Είναι κακό πράμα ο λαϊκισμός;

Ο προοδευτικός φιλόσοφος Ετιέν Μπαλιμπάρ έχει πολλα να πει, αλλά εστιαζόμαστε στο λαϊκισμό, μια λέξη που πολυφοριέται αδιακρίτως, που άλλοι τη χρησιμοποιούν ως εξ ορισμού λέξη – εχθρό της δημοκρατίας, άλλη σύμμαχό της και άλλη ουδέτερη σαν κάθε μέσο, όμως με πρόσημο ανάλογα με το ποιος τη χρησιμοποιεί για να χτυπήσει ποιον.

Το θέμα είναι ότι ο λαϊκισμός μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα, επειδή κυριαρχεί στο λεξιλόγιο  υπαινισσόμενος ότι όποιος «χαϊδεύει» το λαό είναι λαϊκιστής, αλλά και συνάμα δηλώνοντας απεριφραστα ότι οι μάζες δεν ξέρουν τι τους γινεται. Το δεύτερο είναι βαθιά αντιλαϊκό, αλλα το καταπίνουμε κάθε φορά που χρησιμοποιούμε τον όρο λαϊκισμός χωρίς να τον διυλίζουμε επαρκώς -κάτι εξοντωτικό κατά βάθος, πλην αναγκαίο για να μην αποδεχτούμε ως δεδομένο ότι ο λαός είναι μια αμόρφωτη κυκλοθυμική μάζα που καποιοι πρέπει να την ελέγχουν άμεσα ή να την μανιπουλάρουν.

Για να επανέλθουμε στον Μπαλιμπάρ, που δεν ειναι απλά δημοσιογράφος σαν εμας αλλά διακεκριμένος φιλόσοφος και καθηγητής φιλοσοφίας, να πουμε ότι ήταν μαρξιστής και κομμουνιστής αλλά το 1981 διαγράφηκε απο το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, οτι είχε εξαιρετικες σχέσεις με τον  Νίκο Πουλαντζά, ότι ειναι καθηγητης του πανεπιστημίου Ίρβιν της Καλιφόρνια και ότι είναι βαθιά ευρωπαϊστής, αλλά «για μια Ευρώπη που πρέπει ν’ αλλάξει»

 

Αποτέλεσμα εικόνας για γιάννης σταυρακάκης

Ο Γιάννης Σταυρακάκης, είναι καθηγητής Ανάλυσης Πολιτικού Λόγου στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, όπου συντονίζει το Παρατηρητήριο Λαϊκιστικού Λόγου POPULISMUS.  Ο Γιάννης Σταυρακάκης ειχε βρεθει με τον φιλοσοφο στο Γαλλικό  Ινστιτούτο το 2015 και είχαν συζητήσει περί λαϊκισμού.

Ο ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ

Ο Μπαλιμπάρ είχε πει το 2010 ότι «η Ευρώπη είναι ένα νεκρό πολιτικό σχέδιο» και ότι «χρειαζόμαστε ένα είδος ευρωπαϊκού λαϊκισμού» Η ιστορία (της αθρώας μετανάστευσης συνεπικουρούσης) απέδειξε ότι η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων τον επιβεβαίωσε, όχι όπως εκείνος θα ήθελε μάλλον, μα σίγουρα έδειξε ότι σε μια νοσούσα Ευρώπη ο λαϊκισμός θα προκαλούσε αναταράξεις και  σοκ. Ξαναρωτήθηκε γι’ αυτό το θέμα το 2015 (όταν ακομα ο ΣΥΡΙΖΑ διαπραγματευόταν) και είπε:

