξανδρου Τράμπα ο οποίος έχει ξεχωρίσει ως  jazz κοντραμπασίστας στις ΗΠΑ.

-Ποια η δική σας συμβολή;

Η δική μου συμμετοχή, ως σοπράνο, είναι φιλική και αφορά την ερμηνεία αγαπημένου τραγουδιού του 16ου αι, σε μια πρωτότυπη ενορχήστρωση του Τηλέμαχου Μούσα, στην οποία θα ακουστούν και «ήχοι» από το διάστημα. Εδώ αποκαλύπτεται η ιδιότητά μου ως αστροφυσικός και η ενασχόλησή μου με θέματα «ηχοποίησης» (παραγωγής ήχου) από αστρονομικά δεδομένα. Είμαι χαρούμενη που μου δίνεται η ευκαιρία να εμπλέξω και τις δυο μου ασχολίες (μουσική και αστρονομία) σε αυτή την στιγμή. Γι αυτό ευχαριστώ τον Τηλέμαχο, ο οποίος ως μουσικός και συνθέτης επιζητά και χαίρεται να πειραματίζεται με νέες ιδέες, όπως στην συγκεκριμένη περίπτωση. Εξάλλου, όταν γνωριστήκαμε σε μια διοργάνωση TEDx το 2014, εγώ μιλούσα για τον «Ήχο του Διαστήματος» ενώ εκείνος ως προσκεκλημένος καλλιτέχνης παρουσίασε συνθέσεις του και αυτοσχεδιασμούς με κιθάρες, theremin, κρουστά και ηλεκτρονικούς ήχους, πολλοί από του οποίους έμοιαζαν καταπληκτικά με τους «ήχους» που παράγονται από τον πλανήτη μας στην διάρκεια μαγνητικών καταιγίδων, ή κατά την περιστροφή αστέρων νετρονίων σε αποστάσεις δεκάδων και χιλιάδων ετών φωτός μακριά από την Γη. Ο ενθουσιασμός μου ήταν δεδομένος.

-Μπορούν οπότε να προκύψουν αξιόλογες ιδέες όταν ένας επιστήμονας συναντά έναν καλλιτέχνη;

Θεωρώ πως το αποτέλεσμα είναι πάντα θετικό, όταν υπάρχει διάθεση για αλληλεπίδραση, επικοινωνία και συνεργασία. Ο επιστημονικός τρόπος σκέψης συμπληρώνει τον καλλιτεχνικό, και αντίστροφα. Μαζί πορεύονται, με στόχο να ερμηνεύσουν και να εμπνευστούν από το σύμπαν στο οποίο υπάρχουν και εξελίσσονται. Ο Ιάννης Ξενάκης ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες του 20ου αιώνα στήριζε σθεναρά την αλληλεπίδραση επιστήμης και τέχνης και στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε και δημιούργησε. Σε κείμενό του, περιγράφοντας τα ενδιαφέροντα και τις γνώσεις με τις οποίες ένας σύγχρονος καλλιτέχνης θα πρέπει να είναι εφοδιασμένος, αναφέρει τα ακόλουθα:

«Ο νέος αυτός καλλιτέχνης θα πρέπει να εφοδιαστεί με επαρκείς γνώσεις μαθηματικών, λογικής, φυσικής, χημείας, βιολογίας, γενετικής, παλαιοντολογίας (εξαιτίας των προβλημάτων που θέτει η εξέλιξη των μορφών), θεωρητικών επιστημών και ιστορίας.

Πρέπει εν ολίγοις όχι μόνο να κατακτήσει ένα είδος καθολικότητας αλλά και αυτή να στηρίζεται στις μορφές και τις αρχιτεκτονικές, να καθοδηγείται από αυτές και να είναι στραμμένη προς αυτές».

