Ένα σύμπαν παρήγορο φτιαγμένο από βιβλία

Της ΙΦΙΓΕΝΕΙΑΣ ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗ, εκπαιδευτικού, συγγραφέα

Σύμφωνα με τις εγκυκλίους του Υπουργείου Παιδείας, σκοπός της μελέτης των λογοτεχνικών κειμένων στο σχολείο «είναι η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας των μαθητών» κι εδώ προκύπτουν ερωτήματα  ουσίας που δεν έχουν σχέση με μεθόδους και πρακτικές ούτε με τον γνωστικό καταιγισμό, στον οποίο υποβάλλει τους μαθητές-ιδιαίτερα του λυκείου-το σύγχρονο εντατικοποιημένο εκπαιδευτικό σύστημα.

Φιλαναγνωσία είναι η αγάπη για την ανάγνωση της λογοτεχνίας. Διδάσκεται όμως η αγάπη; Η αγάπη δεν είναι μεθοδολογία. Μπορεί το σύστημα αυτό να γεννήσει φιλαναγνωσία;

Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Ο ακρωτηριασμός των λογοτεχνικών κειμένων, ο ενισχυμένος εγκυκλοπαιδισμός, η δυσβάστακτη εξεταστέα ύλη, η δοκιμασία μέσω της απομνημονευτικής ικανότητας καταχωρούν τη γνώση σαν «βάρος», ακυρώνουν για το παιδί την αισθητική σύλληψη του κόσμου, αναβάλλοντας την πνευματική του ενηλικίωση.

Η αγάπη για τη γνώση όπως και η αγάπη για την ανάγνωση γεννιέται και αναπτύσσεται σε μια συνθήκη σχεδόν  μυστικιστική, όπου τον πρώτο λόγο έχουν η καλλιέργεια του θαυμασμού προς το μυστήριο της γνώσης και της μάθησης, η διερώτηση και η ανακάλυψη του αισθήματος δασκάλου και μαθητή, μέσω του κειμένου. Ο θαυμασμός και η συγκίνηση είναι η προϋπόθεση για τη διαδικασία της ανάλυσης που δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη.

Μέσα στο χώρο αυτό, τον ηλεκτρισμένο από τη βιωματική σχέση με το λόγο, ο δάσκαλος μπολιάζοντας το κείμενο με την προσωπική του συγκίνηση και αρθρώνοντας με γνώση το λόγο, συνταξιδεύει με τους μαθητές του δημιουργικά στην αναζήτηση του νοήματος μιας βαθύτερης πραγματικότητας που σφύζει από ζωή και ξεχειλίζει από τα ατέλειωτα ερεθίσματα της τέχνης και του λόγου.

Του λόγου που εκπαιδεύει και αποκαλύπτει στην καρδιά μας το κρυμμένο μυστήριο. Τη σχέση με τον εαυτό μας και τους Άλλους.

Του λόγου που φανερώνει τις κρυμμένες γνώσεις. Τα νοήματα που έχουν κλείσει μέσα στις λέξεις αρχαίοι και νέοι ονοματοθέτες.

«Διάβαζε πεσμένος απάνω στο ιερό κείμενο και πολεμούσε στην αρχή με βαρύ ιδρώτα ν’ ανοίξει την κάθε λέξη, για να βρει την ουσία. Η κάθε λέξη στην αρχή τού φάνταζε σαν ένα πετραμύγδαλο κι έπρεπε να το σπάσει, για να βρει και να γευτεί το γλυκύτατο καρπό, μα σιγά, με τον καιρό, με την αγάπη, οι λέξεις μαλάκωναν, αλάφρωναν, άνοιγαν μόνες τους κάτω απ’ τη ζεστή αναπνοή».      Ν. Καζαντζάκης

Είναι δύσκολο να βρεθεί πιο βαθιά, πιο αληθινή απόδοση του νοήματος της Ανάγνωσης του λογοτεχνικού έργου, πέρα από τον αποκαλυπτικό αυτό λόγο.

Σήμερα, η χρησιμοθηρική αντίληψη, στην οποία στηρίζεται το εκπαιδευτικό μας σύστημα αλλοιώνει την ψυχή και τη βαθύτερη ουσία της παιδείας και δεν προάγει τη  φιλαναγνωσία.

Στο σημείο αυτό, είναι ανάγκη οι δάσκαλοι να ορίσουμε και τη δική μας ευθύνη απέναντι στην πρόκληση της λογοτεχνίας  που βοηθάει το παιδί να αισθανθεί και να βιώσει τις πραγματικές αξίες της ζωής και που απαιτεί έναν άλλο ρόλο του δασκάλου, πιο απαιτητικό, πιο δημιουργικό. Ένα ρόλο εμπνευσμένο που θα διατρέχει σαν φλόγα την ψυχή.

Δεν απαιτούνται χρήματα ούτε σχολικοί σύμβουλοι για να διδάξουν και να κατευθύνουν. Μεράκι μόνο χρειάζεται και λίγη προσωπική δουλειά, ερήμην του εκπαιδευτικού μηχανισμού.

Χωρίς το «πάθος» της ανάγνωσης καταρρέουν σταδιακά οι εσώτερές μας δυνάμεις και βαίνουμε σε πορεία συμβιβασμών και παραίτησης.

Ο θαυμασμός και η συγκίνηση κρατούν ακέραιο το έργο της τέχνης και βοηθούν το δάσκαλο να αισθανθεί πως δεν είναι μάταιη η παρουσία του στην τάξη, πως ο ρόλος του δεν έχει μόνο διεκπεραιωτικό χαρακτήρα. Είναι ένα σύμπαν παρηγορητικό, φτιαγμένο από βιβλία, που δεν αφήνει τη συνείδηση να κοιμηθεί και που ποτέ δεν μας προδίδει. Η λογοτεχνία διαφέρει από τα άλλα μαθήματα που δίνουν στο μαθητή μονοσήμαντα νοήματα και γνώσεις.  Η λογοτεχνία είναι ενόραση και σοφία. Έχει τις ρίζες της στο αθάνατο, στο αιώνιο, που είναι το κύριο και κεντρικό θέμα της εσωτερικής μας ζωής. Αυτή  η μετάληψη του πνεύματος φέρνει ένα αίσθημα ειρήνης. Είναι η μόνη επιρροή που αρμόζει στη φυσική αξιοπρέπεια του παιδιού και μόνο όσοι, ορμώμενοι από την ταπεινοφροσύνη της αγάπης, τολμούν να επωμισθούν την ευθύνη αυτής της επιρροής.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here