«Ήταν  ένα είδος προκλητικής δήλωσης, που χρησιμοποιείς όταν θέλεις να ταρακουνήσεις τον κόσμο. Λέγοντας τότε  ότι η Ευρώπη είναι «ένα νεκρό πολιτικό σχέδιο» εννοούσα ταυτόχρονα ότι πρέπει επειγόντως να της δώσουμε πάλι ζωή. Έκτοτε ξαναδούλεψα τον συγκεκριμένο προβληματισμό. Ο όρος «ευρωπαϊκός λαϊκισμός» εμπεριείχε στοιχεία πρόκλησης, πρόκειται για οξύμωρη, αντινομική διατύπωση που συνδυάζει δύο όρους σε σύγκρουση. Ξέρετε ο όρος «λαϊκισμός» έχει πολύ διαφορετικές σημασίες, διαφορετικές συνδηλώσεις. Και η ιστορία του είναι πολύ διαφορετική στην Ευρώπη από ό,τι στην Αμερική. Για παράδειγμα αν ο Ομπάμα πει ότι θέλει να θεσπίσει κανόνες στο τραπεζικό σύστημα, τότε θα θεωρηθεί λαϊκιστής. Παράλληλα υπάρχουν άνθρωποι που του ασκούν εξ αριστερών κριτική αποκαλώντας τον σταθερά «λαϊκιστή» ούτως ή άλλως. Ο όρος έχει άλλο περιεχόμενο για τον Chávez στη Βενεζουέλα, για την Κirchner στην Αργεντινή για τη Le Pen στη Γαλλία. Το κυρίαρχο περιεχόμενο στο οποίο αναφερόμουν αφορά τη σύνδεση του λαϊκισμού με τον εθνικισμό στη σημερινή Ευρώπη. Ωστόσο και πάλι, δεν βάζω όλους τους εθνικισμούς στο ίδιο καλάθι.

Υπάρχει μια εσωτερική ένταση: από τη μια πλευρά, η δημοκρατική άποψη –η απλή ιδέα δηλαδή ότι οι καθημερινοί άνθρωποι, το πλήθος, που αποτελείται κυρίως από εργάτες και χαμηλών εισοδημάτων ομάδες πρέπει να έχουν λόγο στο πολιτικό γίγνεσθαι που τους αφορά. Αυτή είναι η δημοκρατική διάσταση, η ενίσχυση δηλαδή της δημοκρατίας μέσω μεγαλύτερης διάχυσης λαϊκών αιτημάτων στο πολιτικό σύστημα, διάσταση που διαρκώς υποβαθμίζεται στο σύγχρονο (ευρωπαϊκό) πολιτικό σκηνικό.

Η άλλη πλευρά συνδέεται με την ιδέα ότι η εθνική κυριαρχία είναι μια απόλυτη, καθαρή έννοια και η υπέρτατη αξία ενός λαού.

Μεταξύ των δύο αυτών πλευρών υπάρχει μια ένταση και καμία από τις δυο αυτές πλευρές δεν μπορεί να αγνοηθεί. Συνεπώς υπάρχει μια επιλογή μεταξύ της διάστασης στην οποία η δημοκρατική επιλογή υπερέχει της εθνικής διάστασης. Και αυτό είναι το διακύβευμα όταν συζητάμε για τον λαϊκισμό σήμερα στην Ευρώπη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε τα επίπεδα και να μιλήσουμε μόνο για τον λαϊκισμό των άκρων του πολιτικού φάσματος. Το κέντρο είναι εξαιρετικά λαϊκιστικό. Δεν υπάρχει μια μόνο σημασία.

Συνεπώς, επιστρέφοντας στο γιατί το είπα, το «χρειαζόμαστε έναν ευρωπαϊκό λαϊκισμό», εννοούσα ότι χρειαζόμαστε μια ριζοσπαστική, δημοκρατική ώθηση προς μια κατεύθυνση που θα είναι αντίθετη προς τον σημερινό παρασκηνιακό τεχνοκρατικό και οικονομικό έλεγχο του πολιτικού συστήματος. Η ώθηση αυτή θα είναι αντίθετη σε ένα μετα-δημοκρατικό ομοσπονδιακό μοντέλο των στελεχών -και όχι αντίθετη με  των ανθρώπων.