-Τελικά, τι είναι οι «ήχοι» από το διάστημα και ποια φυσικά φαινόμενα περιγράφουν;

Οι ήχοι από το διάστημα δεν είναι ήχοι που μπορούν να ακούσουν τα αυτιά μας. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ηλεκτρομαγνητικά κύματα τα οποία μπορούν να εκπέμπονται από ουράνια σώματα. Τα σήματα αυτά, με την χρήση ειδικών τεχνικών και αλγορίθμων επεξεργασίας, μετατρέπονται σε ακουστικά σήματα και έτσι μπορούμε να τα ακούσουμε. Ειδικότερα, στην συγκεκριμένη βραδιά, θα ακουστούν «ήχοι» οι οποίοι εκπέμπονται από τον πλανήτη μας, κατά την διάρκεια μαγνητικών καταιγίδων: διαταραχών του μαγνητικού πεδίου της γης εξαιτίας της ηλεκτρομαγνητικής και σωματιδιακής αλληλεπίδρασης ηλίου – γης. Στην ορολογία της διαστημικής φυσικής οι ήχοι αυτοί ονομάζονται «τραγούδια της γης» (earth songs) και στο άκουσμα μοιάζουν με σφυρίγματα ή τιτιβίσματα, παραπέμποντας σε συνδυασμό φυσικών και ηλεκτρονικών ήχων. Θα ακουστούν επίσης «ήχοι» που παράγονται από πολύ μακρινούς, ταχύτατα περιστρεφόμενους, με ισχυρό μαγνητικό πεδίο, αστέρες νετρονίων: τους pulsars. Οι pulsars εκπέμπουν ισχυρά σήματα στις ραδιοφωνικές συχνότητες, που όταν τα μετατρέψουμε σε ακουστικά σήματα παρουσιάζουν πολύ ενδιαφέροντα ακούσματα, τα οποία όταν συνηχούν δημιουργούν σύμφωνα, αλλά και διάφωνα μουσικά διαστήματα, των οποίων οι λύσεις πολλές φορές ακολουθούν.

-Τι κοινό μπορεί να έχει η baroque μουσική με τους ήχους των pulsars;

Μπορεί να είναι ακούσματα που γεννήθηκαν την ίδια περίοδο, όταν συγκρίνουμε μπαρόκ συνθέσεις με ήχους από pulsars οι οποίοι απέχουν από την γη από περίπου 250 μέχρι 400 έτη φωτός. Τα σήματα των σωμάτων αυτών, καθώς «ηχοποιούνται» και τα ακούμε σήμερα, έχουν ξεκινήσει από τα άστρα τους την περίοδο που οι Henry Purcell, John Dowland, ή Claudio Monteverdi συνέθεταν την μουσική τους.

Οι δε pulsars, που απέχουν πολλές εκατοντάδες ή χιλιάδες έτη φωτός από εμάς, ενώ στο άκουσμα παραπέμπουν σε σύγχρονους ήχους ηλεκτρονικής μουσικής, η προέλευσή τους είναι αρχέγονη, καθώς τα σήματά τους φτάνουν από πολύ απομακρυσμένα σημεία του σύμπαντος. Πρόκειται για μια «ουράνια μουσική» η οποία δημιουργήθηκε πολύ πριν συνθέσει ο άνθρωπος μουσική πάνω στον πλανήτη μας. Αρχαιότερη ακόμα και από την εμφάνιση του ιδίου του ανθρώπου.

-Γενικότερα, πως συνδέονται η Αστρονομία με τη Μουσική;

Αν ανατρέξουμε στην ελληνική μυθολογία θα συναντήσουμε την Ουρανία, την μούσα της Αστρονομίας, ανάμεσα στις μούσες της ποίησης, του θεάτρου, της μουσικής, του χορού. Στην πυθαγόρεια σκέψη η αστρονομία και η μουσική συνδέονται άρρηκτα μέσω των αρμονικών σχέσεων των αριθμών που περιγράφουν τα μουσικά διαστήματα ή τις κινήσεις των πλανητών, μια σχέση που εκφράζεται στην φιλοσοφία και την φυσική από την ιδέα της «μουσικής των σφαιρών». Κατά τον Πλάτωνα η Αστρονομία και η Μουσική θεωρούνται «αδελφές» επιστήμες.

Σήμερα, αστρονόμοι και τεχνικοί του ήχου, χρησιμοποιούμε τεχνικές ηχοποίησης, ώστε να μετατρέπουμε αστρονομικά δεδομένα σε ήχο. Μπορούμε έτσι να προσεγγίζουμε και να αντιλαμβανόμαστε τα φυσικά φαινόμενα χρησιμοποιώντας τον ήχο, εμπλουτίζουμε τα εκπαιδευτικά μας μέσα. Ο παραγόμενος ήχος μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην μουσική σύνθεση, από καλλιτέχνες που εμπνέονται από τα φυσικά φαινόμενα και επιθυμούν να τα εντάσσουν «ηχοποιημένα» στην καλλιτεχνική τους δημιουργία.

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here