Φιόρη Μεταλληνού: Εαρινή Ισημερία στο Αστεροσκοπείο

 

 

 Tου ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Η εαρινή ισημερία είναι η ημέρα εκείνη του έτους κατά την οποία επισήμως ξεκινά η Άνοιξη: Η Τρίτη 20 Μαρτίου για το 2018. Την ημέρα αυτή ο Ήλιος βρίσκεται κάθετα πάνω από τον ισημερινό της Γης και η διάρκεια της ημέρας είναι περίπου ίση με της νύχτας. Οι ισημερίες και τα ηλιοστάσια αποτελούν συγκεκριμένες ημέρες μέσα στο έτος, οι οποίες καθορίζουν την διάρκεια των εποχών. Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Μέτων, αστρονόμος του 5ου αι. π.Χ, με παρατηρήσεις της κίνησης του ήλιου κατά την διάρκεια του έτους, από τον λόφο της Πνύκας, μέτρησε με ακρίβεια την διάρκεια των εποχών. Το όργανο που χρησιμοποίησε ονομάζονταν ηλιοτρόπιο, αλλά δυστυχώς δεν έχει διασωθεί. Μιλάμε με την Φιόρη Μεταλληνού, αστροφυσικό του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

-Σήμερα, κατά την εαρινή ισημερία, πραγματοποιεί το Εθνικό Αστεροσκοπείο συγκεκριμένη εκπαιδευτική δράση; 

Πράγματι, σήμερα στον λόφο της Πνύκας, στον προαύλιο χώρο του τηλεσκοπίου Δωρίδη, μαθητές που θα βρίσκονται ήδη για επίσκεψη στον χώρο θα πραγματοποιήσουν ένα από τα πιο όμορφα πειράματα στην ιστορία της Φυσικής: Το πείραμα του Ερατοσθένη για την μέτρηση της ακτίνας της Γης. Ένα πείραμα που εκτέλεσε ο αστρονόμος Ερατοσθένης κατά τον 3ο αι. π.Χ και μέτρησε με ακρίβεια την ακτίνα του πλανήτη μας. Το ίδιο πείραμα θα επαναλάβουν σήμερα 20 Μαρτίου  καθώς και αύριο (21 Μαρτίου) μαθητές σχολείων που έχουν ήδη προγραμματίσει επίσκεψή τους στο Αστεροσκοπείο. Συντονιστής στο πείραμα θα είναι ο συνάδελφος κ. Δημήτρης Τσιμπίδας για το Κέντρο Επισκεπτών Θησείου. Το ίδιο πείραμα θα εκτελεστεί και στο Κέντρο Επισκεπτών Πεντέλης, υπό την καθοδήγηση του αστρονόμου Δρ. Βαγγέλη Κολοκοτρώνη.

-Μαθητές στην υπόλοιπη Ελλάδα μπορούν να πραγματοποιήσουν το πείραμα του Ερατοσθένη;

Βεβαίως, αφού το πείραμα του Ερατοσθένη θα πραγματοποιηθεί από πλήθος σχολείων της χώρας μας και διοργανώνεται φέτος από Εργαστηριακά Κέντρα Φυσικών Επιστημών (Ε.Κ.Φ.Ε.) Σερρών, Πιερίας, Λακωνίας, Κω και Θεσπρωτίας, με την υποστήριξη της Πανελλήνιας Ένωσης Υπευθύνων ΕΚΦΕ (ΠΑΝΕΚΦΕ) και του Υπουργείου Παιδείας Έρευνας και Θρησκευμάτων, με βασικό συντονιστή τον κ. Σωτήρη Μανδηλιώτη. Μέχρι τώρα έχουν δηλώσει συμμετοχή στη δράση περίπου 700 σχολεία από όλη την Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων τριών σχολείων της Κύπρου, καθώς και των Ελληνικών σχολείων  Βουκουρεστίου στη Ρουμανία και  Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο.

-Που στοχεύει η εκτέλεση του πειράματος σήμερα από τους μαθητές;

Βασικός στόχος της πρωτοβουλίας αυτής είναι η ανάδειξη του πειράματος, ως αναπόσπαστου συστατικού της εκπαιδευτικής διαδικασίας, μέσα από τη συμμετοχή μαθητών και εκπαιδευτικών σε βιωματικές και συνεργατικές δραστηριότητες.

Η υλοποίηση του ιστορικού πειράματος του Ερατοσθένη για την μέτρηση της ακτίνας του πλανήτη μας είναι ιδιαίτερα απλή. Με την απλότητα όμως αυτή, κατορθώνει να οδηγεί στην αποδοχή της αξίας των θετικών επιστημών από τους μαθητές για την κατανόηση της λειτουργίας του κόσμου που μας περιβάλει.

-Ποιες αρχές χρησιμοποίησε ο Ερατοσθένης για τον υπολογισμό της  ακτίνας της γης

Ο Ερατοσθένης ξεκίνησε με την υπόθεση ότι η Γη είναι σφαιρική, αντίληψη δεδομένη στους αρχαίους έλληνες αστρονόμους, και έκανε μια συγκεκριμένη μέτρηση κατά το μεσημέρι του θερινού ηλιοστασίου σε δύο διαφορετικούς τόπους την Αλεξάνδρεια και την Συήνη (το σημερινό Ασσουάν). Οι δυο αυτές πόλεις βρίσκονται στον ίδιο μεσημβρινό της γης και όσοι τόποι βρίσκονται πάνω στον ίδιο μεσημβρινό έχουν μεσημέρι την ίδια χρονική στιγμή. Δηλαδή ο ήλιος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο του στον ουρανό, καθώς τον παρατηρούμε από τους τόπους αυτούς.

Μέτρησε το μήκος της σκιάς μιας ράβδου που τοποθέτησε στην Αλεξάνδρεια, γνωρίζοντας από παρατηρήσεις, ότι την ίδια στιγμή το φως του ήλιου έπεφτε κατακόρυφα στην Συήνη, αφού τότε ήταν η μόνη στιγμή του έτους που μπορούσε κάποιος να δει το νερό μέσα σε ένα πολύ βαθύ πηγάδι.

Υπολόγισε επίσης την απόσταση μεταξύ των δύο πόλεων και με την χρήση βασικής γεωμετρίας κατέληξε στον υπολογισμό της περιφέρειας της Γης, επομένως και της ακτίνας της.

Λεπτομερείς οδηγίες για το πείραμα μπορεί κάποιος να λάβει από την ιστοσελίδα του Εθνικού Αστεροσκοπείου: https://www.astro.noa.gr/gr/eratosthenes/experiment.html

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here