Απέναντι σε όλα αυτά χρειαζόμαστε μια ισχυρή δημοκρατική ώθηση. Υπάρχουν φυσικά εθνικές ρίζες για όλους, αλλά πρέπει να σκεφτούμε, να οραματιστούμε και να οργανώσουμε (τις πολιτικές δομές) όχι ως καθαρά εθνικά φαινόμενα, όχι με το στόχο της ενίσχυσης του έθνους έναντι της ομοσπονδίας. Ο λαϊκισμός θα πρέπει να είναι το μέσο, η στρατηγική για τον δραστικό εκδημοκρατισμό του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Επρόκειτο λοιπόν για μια οξύμωρη διατύπωση, με αναφορά σε έναν «λαϊκισμό» που είναι διαφορετικός από αυτόν που οι περισσότεροι εννοούν. Και όταν συνειδητοποίησα ότι υπήρξε παρανόηση, προσπάθησα να διορθώσω τη διατύπωση, εισάγοντας τον όρο «counter populism» -που διακρίνεται από τον «αντι-λαϊκισμό», δεν ξέρω πώς θα το λέγατε στα ελληνικά, καθώς ο αντιλαϊκισμός υπονοεί ότι ο λαϊκισμός είναι κάτι αρνητικό. Ο «counter populism» είναι μια εναλλακτική ορολογία σε σχέση με τον λαϊκισμό. Αλλά τελικά, αυτό που πιστεύω είναι ότι μικρή σημασία έχουν οι έννοιες, είτε το πούμε ευρωπαϊκό λαϊκισμό (populism), «counter populism» ή «anti-populism» σημασία έχει αυτό που σημαίνει δηλαδή περισσότερη δημοκρατία, μεγαλύτερη λαϊκή συμμετοχή σε ό,τι αφορά τις πολιτικές αντιπαραθέσεις στην Ευρώπη. Σημαίνει δηλαδή πιο ενεργή ιδιότητα του πολίτη.»

Για την ΕΕ η γνώμη του ειναι οτι περνάει μεταβατική περίοδο:

«Η παλιά εξουσία δεν μπορεί να ασκηθεί και η νέα που κυοφορείται δεν ανέχεται τον παλιό τρόπο διακυβέρνησης. Αναδύονται  φαινόμενα πολιτικής και κοινωνικής παθολογίας. Είμαστε στην Ευρώπη σε μια τέτοια στιγμή με πολλά παθολογικά σημεία γιατί το παλιό καθεστώς και ειδικότερα η δομή της Ε.Ε. όπως προέκυψε όχι βέβαια από τη Συνθήκη της Ρώμης, αλλά από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ δεν λειτουργεί πια. Και από την άλλη δεν βλέπουμε εναλλακτικές δυνάμεις. Στην Ελλάδα  ο Σύριζα είναι μια δύναμη. Έχουμε ίσως άλλες δυνάμεις ηθικές, ιδεολογικές, πολιτικές μέχρι ενός σημείου και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Όλα αυτά δεν δημιουργούν -ή δεν δημιουργούν ακόμα- μια εναλλακτική πολιτική και γι’ αυτό το λόγο παραμένουμε εντός της παθολογίας που τρέφεται από την άνοδο των εθνικισμών, την ηθική απελπισία των μαζών, την απέχθεια για την πολιτική. Οι συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικές.

ΤΟ ΕΘΝΟΣ

«Ο όρος «έθνος» είναι πολύπλοκος και πολύσημος. Τα έθνη είναι πολιτισμικοί σχηματισμοί μακράς διάρκειας διαθέτοντας την δική τους ξεχωριστή ιστορία. Σε ένα άλλο ιδίωμα θα μιλούσαμε για ιδεολογικούς σχηματισμούς, εγώ κρατάω τον όρο πολιτισμικός σχηματισμός, τον προτιμώ. Η ιστορία της Ελλάδας για παράδειγμα, ξεκινάει απο παλιά, και μετά έχουμε την πορεία με την κρατική ανεξαρτησία της και τα υπόλοιπα. Το έθνος όμως δεν καταργεί τις διαιρέσεις. Υπάρχουν διαιρέσεις και στο εσωτερικό της ίδιας κουλτούρας. Υπάρχει ο πολιτισμικός σχηματισμός και στο εσωτερικό του έχουμε  διαρκείς συγκρούσεις. Ελληνικό έθνος σημαίνει και  ελληνικό κράτος. Τίθεται επομένως ζήτημα εθνικής κυριαρχίας και λαϊκής κυριαρχίας. Είναι το ίδιο πράγμα; Εγώ είμαι ευρωπαίος φεντεραλιστής, αυτό δεν αρέσει σε όλο τον κόσμο. Είμαι όλο και περισσότερο, ενώ όλο και περισσότερο γύρω μας η κατάσταση γίνεται πολύπλοκη. Η συνειδητοποίησή μου υπήρξε σταδιακή και δεν συμφώνησα με τον Χάμπερμπας που υποστήριξε ότι έχουμε μεταβεί σε ένα μεταεθνικό γαλαξία με την πολιτική-εθνική ενότητα να ανήκουν στο παρελθόν-αν και ο Χάμπερμας εξελίχθηκε κι αυτός. Είναι αλήθεια, πάντως, πως αντιλήφθηκα ότι κάποια θέματα όπως η δημοκρατία, η λαϊκή κυριαρχία, η πολιτική εξουσία τίθενται πλέον λιγότερο στην κλίμακα των εθνών και περισσότερο στην υπερεθνική κλίμακα.

