Ένας προικισμένος λωποδύτης, σύμβολο του «Καλοπερασάκια»

Του Νικόλαου Τουλαντά

 

Μία από τις πιο ενοχλητικές λέξεις (στην Ελλάδα) με την οποία θα χαρακτηρίσεις κάποιον για την ευζωΐα που ενδεχομένως απολαμβάνει: Πασάς. Αλλά αν σου διευκρινίσουν και τη γεωγραφική τοποθεσία στην οποία λαμβάνει χώρα η καλοπέρασή σου – Γιάννενα – το πρώτο (αν ξέρεις από πασάδες πασάκα μου…) πρόσωπο που θα περάσει  απ’ το μυαλό σου, είναι ο περίφημος Αλή Πασάς Τεπελενλής.

Πέρα από τα εξουσιαστικά προνόμια που απολάμβανε ο τίτλος του πασά, τούτος εδώ, δεν ήταν απλός πασάς που πέρναγε καλά. Είχε και δυσκολίες (Τούρκοι αξιωματούχοι τον πολέμησαν πολύ και από Τούρκους δολοφονήθηκε τελικώς, επίσης). Ήταν ποιητής στην παγαποντιά και πολύ σκληρός με τις αναποδιές. Πώς να το θέσεις με ακρίβεια; Αν ήταν απ’ την Πελοπόννησο θα λεγόταν «Πονηρόπουλος», από Κρήτη «Πονηράκης» κι από Πόντο βέβαια σε «ίδης».

Ας μην απαριθμούμε πονηριές αλλά, καλύτερα, όπως και για τον καθένα από εμάς, έχοντας μία ιδέα για την παιδεία του, παίρνουμε στοιχεία για το σύνολο της προσωπικότητάς του και μπορούμε να μαντέψουμε πιθανές στάσεις και πορείες ζωής. Βέβαια, ο όρος «παιδεία», δε νομίζω να ήχησε ποτέ στα αυτιά αυτού του ανθρώπου ή αν ήχησε με κάτι άλλο θα ήταν σίγουρα απορροφημένος εκείνη την ώρα. Παρόλα αυτά, μη κάνοντας το κλασικό «Ελληνικό» λάθος να ταυτίσουμε την εξυπνάδα με την πονηριά, στοιχεία επιφανών παιδαγωγών – του περασμένου αιώνα – μιλούν για ένα παιδί που στους χώρους της νοημοσύνης θεωρείται προικισμένο ή οριακά προικισμένο. Ο Αλή, θα λέγαμε χοντρικά – όχι ανέγκυρα όμως γιατί υπάρχουν στατιστικά και μελέτες γι’ αυτά τα θέματα – είχε ένα δείκτη νοημοσύνης λίγο παραπάνω από τον μέσο εκλεγόμενο πρωθυπουργό της Ελλάδας, λίγο παρακάτω ή στα ίδια με τον μέσο εκλεγόμενο πρωθυπουργό της Αγγλίας, λίγο παραπάνω από τους τρεις (ας πούμε για να μη στεναχωρηθούμε) τελευταίους προέδρους των Η.Π.Α…

 

DNA, Γεωγραφία και (ας το πούμε) Εκπαίδευση

Σε αυτό το σημείο μου έρχεται η φράση «σόι πάει το βασίλειο», καθώς και κάποιες οικογενειακές ζεστές εικόνες όπου μία κύρια αγάπη κι ασχολία – π.χ. μουσική, ωρολογοποιΐα, αλιεία, λογοτεχνία – μεταλαμπαδεύεται κι εξελίσσεται από γενιά σε γενιά…

Πρώτος ονομαστός από την οικογένεια του Αλή ήταν κάποιος Τούρκος ονόματι Μουσταφά (προπάππους του) αρχηγός ληστρικών ομάδων που δρούσε στην Ανατολία περί τα τέλη του 17ου αιώνα. Λόγω αυτού, η οικογένειά του λεγόταν «Μουτζοχουσσάτες». Η τελευταία εγκαταστάθηκε στην Αλβανία, περίπου 80 χρόνια πριν τη γέννηση του Αλή, προερχόμενη από τη Μικρά Ασία. Γιος του Μουσταφά ήταν ο Μουχτάρ που είχε λάβει μέρος στην πολιορκία της Κέρκυρας κατά τον πόλεμο με τους Ενετούς το 1716 (από αυτή την ενέργεια η Υψηλή Πύλη τον αμνήστευσε για τις πρότερες ληστρικές δράσεις του που δεν σταμάτησαν ποτέ). Ο γιος του Μουχτάρ, ο λεγόμενος Βελής, ήταν ο πατέρας του Αλή Πασά. Ο Βελής, ακολουθώντας τα χνάρια του παππού του αλλά και του πατέρα του, ήταν αρχηγός συμμοριών και είχε υπό την προστασία του τα χωριά Λέκλη και Χόρμοβο της Βορείας Ηπείρου, όπου, αφού σκότωσε τους αδελφούς του και τον εξάδελφό του Ισλάμπεη, είχε αναγνωρισθεί από την Πύλη πασάς δύο μικρών περιοχών λαμβάνοντας και τη θέση του Μουτασερίφη. Η γυναίκα του αρχηγού και μητέρα του Αλή ήταν κόρη ενός τοπικού ηγεμόνα. Λεγόταν Χαμκώ, ήταν ελληνίδα στην καταγωγή, κόρη του Μπέη της Κόνιτσας και δεύτερη στη σειρά γυναίκα του Βελή. Μετά τον θάνατο του πατέρα του (1753), που επηρέασε δραματικά την εφηβική του ηλικία, οι κάτοικοι των χωριών που δυνάστευε ο τελευταίος εξεγέρθηκαν και οι Γαρδικιώτες συνέλαβαν τη Χαμκώ και κακοποιώντας την, την υπέβαλαν σε εξευτελιστικά βασανιστήρια μέχρι να την αφήσουν τελικά ελεύθερη. Σύμφωνα με συχνές εκμυστηρεύσεις του Αλή, ο πατέρας του ο Βελής, τα μόνα περιουσιακά στοιχεία που άφησε στη γυναίκα του και τα δύο παιδιά τους – τον Αλή και την αδελφή του Χαϊνίτσα – ήταν «μία άθλια τρύπα και λίγα χωράφια».