Μου αρέσει η λίγο παράξενη έννοια που έχει επεξεργαστεί η φίλη μου, η Καλυψώ Νικολαΐδου, «δημοι-κρατίες» (demoi-kratie) και που αναφέρεται σε μια δημοκρατία στον πληθυντικό, μια πλουραλιστική δημοκρατία όπου τα έθνη δεν εξαφανίζονται. Η Καλυψώ λέει για παράδειγμα πως δεν χρειάζεται η Ε.Ε. να έχει μόνιμα την έδρα της στις Βρυξέλλες και όπως σήμερα έχουμε περιφερόμενες προεδρίες σε επίπεδο Συμβουλίου Υπουργών θα μπορούσαμε να έχουμε και μια ευρωπαϊκή Διοίκηση που μεταφέρεται από χώρα σε χώρα, ώστε να δηλώνεται συμβολικά και υλικά η ισότητα των ευρωπαϊκών εθνών. Η Ευρώπη δεν μπορεί να υπάρξει αν δεν κάνει μια προσπάθεια συγχρόνως διανοητική και θεσμική που θα αντιμάχεται τη σημερινή «φυσική κατάσταση των πραγμάτων» για να εγκαθιδρύσει την ισότητα μεταξύ των εθνών. Προφανώς τα έθνη χρειάζεται να απολέσουν κάτι από την αποκλειστική τους κυριαρχία που είναι προ πολλού ένας μύθος -δεν ζούμε στην εποχή του Μποντέν- και που έχει στην πραγματικότητα αντικατασταθεί από μια διαμοιρασμένη κυριαρχία. Σε αντάλλαγμα της απώλειας αυτής, τα έθνη θα κερδίζουν οφέλη αλληλεγγύης και ισότητας»

«Παρατηρούμε αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη φαινόμενα κυριαρχίας και εκμετάλλευσης που καταγράφονται και αλλού στον κόσμο. Αυτά τα φαινόμενα έχουν ομοιότητες με την νεοαποικιοκρατία, με μια φόρμα αποικιακής ή νεοαποικιακής εξάρτησης στο σημερινό κόσμο που πραγματικά σοκάρει. Γιατί η ιδέα της Ευρώπης ήταν ότι αποικίζουμε τους άλλους, χωρίς όμως να αποικιζόμαστε μεταξύ μας. Σε αυτό το σημείο πρέπει να παραμείνουμε προσεχτικοί. Ξέρω πως υπάρχουν στην Ελλάδα κάποιοι που ισχυρίζονται πως ο γερμανικός ιμπεριαλισμός είναι έτοιμος να αποικίσει την Ελλάδα. Εγώ δεν θα το έλεγα έτσι, είναι ιδεολογικά επικίνδυνη μια τέτοια εκφορά. Η Γερμανία είναι από τη μεριά της κυριαρχίας, η Ελλάδα από την άλλη μεριά, όχι όλοι οι Έλληνες, όχι οι Έλληνες εφοπλιστές και αν με ρωτάτε για την ελληνική Εκκλησία δεν ξέρω που πραγματικά βρίσκεται. Υπάρχει μια σχέση κυριαρχίας με όψεις ημι-αποικιακές. Και όπως σε όλα τα ημι-αποικιακά φαινόμενα, υπάρχουν ζώνες ευημερίας και φτώχειας, ζώνες οικοδόμησης και κατεδάφισης. Η εκκαθάριση δημόσιων υπηρεσιών και επιχειρήσεων με τη μορφή ιδιωτικοποιήσεων περιλαμβάνει διαστάσεις συγχρόνως καταστροφής και απώλειας νέο-αποικιακού τύπου. Η Γερμανία έχει ένα δημογραφικό πρόβλημα και χρειάζεται επειγόντως νέα εργατικά χέρια με εξειδικευμένο προσωπικό που δεν θα είναι πλέον οι Τούρκοι -αντιλαμβάνεστε γιατί- αλλά στη θέση τους οι Έλληνες και οι Ισπανοί. Το γεγονός ότι οι νέοι εργαζόμενοι κυκλοφορούν στην Ευρώπη το βρίσκω εξαιρετικό και επιθυμητό, είναι στοιχείο οικοδόμησης της Ευρώπης. Αν όμως αυτό συντελείται με τη μορφή μονομερούς αφαίμαξης (brain drain) βρισκόμαστε σε ένα σχήμα παρά-αποικιακό, ένα σχήμα ζωνοποίησης.»

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ

Αποτέλεσμα εικόνας για γιάννης σταυρακάκης

Σε νεότερο άρθρο του ο Γιάννης Σταυρακάκης (στην «Αυγή», προ 3 μηνών) αναφέρει τα εξής:

«Το αν ο λαϊκισμός θα θεωρηθεί απειλή για τη δημοκρατία ή πηγή δημοκρατικής ανανέωσης εξαρτάται φυσικά από το πώς κανείς ορίζει τον λαϊκισμό. Σήμερα, στη διεθνή έρευνα για τον λαϊκισμό, εδραιώνεται σταδιακά ένα consensus που απομακρύνεται από τα συνήθη αντι-λαϊκιστικά στερεότυπα, για να ορίσει τον λαϊκισμό με έναν πιο αναστοχαστικό και εναργή τρόπο. Έτσι ο λαϊκισμός γίνεται κατεξοχήν αντιληπτός ως ένα ιδιαίτερο είδος λόγου ή ιδεολογικής στρατηγικής που διεκδικεί τη μαχητική εκπροσώπηση των λαϊκών συμφερόντων και αιτημάτων (της «λαϊκής κυριαρχίας») απέναντι σε ένα «κατεστημένο» ή σε μια ελίτ που γίνεται αντιληπτή ως η δύναμη εκείνη που τα υπονομεύει ή αντιδρά στην ικανοποίησή τους. Συνεπώς, οι λαϊκιστικοί λόγοι και αναπαραστάσεις τυπικά συναρθρώνουν μια πολωτική πλαισίωση του κοινωνικο-πολιτικού πεδίου σε μια προσπάθεια να εμπνεύσουν και να κινητοποιήσουν αποκλεισμένες ή φτωχοποιημένες κοινωνικές ομάδες.

Οι τελευταίες καλούνται να καλλιεργήσουν δεσμούς ενότητας, οι οποίοι θα τους επιτρέψουν να αμφισβητήσουν αποτελεσματικά μια εδραιωμένη δομή εξουσίας και να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων. Υπό αυτήν την έννοια, τα βασικά κριτήρια ενός ελάχιστου ορισμού του λαϊκισμού συμπεριλαμβάνουν:

(1) Τον λαο-κεντρισμό: μια πολιτική προτεραιότητα που αποδίδεται στον «λαό», στα λαϊκά υποκείμενα,

(2) Τον αντι-ελιτισμό: μια διχοτομική, ανταγωνιστική αναπαράσταση του κοινωνικο-πολιτικού πεδίου ανάμεσα σε Εμάς (τους περιθωριοποιημένους, τους αποκλεισμένους, τους μη-προνομιούχους, τον «λαό») και Αυτούς (το κατεστημένο, την ελίτ, τους ολίγους, το 1%).

Εκτός του ότι αποκαθιστά τον λαϊκισμό ως νομιμοποιημένη δημοκρατική έκφραση σε καιρούς εκρηκτικής ανισότητας, δομικής αβεβαιότητας και πρεκαριοποίησης (σ.σ. απο το λατινικό precarius που εσημαινει επισφαλής, αυτός που αγωνιά και τρέμει ότι θα χάσει τη δουλειά του τη στέγη του κ.λπ.) ο προσανατολισμός αυτός επισημαίνει τη χειραφετητική δυναμική ορισμένων λαϊκιστικών λόγων αναφορικά με την αντιπροσώπευση αποκλεισμένων κοινωνικών στρωμάτων και την διεκδίκηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης και της δημοκρατικής συμμετοχής απέναντι σε καταπιεστικές και ασύδοτες δομές εξουσίας. Σχετικά παραδείγματα συμπεριλαμβάνουν από τον Bernie Sanders έως μερικές εκδοχές του λατινοαμερικανικού λαϊκισμού, και από τους Podemos έως και τον ΣΥΡΙΖΑ.