Ο Αλή ανατράφηκε από την μητέρα του και την υπέρμετρη φιλοδοξία της να γίνει σπουδαίος – περισσότερο από τον πατέρα του – και μάλιστα, κατά τον ίδιο, εκείνη τον έκανε «άντρα και Βεζίρη». Ήταν στο πλάι του κυρίως βοηθώντας τον με το να εξολοθρεύσει όλα του τα ετεροθαλή αδέλφια (σύνηθες φαινόμενο από τα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που συνεχίστηκε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και που υιοθετήθηκε σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό από την Οθωμανική Αυτοκρατορία).

Πεισματάρης, ανυπάκουος, κέρατο βερνικωμένο, αρνείται να μάθει να διαβάζει, βρίζει και κακομεταχειρίζεται κάθε δάσκαλο όπου τον βρει και τον πετύχει να του κάνει μάθημα. Τα λίγα γράμματα που έμαθε τα όφειλε μόνο στην επιμονή της μητέρας του. Η Χαμκώ ήταν ουσιαστικά ο μέντορας του Αλή που του μετέδωσε και δίδαξε επιτυχώς τις διεξαγωγές πολέμων, δολοπλοκιών και πλιάτσικων. Στερούμενος των πνευματικών ενδιαφερόντων, γνώρισε τη σημασία της σύγχρονης τοπικής ιστορίας και της πολεμολογικής εμπειρίας των παλιών ώστε να είναι ενημερωμένος για τα βάρη που θα σήκωνε στην μελλοντική του πορεία και «καριέρα».

 

 Ο Αλή Πασάς, στη λίμνη του Βουθρωτού, Απρίλιος 1819. Λεπτομέρεια από λιθογραφία του Λουί Ντυπρέ, (Louis Dupré) 1825

 

Αγαπάει κάτι εντόνως, φαίνεται. Το βουνό τον συναρπάζει και συνεπέστατος, ο Αλή δε χάνει ούτε «θεωρία» ούτε «εργαστήριο»…

Εικάζεται πως μετά το θάνατο του πατέρα του – όταν ήταν 13 ετών – ο Αλή είχε καταφύγει στα γύρω βουνά και, έτοιμος ήδη μαχητής, είχε οργανώσει και πολιτευόταν σαν αρχηγός συμμοριών (Τόσκηδες και Λιάπηδες), με τις οποίες επιχειρούσε ληστρικές επιδρομές σε Ήπειρο και Θεσσαλία.

Στα 15 του είχε ήδη βρει την ευκαιρία να υπερασπιστεί τα κληρονομικα του δικαιώματα με τη δύναμη των όπλων και τρεις ή τέσσερις φορές, το αγόρι, μες τα επόμενα χρόνια, προσπάθησε με στυγνές και παράτολμες επιθέσεις να επανακτήσει το κύρος και την επιρροή της οικογένειας.

Λέγεται ότι μετά από πολλές ατυχίες, ο Αλή, γνώρισε «αύξηση» μέσω ενός θησαυρού που είχε ανακαλύψει κατά τύχη. Έλαβε την κατοχή όλων των περασμάτων στο Τεπελένι – η εγγενής του θέση – και μετά από πολλές πιέσεις του σε μία μεγάλη περιφέρεια, ο Κουρτ Αχμέτ πασάς τον ανάγκασε να συνθηκολογήσει. Αναγνώρισε την ικανότητα του Αλή και είδε σε αυτόν έναν χρήσιμο σύμμαχο (και γι’ αυτό δεν τον εκτέλεσε). Αργότερα τον έκανε άρχοντα μίας περιφέρειας και από τότε αυξήθηκε πάρα πολύ η επιρροή του.

 

*Ο Νίκος Τουλαντάς είναι αυτοδίδακτος λογοτέχνης και δημιουργεί ερασιτεχνικά τα τελευταία 12 χρόνια. Το 2018 έλαβε μέρος στον 9ο Παγκόσμιο Διαγωνισμό Λογοτεχνίας του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων (Ε.Π.Ο.Κ) όπου και απέσπασε το πρώτο βραβείο στην κατηγορία του Δοκιμίου. Έχει ασχοληθεί με την ποίηση, την στιχουργική και τα τελευταία 5 χρόνια με την δοκιμιογραφία.

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here