Την ίδια στιγμή, εγγράφει το ενδεχόμενο ότι, εξαιτίας της καταστατικής ρευστότητας κάθε σχέσης αντιπροσώπευσης, της αναπόφευκτης ολίσθησης και μετάθεσης κάθε σημασιοδότησης, ακόμα και αυθεντικά λαϊκά αιτήματα είναι δυνατόν να παγιδευθούν από ανελεύθερες (illiberal) ή και αντι-δημοκρατικές δυνάμεις ή και να χειραγωγηθούν από αυταρχικές θεσμικές δυναμικές. Εξ ου και τα παραδείγματα δεξιού ή ακροδεξιού λαϊκισμού που μαστίζουν την ευρωπαϊκή ήπειρο, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τις ουγγρικές εκλογές. Αν και η αναγωγή του «λαού» στο «έθνος» ή τη «ράτσα» και η άρθρωση του πολιτικού φαντασιακού σε έναν άξονα μέσα/έξω, εντός/εκτός, υποδεικνύει ότι στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις έχουμε να κάνουμε με κατεξοχήν εθνικιστικούς λόγους, όπου οι λαϊκιστικές αναφορές παραμένουν περιφερειακές ή και δευτερεύουσες. Αντιθέτως, στον κατεξοχήν λαϊκιστικό κανόνα ο λαός παραμένει ένα ανοιχτό πολιτικό υποκείμενο -όπου μπορεί να χωρούν και οι μετανάστες-, ενώ το πολιτικό φαντασιακό αρθρώνεται σε έναν κάθετο άξονα: πάνω/κάτω, υψηλό/χαμηλό.

Αντί να αναγνωρίσουν την ιδιαιτερότητα, ακόμα και να ενισχύσουν τον αριστερό, συμπεριληπτικό λαϊκισμό και να καταγγείλουν την εθνικιστική ή έστω εθνο-λαϊκιστική διεθνή (εξαιτίας της πολιτικής και εκλογικής χρεοκοπίας των εδραιωμένων θεσμικών λόγων, γίνεται όλο και πιο απίθανο να συμβεί το δεύτερο χωρίς το πρώτο), οι περισσότεροι ορθόδοξοι πολιτικοί, μιντιακοί και ακαδημαϊκοί λόγοι συνήθως υιοθετούν μια a priori αντι-λαϊκιστική στάση. Μια τέτοιου είδους απόρριψη μπορεί να ενέχει τη λελογισμένη καχυποψία απέναντι στους συγκεκριμένους τρόπους συνάρθρωσης κάποιων λαϊκών αιτημάτων ή στους πολιτικούς φορείς που αναλαμβάνουν την εκπροσώπησή τους (κόμματα, ηγέτες κ.λπ.). Είναι δυνατόν όμως και να σηματοδοτεί μια ελιτίστικη, ορντοφιλελεύθερη ή τεχνοκρατική απαξίωση της «λαϊκής κυριαρχίας» ως θεμελίου μιας δημοκρατικής πολιτείας. Εν ολίγοις, τόσο οι λαϊκιστικοί όσο και οι αντι-λαϊκιστικοί λόγοι μπορεί να λάβουν «προοδευτικές» ή «αντιδραστικές», δημοκρατικές ή αντι-δημοκρατικές μορφές.

Αν τα πράγματα έχουν έτσι, αν δηλαδή ο λαϊκισμός μπορεί να συνιστά ή να μην συνιστά απειλή για τη δημοκρατία, ανάλογα με το «συμπεριληπτικό» (inclusionary) ή «αποκλειστικό» (exclusionary) του προφίλ, η αδιαφοροποίητη και βιαστική καταγγελία κάθε λαϊκισμού συλλήβδην ως απειλής για τη δημοκρατία, συχνά μάλιστα ως της μόνης απειλής, αναμφίβολα συνιστά απειλή για μια πραγματικά πλουραλιστική και αγωνιστική δημοκρατία… Και όχι μόνον επειδή αγνοεί την ύπαρξη προοδευτικών λαϊκιστικών πολιτικών εγχειρημάτων. Επιπροσθέτως, με τη δαιμονοποίηση και την αμφισβήτηση του εξισωτικού πολιτικού δυναμικού των τελευταίων, ο θεσμικός αντι-λαϊκισμός άμεσα ή και έμμεσα επιτρέπει στα επίπλαστα αυταρχικά εθνο-λαϊκιστικά υβρίδια να παρουσιάζονται ως η μόνη δύναμη που φαντάζει ικανή να ταρακουνήσει ένα αυξανόμενα άνισο, άδικο και αλαζονικό status-quo, πράγμα που ενέχει σημαντικούς κινδύνους.

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here